Παρευρεθήκαμε στην εκδήλωση «Κουτσομπολέυοντας με τη Marjane Satrapi» στη Στέγη

Παρευρεθήκαμε στην εκδήλωση «Κουτσομπολέυοντας με τη Marjane Satrapi» στη Στέγη

Κουτσομπολεύοντας με τη Marjane Satrapi στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Την Τετάρτη 30 Νοεμβρίου 2016 στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση, είχαμε την ευκαιρία να συναντήσουμε από κοντά την γαλλοϊρανή καλλιτέχνιδα, Marjane Satrapi. Πρόκειται για την γυναίκα που αγαπήθηκε από εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως μέσα από το graphic novel της (ή κόμικ, όπως προτιμά να αποκαλεί τη δουλειά της) Persepolis. Η ζωή της τα τελευταία 17 χρόνια στη Γαλλία είναι διακριτική και ήσυχη και η ίδια αποφεύγει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την αυτοπροβολή. Παρ’ όλα αυτά, στην εκδήλωση «Κουτσομπολεύοντας με τη Marjane Satrapi» που διοργανώθηκε προς τιμήν της στα πλαίσια του Κύκλου «Λέξεις & Σκέψεις», παρευρέθηκε σε έναν επικοδομητικό διάλογο με τη δημοσιογράφο Άννα Δαμιανίδη, όπου απάντησε τόσο στις ερωτήσεις της συνομιλήτριάς της, όσο και σε αυτές του κοινού.

Όλοι οι φανατικοί αναγνώστες των βιβλίων της Satrapi είχαν φτάσει στον χώρο του Ιδρύματος μία ώρα πριν την έναρξη της εκδήλωσης, ώστε να προλάβουν να πάρουν τις κάρτες ελεύθερης εισόδου που έφευγαν βροχή από τα ταμεία. Στην αίθουσα του πρώτου ορόφου, όσοι επιθυμούσαν παρέλαβαν τα ακουστικά για να ακούνε την ταυτόχρονη μετάφραση, εφόσον η συζήτηση θα διεξαγόταν στα γαλλικά. Στις 7 ακριβώς, κι αφότου η αίθουσα είχε γεμίσει με θεατές, η Marjane Satrapi και η συνομιλήτριά της βγήκαν στη σκηνή και ξεκίνησαν το διάλογό τους.

Η ανάγκη της Marjane Satrapi να καπνίσει σήμανε το τέλος της συνάντησης, περίπου μιάμιση ώρα μετά την έναρξη. Στο τέλος μια τεράστια ουρά σχηματίστηκε στο ισόγειο του Ιδρύματος, αφού κάθε αναγνώστης ήθελε την υπογραφή της στο αντίτυπό του βιβλίου ή μια φωτογραφία μαζί της.

H Marjane Satrapi για το έργο της
Persepolis
Persepolis, η μεγάλη επιτυχία της Marjane Satrapi, εμπνευσμένη από ιστορίες της ζωής της, όπως της βίωσε και τις θυμάται.

Η Marjane Satrapi ξεκίνησε να γράφει το Persepolis όταν εγκαταστάθηκε στη Γαλλία. Ο βασικός λόγος που την ώθησε να δημιουργήσει αυτό το κομικ ήταν να δείξει στον δυτικό κόσμο μια άλλη πλευρά του Ιραν, την πιο καθημερινή. Δε της άρεσε η αντίληψη που επικρατούσε (και συνεχίζει να επικρατεί) στη Δύση, ότι οι Ιρανοί είναι οι «κακοί». Θεωρούσε καθήκον της  να σπάσει αυτό το στερεότυπο, αφού δεν ήταν πια μια ιρανή που θαύμαζε από απόσταση τον δυτικό πολιτισμό, μα ανήκε πλέον στον πολιτισμό αυτό.

Το έργο της είναι κατά βάση αυτοβιογραφικό. Τόσο το Persepolis όσο και Τα κεντήματα, είναι ιστορίες από τη ζωή της στο Ιράν και στην Αυστρία. Παρόλα αυτά, δε θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι τα γεγονότα της ζωής της έγιναν ακριβώς όπως τα περιγράφει. Πολλά στοιχεία του έργου της είναι μυθοπλασία. Αυτό δεν ισχύει για τα ιστορικά γεγονότα που αναφέρει στο βιβλίο της. Παρότι δεν προσποιείται ότι είναι ιστορικός αναλυτής ούτε έχει ασχοληθεί με τις πολιτικές επιστήμες, στο Persepolis αποτυπώνει το πώς βίωσε η ίδια ως παιδί και ως ενήλικη πραγματικά συμβάντα.

Επέλεξε το άσπρο και το μαύρο στα κόμικ της για την απλότητα και την καθαρότητά τους, χωρίς να σκεφτεί περισσότερο αυτή την απόφαση. Ήθελε να δώσει στον αναγνώστη την εντύπωση ότι αυτά που συνέσε αυτή και την οικογένειά της μπορούν να συμβούν στον οποιοδήποτε, όπου και να ζει. Έτσι το έργο γίνεται αυτομάτως πιο άμεσο και προσωπικό.

Μέσα από το βιβλίο της γνώρισε μεγάλη αναγνώριση και θαυμασμό, αλλά δήλωσε πως δε σκοπεύει να ασχοληθεί ξανά με τα κομικ. Ζωγραφίζει και σχεδιάζει καθημερινά, αλλά θεωρεί πως η εξιστόρηση γεγονότων της ζωής της μέσα από σκίτσα έχει τελειώσει. Την ενδιαφέρει πλέον περισσότερο ο κινηματογράφος και, συγκεκριμένα, αυτή την περίοδο φτιάχνει μια ταινία, για την οποία αρνείται να αποκαλύψει το οτιδήποτε.

Η Marjane Satrapi στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
Η Marjane Satrapi με τη συνομιλήτριά της, Άννα Δαμιανίδη.
Η σχέση της με το Ιράν

Ολόκληρος ο πρώτος τόμος του Persepolis και μέρος του δεύτερου λαμβάνουν χώρα στο Ιράν. Πρόκειται για την χώρα στην οποία η Marjan γεννήθηκε και πέρασε τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια. Παρά τους περιορισμούς, την καταπίεση και τον θρησκευτικό χαρακτήρα της χώρας της, δεν παύει να είναι η πρώτη της πατρίδα και το μέρος στο οποίο συνεχίζουν να κατοικούν οι γονείς της. Πάντα αγαπάς το σπίτι σου, όπως δήλωσε.

Τα τελευταία δεκαεφτά χρόνια διαμένει μόνιμα στη Γαλλία και δεν έχει επιστρέψει στο Ιράν. Λόγος είναι το κομικ της και οι επιπτώσεις που μπορεί να έχει εξαιτίας του στην πατρίδα της. Παρότι θεωρεί πως δεν διατρέχει κίνδυνο αν πάει, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δε θα μπορέσει να φύγει ποτέ ξανά και δεν αντέχει να ζει φυλακισμένη.

Στην αρχή της διαμονής της στη Γαλλία παρακολουθούσε τόσο τις ειδήσεις που αφορούσαν στην Ευρώπη όσο και αυτές που σχετίζονταν με το Ιράν. «Αλλά», δήλωσε, «κάποια στιγμή στη ζωή σου πρέπει να πάρεις μια απόφαση, να επιλέξεις ποιος είσαι. Δε γίνεται να ανήκεις σε δύο χώρες ταυτόχρονα, θα χάσεις τον έλεγχο». Και η  Marjane Satrapi ξέρει πως πλέον η ζωή της είναι στη Γαλλία, χωρίς βεβαίως να απαρνείται την ιρανική της καταγωγή. Με το σκεπτικό αυτό απομακρύνθηκε από το Ιράν και τα νέα του για να συνεχίσει τη ζωή που επέλεξε, έχοντας σαν μόνη επαφή με την πατρίδα της την επικοινωνία με τους γονείς της.

Η γνώμη της για την μαντίλα και τη θέση της γυναίκας στο Ιράν

Στη Marjane δεν αρέσει ο όρος «φεμινίστρια» και δεν μπορεί να ταυτιστεί με αυτόν, αφού πλέον έχει γίνει συνώνυμο της γυναικείας υπεροχής και του μίσους κατά των αντρών. Πιστεύει στην ισότητα των φύλων. Αυτή, όμως, η αντίληψη δεν είναι μονοπώλειο της δυτικής κοινωνίας, υποστηρίζει.

Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης αρέσκονται να παρουσιάζουν τη γυναίκα σε χώρες όπως το Ιράν σαν καταπιεσμένη και υποβαθμισμένη. Ενώ είναι αλήθεια ότι η ιρανική κοινωνία είναι κατά κανόνα πατριαρχική, η γυναίκα έχει ολοένα και περισσότερα δικαιώματα, αφού μορφώνεται (στα πανεπιστήμια υπάρχουν περισσότερες γυναίκες απ’ ό,τι άντρες), οδηγεί, έχει δικαίωμα διαζυγίου, ψήφου κλπ.

Συγκεκριμένα, η Marjane Satrapi διηγήθηκε μια ανέκδοτη προσωπική της ιστορία στα πλαίσια της συνάντησης: «Παρακολουθούσα στο διαμέρισμά μου στη Γαλλία μια ιρανική εκπομπή με γαλλικούς υπότιτλους. Έτσι είχα τη δυνατότητα να καταλαβαίνω και τις δύο γλώσσες. Η γυναίκα στην τηλεόραση φώναξε στον άντρα συνομιλητή της «Θα σου βγάλω τα δόντια και θα σου τα δώσω να τα φας». Η ερμηνεία που είχαν δώσει στα γαλλικά ήταν «Να προσέχεις τι λες!». Παρουσιάζουν τη γυναίκα στο Ιράν σαν αδύναμη και δε θέλουν να δείξουν πόσο δυναμικές είναι οι περισσότερες ιρανές στην πραγματικότητα!».

«Δε μου αρέσει η μαντίλα, αλλά αν είχα τη δύναμη να απαγορεύω ό,τι δε μου αρέσει, θα είχαμε δικτατορία»
– Marjane Satrapi 

Σε ό,τι αφορά την μαντίλα, η προσωπική γνώμη της Marjane Satrapi είναι ότι δεν της αρέσει καθόλου. Όταν ήταν υποχρεωμένη να την φοράει στη χώρα της ασφυκτιούσε, ένιωθε εγκλωβισμένη. Για το λόγο αυτό, ήταν ιδιαίτερα δυσαρεστημένη όταν είδε συμπατριώτισσές της στη Γαλλία να συνεχίζουν να κυκλοφορούν με μαντίλες. Μετά από σκέψη, όμως, κατάλαβε ότι όπως της ίδιας δε της άρεσε να της απαγορεύουν να βγαίνει στο δρόμο χωρίς μαντίλα, έτσι και αυτή δε μπορούσε να απαγορέψει σε έναν ελεύθερο άνθρωπο να τη φοράει αν επιθυμεί.

Στο επιχείρημα ότι μπορεί ακόμα και στις δυτικές κοινωνίες να επιβληθεί σε μια μουσουλμάνα να φοράει μαντίλα από τους άντρες της οικογένειάς της, η Marjane έχει να πει ότι η λύση δεν έιναι σε καμία περίπτωση η απαγόρευση της μαντίλας. Αν απαγορευτεί η μαντίλα στα ευρωπαϊκά σχολεία, είναι πιθανότερο οι μουσουλμανικές οικογένειες να αποσύρουν την κόρη τους από το σχολείο και να την παντρέψουν. Με αυτό τον τρόπο το κορίτσι συνεχίζει να κυκλοφορεί με τη μαντίλα και χάνει την ευκαιρία της να αποκτήσει παιδεία και, ως εκ τούτου, ένα καλύτερο και πιο ελεύθερο μέλλον.

Υπάρχουν, παράλληλα, γυναίκες που έχουν υιοθετήσει τον δυτικό τρόπο ζωής, μα στηρίζουν έμπρακτα το δικαίωμά τους να φορούν μαντίλα. Σε αντίθεση με τη Satrapi, που τα πρώτα χρόνια της ζωής της η μαντίλα δεν ήταν υποχρεωτική στο Ιράν, αυτές οι γυναίκες είχαν μάθει με αυτή την ενδυμασία από τότε που γεννήθηκαν και έχουν να ασχοληθούν με σημαντικότερα προβλήματα. Όταν η Marjane το άκουσε αυτό, κατάλαβε ότι πλέον ανήκει σε μια διαφορετική γενιά ιρανών, και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να εκπροσωπίσει τη χώρα της όπως είναι σήμερα. Το Ιράν, όπως και ο υπόλοιπος κόσμος, διαρκώς προχωρεί κι εξελίσσεται.

Η Marjane Satrapi στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
Η Marjane Satrapi υπογράφει αντίτυπα του βιβλίου της για τους έλληνες θαυμαστές της.
Η Marjane Satrapi για το μέλλον της ανθρωπότητας

Η Satrapi δεν αρνείται ότι αυτή τη στιγμή η ανθρώπινη ιστορία διανύει μια άσχημη περίοδο. «Η εκλογή του Donald Trump στην Αμερική, η Marine Le Pen στη Γαλλία, η Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα, όλα αυτά τα γεγονότα που υποδεικνύουν την άνοδο της ακροδεξιάς, φανερώνουν στην ουσία την τάση προς τον ρατσισμό. Η ακροδεξιά προωθεί τον ρατσισμό, η αριστερά φωνάζει ότι πρέπει να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε και να μπούμε στη θέση όλων των ανθρώπων. Εγώ δεν έχω πια υπομονή και δεν έχω να δείξω κατανόηση για κάτι: Όποιος είναι ρατσιστής, είναι ηλίθιος.

Σε κάθε στάδιο της ανθρωπότητας, υπήρχαν μαύρες περίοδοι, γεμάτες μισαλοδοξία. Πάντα, όμως, οι δυσκολίες ξεπερνιώντουσαν και οι καταστάσεις βελτιώνονταν. Τώρα διανύουμε μια τέτοια άσχημη εποχή, μα σε δέκα χρόνια, ο κόσμος θα είναι καλύτερος. Ο άνθρωπος είναι γεννημένος να ζει ελεύθερος».

«Σε δέκα χρόνια, ο κόσμος θα είναι καλύτερος»

Η Satrapi δεν πιστεύει ότι η Επανάσταση μπορεί αυτή καθ’ αυτή να βελτιώσει την εκάστοτε πραγματικότητα. Η κοινωνία βελτιώνεται σταδιακά, όταν κάθε μέλος της αλλάζει προς το καλύτερο. Αυτό, πιστεύει, συμβαίνει σε μεγάλο βαθμό στο Ιράν. Όταν κάποιος αντιτείνεται στο άδικο, βρίζει ακόμα και απειλεί ανθρώπους που προτίθενται να βλάψουν την ελευθερία ενός συνανθρώπου τους, αυτοί οι άνθρωποι τελικά θα μάθουν, πιστεύει.

Το 1979 στο Ιράν η ιρανική επανάσταση έριξε τον Σάχη και άφησε το πεδίο ελεύθερο για να πάρουν τον έλεγχο οι φρουροί της Επανάστασης και να κάνουν το κράτος θρησκοκρατούμενο και συντηριτικό. Το σκοτάδι για τους ιρανούς διαρκεί εδώ και 37 χρόνια, αλλά η Marjane Satrapi πιστεύει ακράδαντα ότι η κατάσταση έχει αρχίσει ήδη να βελτιώνεται. «Σχεδόν 40 χρόνια», υποστηρίζει, «είναι σίγουρα πολλά για μια μαύρη περίοδο. Αλλά μπροστά στην ιστορία του κόσμου, 40 χρόνια είναι δευτερόλεπτα. Σύντομα ο κόσμος θα είναι καλύτερος».

Η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
Η Αίθουσα στην οποία έλαβε χώρα η συζήτηση

 

NO COMMENTS

Σημείωση: Το σχόλιο σας θα αναρτηθεί μετά από έγκριση του διαχειριστή

Leave a Reply