Ρωμαϊκό Ωδείο Πάτρας, ένα «σύγχρονο» αρχαίο μνημείο

Ρωμαϊκό Ωδείο Πάτρας, ένα «σύγχρονο» αρχαίο μνημείο

Το Ρωμαϊκό Ωδείο της Πάτρας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα του είδους του σε όλη την Ελλάδα. Βρίσκεται στην Άνω Πόλη, δυτικά του Κάστρου και ανάμεσα στην πλατεία Αγίου Γεωργίου και τις οδούς Γερμανού, Σωτηριάδου και Παντοκράτορος. Ανεγέρθηκε, με πρόσοψη προς τα νότια, στα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ. Δυστυχώς, ο κύκλος του έκλεισε αρκετά νωρίς καθώς εγκαταλείφθηκε στα τέλη του 3ου  αιώνα μετά από μια καταστροφική πυρκαγιά. Αποτελεί μια φλέβα ζωής στην καρδιά της παλιάς Πάτρας· μια γέφυρα που ενώνει το μακρινό παρελθόν με το σήμερα.

Ρωμαϊκό Ωδείο Όψη από Γερμανού
Άποψη του Ωδείου από την οδό Γερμανού
Το Ωδείο στο διάβα του χρόνου

Όταν χτιζόταν κανείς δε φανταζόταν την ιστορική του πορεία. Παρόλα αυτά από την πρώτη στιγμή φάνηκε ότι επρόκειτο για ένα μεγαλοπρεπές κτίσμα, ρωμαϊκών χρόνων, πιθανότατα της εποχής του Καίσαρα Αυγούστου. Ο Παυσανίας στα κείμενά του παραθέτει ότι ήταν παλαιότερο και ωραιότερο από το Ηρώδειο στην Αθήνα, αλλά όχι εξίσου λαμπρό και μεγάλο. Επίσης, σύμφωνα με τα γραφόμενά του, συνδεόταν με την αγορά της πόλης στα ανατολικά του. Η συγκεκριμένη «ένωση» οφειλόταν στη νοοτροπία που επικρατούσε κατά τη ρωμαϊκή εποχή, η οποία ενσωμάτωνε το θέατρο στο αστικό τοπίο. Στα χρόνια που ακολούθησαν την εγκατάλειψή του, το Ρωμαϊκό Ωδείο υπέστη ζημιές από φυσικές καταστροφές και επιδρομές.

Το 1889 ξεκίνησε σταδιακά η αποκάλυψη του μνημείου λόγω της επιχωμάτωσης που απαιτούταν για την κατασκευή του νέου τότε λιμανιού της πόλης. Το εγχείρημα αυτό προϋπέθετε την εκσκαφή του λόφου του Στράνη προς εκμετάλλευση των χωμάτων του. Έτσι ήρθαν στο φως τα πρώτα σημάδια του κρυμμένου δομήματος. Η ανασκαφή φανέρωσε ότι είχε κτιστεί πάνω σε παλιότερα ρωμαϊκά κτίσματα. Ωστόσο, μόλις την περίοδο 1938-1943 πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες ενέργειες στερέωσής του, οι οποίες ολοκληρώθηκαν κατά τη δεκαετία του 1950. Έπειτα από συνεχείς εργασίες, με πρωτοβουλία και προσωπική δαπάνη του αρχιτέκτονα Ιωάννη Βασιλείου, έγινε αναμαρμάρωση και αναστήλωση πολλών χώρων του. Σπουδαίο ρόλο στις εργασίες αυτές έπαιξε και η συμμετοχή της Αρχαιολογικής Εταιρείας. Με τον τρόπο αυτό, το Ρωμαϊκό Ωδείο επανήλθε στο καλλιτεχνικό προσκήνιο της πόλης μετά από 17 αιώνες!

Μολονότι η αναστήλωση είχε ευεργετική επίδραση πάνω του, οδήγησε σε απώλεια περαιτέρω πληροφοριών αναφορικά με τη χρήση του. Αν, για παράδειγμα, είχαν λάβει χώρα σε αυτό αναπαραστάσεις ναυμαχιών ή μάχες με θηρία, δραματοποιήσεις ένδοξων στιγμών του παρελθόντος κ.ά.

Ρωμαϊκό Ωδείο γκραβούρα
Το Ρωμαϊκό Ωδείο αποτυπωμένο σε γκραβούρα
Τεχνικά Χαρακτηριστικά

Το Ρωμαϊκό Ωδείο πληροί σε αρκετά μεγάλο βαθμό τις προϋποθέσεις της πολιτικής των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων. Σύμφωνα με αυτές, εντάσσεται στον τύπο ανοιχτού θεάτρου, προς συγκερασμό του ελληνικού κεκλιμένου κοίλου με τη ρωμαϊκή έντονα διακοσμημένη σκηνή. Έτσι, διαμορφώνεται σε ημικυκλική κάτοψη με κοίλο, ορχήστρα, προσκήνιο, σκηνή και παρασκήνια. Διαθέτει στεγασμένα περάσματα προσανατολισμένα προς την ορχήστρα και αποχετευτικό σύστημα, το οποίο διατηρεί τη λειτουργικότητά του μέχρι και σήμερα.

Η ορχήστρα είναι ημικυκλική με διάμετρο 8,90 μέτρα. Η σκηνή και το προσκήνιο φαίνεται ότι καλύπτονταν από ξύλινο δάπεδο. Όσον αφορά στο κοίλο, δεν υπάρχει ολοκληρωμένη εικόνα της αρχικής του μορφής.  Εξαιτίας πολλαπλών παρελθοντικών καταρρεύσεων η σημερινή εμφάνιση τού άνω μέρους του με την ορθομαρμάρωση είναι εξ’ ολοκλήρου αποτέλεσμα αναστηλώσεων. Διαβαθμίζεται σε 23 σειρές καθισμάτων που αντιστοιχούν σε χωρητικότητα περίπου 2.600 θεατών. Είναι διαρθρωμένο σε 4 κερκίδες χωριζόμενες από 3 κλίμακες (5 και 4 αντίστοιχα πάνω από το ανώτατο διάζωμα) επενδυμένες με μάρμαρο. Οι διαστάσεις του κτίσματος επιτρέπουν την υπόθεση ενός πλήρως στεγασμένου ωδείου, αν και από τις ανασκαφές δεν προκύπτει τέτοιο συμπέρασμα. Αντιθέτως, είναι βέβαιο ότι παρά τη σημερινή απογυμνωμένη εικόνα του, το Ρωμαϊκό Ωδείο ήταν ένα πλούσια διακοσμημένο εσωτερικά θέατρο. Αυτό ήταν απόρροια της λατρείας των Ρωμαίων για την πολυτέλεια και τη μεγαλοπρέπεια σε όλες τις εκφάνσεις τους.

romaiko-odeio-patras
Το Ωδείο από ψηλά

Όπως τα περισσότερα πρωτοχριστιανικά ρωμαϊκά έργα, έτσι και το Ρωμαϊκό Ωδείο της Πάτρας είναι κατασκευασμένο εξωτερικά κυρίως από πλίνθους. Ήταν μια δημοφιλής επιλογή λόγω της ευτελούς τους χρηματικής αξίας αλλά και της μεγάλης προσαρμοστικότητάς τους σε κάθε τύπο έργου. Εξάλλου υπήρχαν σε αφθονία σε όλη την έκταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι ανασκαφές έδειξαν πως ανάμεσα σε δύο πλίνθινες στρώσεις τοποθετούνταν επιπλέον λίθοι προς ενίσχυση της στατικής λειτουργίας. Όλα αυτά συγκολλούνταν μεταξύ τους με ασβεστοκονίαμα.

Το Ρωμαϊκό Ωδείο στο σήμερα

Το Ρωμαϊκό Ωδείο αποτελεί για την Πάτρα ένα κειμήλιο ορόσημο, με σεβασμό στο ελληνικό παρελθόν και όσα πρεσβεύει το θέατρο. Η ύπαρξή του υπενθυμίζει την παλαιότερη αίγλη της πόλης και δίνει σάρκα και οστά στην πολιτιστική της ζωή. Μετά την ανακατασκευή του χρησιμοποιείται επί σειρά ετών για ποικίλες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Ακόμη, αποτελεί την έδρα του Διεθνούς Φεστιβάλ Πατρών φιλοξενώντας κάθε καλοκαίρι δεκάδες μουσικές και θεατρικές παραστάσεις. Είναι επισκέψιμο και διαθέσιμο για το κοινό 8:00 π.μ. – 2:30 μ.μ. εκτός Δευτέρας με ελεύθερη είσοδο.

Ο χάρτης του Ωδείου

Βιβλιογραφία


  • Παυσανίου, Αχαϊκά ΙΙΙ 6,4
  • Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica
  • Jürgen Tietz, Η Ιστορία της Αρχιτεκτονικής, Εκδόσεις Ελευθερουδάκης

 

Διαβάστε περισσότερα Αρχιτεκτονικά άρθρα εδώ

 

NO COMMENTS

Σημείωση: Το σχόλιο σας θα αναρτηθεί μετά από έγκριση του διαχειριστή

Leave a Reply