Ευριπίδης-T. Williams: Υποσχέσεις συζυγικής πίστης μετά θάνατον

Ευριπίδης-T. Williams: Υποσχέσεις συζυγικής πίστης μετά θάνατον

Θα μπορούσαν δύο δραματουργοί, εντελώς  διαφορετικής κουλτούρας και εποχής, όπως ο δικός μας Ευριπίδης και ο αμερικανός Tennessee Williams να περιδιαβούν μυθολογικούς και ερμηνευτικούς κοινούς τόπους; Στη μελέτη που ακολουθεί, γίνεται μια προσπάθεια σύνδεσης της ευριπίδειας τραγωδίας (ή σατυρικό δράμα;) Άλκηστις και του έργου Τριαντάφυλλο στο Στήθος (The Rose Tattoo) του Tennessee Williams. Αυτά τα δύο φαινομενικά ξένα μεταξύ τους έργα νομίζω πως έχουν πολλούς δεσμούς, με κυριότερο την χρήση των μοτίβων του θρήνου και της επιστροφής του συζύγου που νίκησε το θάνατο, όπως θα το διαπραγματευτούμε παρακάτω. Κοινό μορφολογικό χαρακτηριστικό των δύο έργων είναι το διαφορετικό τους δραματικό ύφος σε σχέση με την υπόλοιπη δραματουργία των αντίστοιχων συγγραφέων, η μεν Άλκηστις θεωρείται πως φέρει πολλά στοιχεία σατυρικού δράματος, το δε Τριαντάφυλλο στο Στήθος ξεφεύγει από τον συνήθη τραγικό καμβά των ηρωίδων του Tennessee Williams, έχοντας μια σειρά από κωμικές σκηνές και αντίστοιχα μια αίσια έκβαση, σχεδόν φαρσική. Σίγουρα, δε μιλάμε για ευθεία σύνδεση των δύο έργων υπό τη μορφή αρχετυπικών κορμών ή τουλάχιστον επιρροής του τραγικού ποιητή στον κορυφαίο αμερικανό δραματουργό, αλλά αν δούμε μαζί τα δύο έργα, διαφαίνεται πως μεταχειρίζονται τις ιστορίες που θέλουν να αφηγηθούν με κοινά μυθολογικά μοτίβα. Συνοπτικά, πρόκειται για δύο αφοσιωμένους συζύγους, που θρηνούν τους αγαπημένους τους που πέθαναν, αλλά το πένθος υποχωρεί όταν εμφανιστούν δύο πρόσωπα που θυμίζουν αντίστοιχα αυτούς που έφυγαν.

Ας θυμηθούμε την υπόθεση των δύο έργων που θα εξεταστούν παράλληλα. Στην Άλκηστη του Ευριπίδη, εμφανίζεται στην εισαγωγή ο Απόλλωνας που μας διηγείται πως η Άλκηστις προσφέρθηκε να θυσιαστεί στη θέση του συζύγου της, Άδμητου,  με τον θεό να έχει παρέμβει για να επιτείνει την χρονική στιγμή εκτέλεσης της ποινής. Η Άλκηστις αφού αποχαιρετήσει τα παιδιά και τον σύζυγό της, δέχεται την νεκρική της πομπή προς την Άδη, με τον Θάνατο να έχει εισβάλει στο παλάτι τους. Προτού πεθάνει όμως, η Άλκηστις βάζει τον Άδμητο να της υποσχεθεί πως δε θα βάλει άλλη γυναίκα στο κρεβάτι τους και θα δώσει άλλη μητέρα στα παιδιά τους. Ο ημίθεος Ηρακλής θα έρθει ανύποπτος για το πένθος του Άδμητου –παρόλο που κάτι υποψιάζεται- και θα ζητήσει να φιλοξενηθεί και να γλεντοκοπήσει. Όταν τελικά μάθει από το Χορό τι έχει συμβεί, θα φύγει από το παλάτι λέγοντας πως θα κατέβει στον Άδη να φέρει πίσω την Άλκηστη. Στην Έξοδο του δράματος, ο Ηρακλής θα εμφανιστεί με μια μαυροφορεμένη γυναίκα η οποία θα μείνει κεκαλυμμένη επί σκηνής, με τον Άδμητο να ισχυρίζεται πως μοιάζει πολύ στην Άλκηστη, και παρά τις ενστάσεις του, ενδίδει στην προτροπή του Ηρακλή να πάρει αυτή την άγνωστη (;) γυναίκα στο σπίτι.

Όσον αφορά το Τριαντάφυλλο στο Στήθος: Η Σεραφίνα, μια ιταλίδα στις φτωχοσυνοικίες της Αμερικής, περιμένει τον σύζυγό της, Ροζάριο, ούσα σε ερωτική έξαψη και έγκυος στο δεύτερο παιδί τους. Ο Ροζάριο εργάζεται σαν οδηγός-μεταφορέας και έχει σχέσεις με παράνομες δραστηριότητες. Όταν τον δολοφονούν, η Σεραφίνα τον αποτεφρώνει και κρατάει τις στάχτες του σπίτι κοντά στο άγαλμα της Παναγίας. Κλείνεται στο σπίτι της για 3 χρόνια και τον πενθεί αμελώντας την εξωτερική της εμφάνιση. Όταν η κόρη της μπαίνει στην εφηβεία προσπαθεί να την κρατήσει περιορισμένη στο σπίτι για να μην γνωρίσει τον έρωτα. Ξαφνικά έρχεται στη ζωή της ο Αλβάρο, ένας οδηγός-μεταφορέας που τυχαίνει να βρεθεί στη γειτονιά της. Ο Αλβάρο θα την ερωτευτεί κι εκείνη θα τον αρνείται έως ότου αυτός εμφανιστεί «μεταμορφωμένος» σε Ροζάριο. Η σεξουαλική πράξη στο σκοτάδι ανάμεσά τους, θα αφήσει ξανά τη Σεραφίνα έγκυο.

Λούλης-Σκουλά στην Άλκηστη
Η Άλκηστις (Μ. Σκουλά) αποχαιρετά σύζυγο (Χρ.Λούλης) και παιδιά/σκην. Μοσχόπουλος

Η ευριπίδεια εκδοχή του μύθου της Άλκηστης μπορεί να χωριστεί στα εξής στάδια: α) προσφορά θανάτου από την Άλκηστη και θάνατος επί σκηνής (στ. 244-435) β) εμφάνιση του σωτήρα Ηρακλή (στ. 748-860) *ο Ηρακλής εμφανίζεται νωρίτερα αλλά σαν γλεντοκόπος φιλοξενούμενος γ) θρήνος του Άδμητου στ. 861-961) δ) επανεμφάνιση Ηρακλή με μαυροφορεμένη γυναίκα/ την Άλκηστη (στ. 1008-1163). Αντίστοιχα, ο «μύθος» στο Τριαντάφυλλο στο Στήθος μπορεί να χωριστεί: α) Α’ πράξη/σκηνές 2-6 ο θρήνος της Σεραφίνας για τον Ροζάριο β) Β’ Πράξη: γνωριμία με Αλβάρο γ) ερωτική πράξη με Αλβάρο-«επιστροφή» του νεκρού Ροζάριο στο σώμα του Αλβάρο.

Κάνοντας μια πρώτη αντιστοιχία των δύο δραματουργικών έργων, θα εξετάσουμε την σύνδεση Άδμητου-Σεραφίνα (οι ζωντανοί σύζυγοι), Άλκηστης-Ροζάριο (οι πεθαμένοι σύζυγοι), Χορός-γυναίκες της Ακτής του Κόλπου, Μαυροφορεμένης γυναίκας-Αλβάρο και δευτερευόντως Θανάτου-Στρέγκα, Θεραπαινίδας-Πατήρ Ντε Λέο. Αναλυτικότερα:

Άδμητος-Σεραφίνα

Ο Άδμητος, αφού αποδέχτηκε την θυσία της γυναίκας του στον Άδη για να σωθεί ο ίδιος από την Μοίρα του, υπόσχεται σε αυτήν πως δε θα παντρευτεί άλλη γυναίκα και δε θα κάνει άλλη γυναίκα μητέρα των παιδιών του, άρα θα μείνει πιστός στην πρώτη του γυναίκα στην οποία οφείλει και την επέκταση της ζωής του. Φαίνεται συμφιλιωμένος με το γεγονός πως θα μείνει χήρος παρά το γεγονός ότι αγαπάει πολύ τη γυναίκα του. Ο Άδμητος και η Σεραφίνα είναι ακόμα νέοι και θα μπορούσαν αν το ήθελαν να παντρευτούν ξανά και να δημιουργήσουν μια νέα οικογένεια.

Στο Τριαντάφυλλο στο Στήθος, δεν συναντάμε το μοτίβο της αυτοθυσίας, αλλά η Σεραφίνα υπόσχεται στις στάχτες του άντρα της πως δε θ’ αγαπήσει και δε θα βάλει στο κρεβάτι της άλλον άντρα, γιατί κανένας δε θα μπορέσει να της ξαναχαρίσει την ηδονή («Τον θρηνώ βέβαια. Το μαξιλάρι μου δεν είναι ποτέ στεγνό τις νύχτες, όμως μου αρκεί που ζω με τις μνήμες μου. Εγώ θα αισθανόμουν φτηνή και χυδαία και ανάξια να μεγαλώνω την κόρη μου και να ζω κάτω από την ίδια στέγη με την ευλογημένη στάχτη του άντρα μου – την στάχτη ενός τριαντάφυλλου- αν τον ξεχνούσα και πήγαινα με κάποιον άλλο, όχι νέο, κάποιον που να του λείπει το πάθος της νεότητας, κάποιον φαλακρό, κοιλαρά που μυρίζει ιδρώτα και αλκοόλ. Γιατί να πάω; Να κοροϊδέψω τον εαυτό μου πως κάναμε έρωτα; Εγώ ξέρω να κάνω έρωτα. Γι’ αυτό μου αρκούν οι μνήμες μου.»/ Αντίστοιχα ο Άδμητος: «Αχ παλάτι μου, πώς να περάσω την πύλη; Πώς να ζήσω εκεί μέσα, που η τύχη μου έχει τόσο ανελέητα αλλάξει; Αχ, αλίμονο, τι αγεφύρωτο χάσμα! Με πυρσούς πηλιορείτικους τότε και γαμήλια άσματα προς το σπίτι μου εβάδιζα, απ’ το χέρι κρατώντας την πολυαγαπημένη μου και βουερή συντροφιά ακολουθούσε χαρούμενη μακαρίζοντας τότε κι εμένα κι εκείνην που πέθανε τώρα, που ευπατρίδες και οι δύο μας, αρχόντων παιδιά, με τον γάμο ενωθήκαμε»).

Τόσο ο Άδμητος όσο και η Σεραφίνα δείχνουν να καταρρακώνονται από την απώλεια του συζύγου τους κι αυτό μεταφράζεται και οπτικά. Ο Άδμητος εμφανίζεται με κομμένα μαλλιά, μαυροφορεμένος και καταπονημένος στον Ηρακλή, ενώ η Σεραφίνα για τρία χρόνια κλείνεται σπίτι της κι εμφανίζεται στην τρίτη σκηνή με ένα φτηνό κομπιναιζόν και με μαύρους κύκλους, αμφίεση που θα διατηρήσει για τις δύο πρώτες πράξεις του έργου.

Λούλης-Σκουλά στην Άλκηστη
Ο Χρήστος Λούλης ως Άδμητος στην παράσταση του Μοσχόπουλου

Ωστόσο, ο Άδμητος διχάζει με την στάση του το κοινό/Χορό όταν δέχεται να φιλοξενήσει τον Ηρακλή, σα να διαχωρίζει το πένθος του από τον υπόλοιπο χώρο του σπιτιού («Αδύνατο να φιλοξενηθείς σε άλλου το σπίτι. Ε εσύ, γι’ αυτόν τον ξένο άνοιξε τους πιο απόμακρους ξενώνες και δώσε εντολή στους υπηρέτες γεύμα πλούσιο να του παραθέσουν και να κλείσετε καλά όλες τις θύρες ενδιάμεσα, δεν πρέπει να αυτοί που τρώγουν να ακούνε στεναγμούς ή να ενοχλούνται όσοι φιλοξενούνται»). Όταν τελειώσει ο θρήνος τους, η υπόσχεση που έδωσαν θα δοκιμαστεί μπροστά σε μια νέα (;) γνωριμία, ο μεν Άδμητος αποδεχόμενος τη μυστηριώδη μαυροφορεμένη γυναίκα, η δε Σεραφίνα όταν γνωρίσει τον Αλβάρο μετά από χρόνια σεξουαλικής αποχής. Η βασική διαφορά είναι ότι στο πλαίσιο της Αρχαίας Τραγωδίας, ο μύθος της Άλκηστης και φυσικά η διαδεδομένη χρήση του Από Μηχανής θεού, όπως του θρυλικού Ηρακλή, θα μπορούσε να καταστήσει αληθοφανή την επιστροφή μιας γυναίκας από τον Άδη, ενώ στον 20ο αιώνα, η δραματουργία του Tennessee Williams δε θα μπορούσε να «πείσει» με την επιστροφή ενός Ροζάριο. Χαρακτηριστικό τόσο του Άδμητου όσο και της Σεραφίνας είναι η αθέτηση μερικών από τα θρησκευτικά τους έθιμα, κάτι που σχολιάζεται από τον Χορό. Στο Τριαντάφυλλο στο Στήθος, η Σεραφίνα έχει κάνει το σπίτι της ένα μαυσωλείο αναμνήσεων κι έχει μετατρέψει τον άντρα της σε είδωλο κάτι που είναι μεμπτό από την Καθολική Εκκλησία.

Η μεγάλη υπόσχεση/θρήνος των δύο κειμενικών πρωταγωνιστών τίθενται υπό αμφισβήτηση μπροστά στην παρουσία ενός νέου «εραστή», με τις αναστολές να χαλαρώνουν. Ανεξάρτητα όμως από αυτό, τόσο ο Άδμητος όσο και η Σεραφίνα αφιερώνουν περισσότερους στίχους στην αναφορά στους πεθαμένους τους συζύγους, στην αναπόληση της συζυγικής τους ευτυχίας, ενώ ακόμα και μπροστά στο νέο τους επικείμενο εραστή (με ερωτηματικό στην Άλκηστη) μιλούν περισσότερο για τις ομοιότητες με τους νεκρούς τους συζύγους, παρά για την ξεχωριστή ομορφιά/εμφάνιση των νέων. Χαρακτηριστικό είναι πως και οι δύο εν ζωή σύζυγοι μακαρίζουν το νεκρό τους ταίρι ως το καλύτερο στον κόσμο. (Άδμητος: «Γυναίκα ανεκτίμητη», «άλλη γυναίκα δεν υπάρχει σε αρχοντική γενιά είτε σε ομορφιά ξεχωριστή όσο εσύ», Σεραφίνα: «Τις νύχτες που κάθομαι μόνη μου εδώ μέσα, ζω με τις μνήμες μου, γιατί αξιώθηκα να έχω τον καλύτερο άντρα του κόσμου, τον πρώτο και μόνο άντρα στον κόσμο!»), ενώ ειδωλοποιούν το νεκρικό τους ομοίωμα: ο μεν Άδμητος το είδωλο της Άλκηστης, η δε Σεραφίνα τις στάχτες του συζύγου της.

Άλκηστις-Ροζάριο

Η Άλκηστις αποκτά στο αρχαίο δράμα και στις μετέπειτα λογοτεχνικές και κριτικές αναγνώσεις της περίοπτη θέση για τη γενναιότητα της ψυχής της και το ήθος της, δίνοντας τον εαυτό της στο Θάνατο για να σωθεί ο σύζυγός της. Παρά το γεγονός ότι το δράμα φέρει το όνομά της, κειμενικά εμφανίζεται μόνο σ’ ένα δραματικό επεισόδιο. Ο Ροζάριο αντιθετικά, δεν έχει καμία ευγένεια στον χαρακτήρα του, καθώς ασχολείται με παράνομες δραστηριότητες και έχει ερωμένη (ή και περισσότερες). Κοινό στοιχείο αποτελεί το ότι τόσο η Άλκηστις όσο και ο Ροζάριο πέθαναν στο σπίτι (στην περίπτωση του Ροζάριο στο δρόμο μπροστά στο σπίτι) και το πένθος περιορίζεται εντός της συζυγικής τους κάμαρας. Όταν ο Άδμητος φιλοξενεί τον Ηρακλή, περιορίζει το πένθος του στην προσωπική του κάμαρα κι αφήνει τον Ηρακλή να έχει την γλεντοκοπική διάθεση που επιτρέπει το τυπικό της φιλοξενίας, όπως και η Σεραφίνα δέχεται –έστω καταναγκαστικά- τις πελάτισσές της που θέλουν να στολιστούν γιορτινά και αργότερα το αγόρι της κόρης της, αλλά η ίδια περιορίζεται στο σπίτι και στις μνήμες της που της προκαλούν θρήνο. Ακόμα και στις αναμνήσεις της Σεραφίνα, δεν αναπολείται ένας ευγενής άντρας, αλλά ένας χαρισματικός εραστής. Ο θάνατός του δεν είναι μια ευγενική πράξη αυτοθυσίας, αλλά ένα τυχαίο γεγονός ξεκαθαρίσματος λογαριασμών με τον υπόκοσμο. Αυτό διαμορφώνει και διαφορετικό ύφος στην εξέλιξη του έργου, με την Άλκηστη να έχει θετική/ηρωική υστεροφημία, ενώ ο Ροζάριο έχει μια υστεροφημία που αμαυρώνεται διαδοχικά με την εμφάνιση της Εστέλ-ερωμένης του.

The Rose Tattoo
Οι γυναίκες στο Τριαντάφυλλο στο Στήθος θα μπορούσαν να είναι Χορός σε αρχαίο δράμα.
Χορός-γυναίκες της Ακτής του Νότου

Ο Χορός στο Αρχαίο Δράμα –όπως είναι η Άλκηστις– συμπάσχει με τον κεντρικό ήρωα, με μια μετριοπαθή στάση (μ’ εξαίρεση τις περιπτώσεις που έχουμε μετάσταση Χορού). Από την πρώτη του εμφάνιση, ο Χορός φαίνεται έτοιμος να θρηνήσει για την βασίλισσά του («Κι εδώ γύρω κανείς, ούτε φίλος, να μου ειπεί αν η βασίλισσα πέθανε, να πενθήσω γι’ αυτήν, ή αντικρίζει το φως ζωντανή»). Στο Τριαντάφυλλο στο Στήθος, θα έλεγα πως οι γυναίκες –όπως και οι γυναίκες της υπαίθρου στην βιωμένη εμπειρία- παίρνουν τη θέση Χορού, καθώς εμφανίζονται μαυροφορεμένες για να ενημερώσουν τη Σεραφίνα για το θάνατο του άντρα της και επανεμφανίζονται σε κομβικά σημεία ανάμεσα στις πράξεις για να προχωρήσουν την εξέλιξη του δράματος με στιχομυθία που θυμίζει χορικά. Το γεγονός ότι είναι 4 γυναίκες χωρίς ειδοποιά χαρακτηριστικά ενισχύει αυτή την σκέψη. Αντίστοιχη χρήση «Χορού» βλέπουμε και στον Ορφέα του Αδή του Tennessee Williams.

Μαυροφορεμένη γυναίκα-Αλβάρο

Ο Ηρακλής φέρνει τη Μαυροφορεμένη γυναίκα στην έξοδο της Άλκηστης, και ισχυρίζεται πως την κέρδισε σε κάποιους αγώνες, παρακαλώντας τον Άδμητο να τη δεχθεί σπίτι του. Παρόλο που ξέρουμε από το προηγούμενο επεισόδιο του δράματος πως ο Ηρακλής έφυγε για να πάει στον Άδη να φέρει πίσω την Άλκηστη, δεν δηλώνεται κάπως η περιπέτειά του στον Κάτω Κόσμο ούτε η Άλκηστις μιλάει στην επανεμφάνισή της. Στο Τριαντάφυλλο στο Στήθος, ενώ ο Ροζάριο δεν είχε εμφανιστεί ή μιλήσει καθόλου στο έργο, ο Αλβάρο όταν έρχεται είναι πολύ ομιλητικός. Η ερωτική τους προσέγγιση είναι διστακτική στην αρχή, με «αδέξια επικοινωνία» όπως φανταζόμαστε την σκηνική παρουσία της Μαυροφορεμένης από τα προτρεπτικά λεγόμενα του Ηρακλή. Όταν ο Αλβάρο μπαίνει στο σπίτι της Σεραφίνα, «ιδρωμένος με την φανέλα να κολλάει πάνω στο σώμα του» κι όταν τον φωτίζει το φως, η Σεραφίνα τα χάνει από την ομοιότητά του με τον νεκρό σύζυγό της («Το φως… πάνω στο σώμα… ίδιος με κάποιον που έζησε εδώ…», «Μαντόνα σάντα! Το σώμα του άντρα μου! Με άλλο κεφάλι!»). Ο Αλβάρο δεν έχει την πανομοιότητα που έχει η Μαυροφορεμένη με την Άλκηστη, αλλά ενδύεται τον Ροζάριο φορώντας το μεταξωτό πουκάμισο που έρραψε η Σεραφίνα γι αυτόν –κατά παραγγελίαν της ερωμένης του-, το χαρακτηριστικό τατουάζ σε σχήμα Τριαντάφυλλου στο στήθος και ψεκάζοντας με ροδόνερο τα μαλλιά του. Καίριο στοιχείο της μεταμόρφωσής του θα λέγαμε πως είναι ότι κατά τη διάρκεια της ερωτικής πράξης της Σεραφίνα-Αλβάρο, η Σεραφίνα αναφωνεί το όνομα του Ροζάριο κι ο Αλβάρο δεν αντιδρά. (Λέει στην κόρη της: «Ήταν Σικελός. Είχε ροδόνερο στα μαλλιά του και το ίδιο τριαντάφυλλο στο στήθος του με τον πατέρα σου. Στο σκοτάδι δεν έβλεπα το πρόσωπό του. Έκλεισα τα μάτια κι ονειρεύτηκα πως ήταν ο πατέρας σου! Έκλεισα τα μάτια! Ονειρεύτηκα πως ήταν ο πατέρας σου…»). Την επόμενη μέρα της ερωτικής τους πράξης βρίσκει τις στάχτες του Ροζάριο σκορπισμένες, σαν ο έρωτάς της να έδωσε ξανά σάρκα κι οστά στον άντρα της μέσα από το σώμα του Αλβάρο. Η μοναδική τους αυτή ερωτική πράξη άφησε ξανά έγκυο τη Σεραφίνα, κατάσταση στην οποία τη συναντάμε στην πρώτη σκηνή του έργου.

Rose Tattoo (Broadway)
Rose Tattoo by Derek McLane
Θάνατος-Στρέγκα

Ο Θάνατος είναι από τις ελάχιστες φορές που εμφανίζεται στην Αρχαία Λογοτεχνία, η παρουσία του στην σκηνή έχει προαναγγελθεί από τον Απόλλωνα στον Πρόλογο της ΆλκηστηςΩστόσο ιδού βλέπω ήδη να πλησιάζει ο Θάνατος, ο ιερέας των νεκρών, στον Άδη να την οδηγήσει. Πάνω στην ώρα του έρχεται: καραδοκούσε να έρθει η μέρα αυτή, που είναι γραφτό της να πεθάνει.»). Η εκτενής επαφή της Άλκηστης μαζί του αποτελεί βασικό στοιχείο του έργου. Στο Τριαντάφυλλο στο Στήθος, ακολουθείται η ευρωπαϊκή παραμυθιακή παράδοση, με την παρουσία αινιγματικών φυσιογνωμιών στον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο που λειτουργούν ως σύμβολα με μεταφυσικές και υπαρξιακές διαστάσεις (συνήθης πρακτική στον Ίψεν). Εδώ έχουμε την Στρέγκα, την «τρελή» της συνοικίας που κανένας δε θέλει στην αυλή του. Προτού έρθουν οι μαυροφορεμένες γειτόνισσες, η Στρέγκα κι ο μαύρος τράγος της έχουν παρεισφρήσει στον κήπο της Σεραφίνα την στιγμή μάλιστα που εκείνη αναφέρεται στον Ροζάριο. Η περιγραφή της γίνεται μέσω σκηνικών οδηγιών: Η Στρέγκα ορμάει τρέχοντας στην αυλή. Έχει άγρια, γκρίζα μαλλιά και κρατάει ψηλά τη φούστα της, έτσι που φαίνονται οι γυμνές, τριχωτές γάμπες της. Το βέλασμα του τράγου και ο ήχος της κουδούνας ακούγονται στη γαλαζωπή ατμόσφαιρα του λυκόφωτος. Η Σεραφίνα κατεβαίνει τα σκαλιά της βεράντας. […] Ο τράγος κάνει, προφανώς καινούργια έφοδο. Η Σεραφίνα δείχνει να φοβάται την Στρέγκα διατάζοντας την κόρη της τη Ρόζα να μην κοιτάζει την Στρέγκα. Η σκηνή αγγίζει τα όρια του γκροτέσκο όπως επισημαίνουν γλαφυρά οι σκηνικές οδηγίες, με την αποπομπή του τράγου και της Στρέγκα, η οποία φεύγει σχηματίζοντας ένα ειρωνικό μειδίαμα στα χείλη. Με αυτή την σκηνική οδηγία, η σκηνή τελειώνει και στην αμέσως επόμενη οι γυναίκες της Ακτής θα εμφανιστούν μαυροφορεμένες με μπροστάρη τον Πατήρ Ντε Λέο που ανακοινώνει το θάνατο του Ροζάριο.

Η Στρέγκα μιλάει ελάχιστα και πάντα χαιρέκακα («Οι λάμιες μαζεύτηκαν πάλι. Κι η άλλη έχει την κόρη της κλειδωμένη εκεί μέσα, θεόγυμνη, εδώ και μια εβδομάδα. Χο, χο, χο! […] Απολίτιστοι άνθρωποι αυτοί οι Σισιλιανοί. Στην πατρίδα τους ζούνε σε σπηλιές, στους λόφους, κι ο τόπος είναι γεμάτος ληστές. Χο, χο, χο! Κι όλο και περισσότεροι μπαίνουν στα σαπιοκάραβα για να έρθουν στην Αμερική.»), αλλά είναι βασικό δραματουργικό στοιχείο του έργου, όπως αναφέρεται συνολικά επτά φορές σαν σκηνική παρουσία, αλλά κι ο τράγος της πέντε φορές αντίστοιχα (ακούγεται ο ήχος του σε διάφορες σκηνές). Στην έκτη σκηνή της Πρώτης Πράξης σε μια ιδιωτική σκηνή ανάμεσα στην Σεραφίνα και την Ρόζα, η Στρέγκα εμφανίζεται κρυφά και χωρίς να μιλάει και κρυφακούει. Στην αρχή της Δεύτερης Πράξης, έχουμε τον εξομολογητικό διάλογο της Σεραφίνα με τον Πατήρ που διακόπτεται από την κρυφή εμφάνιση της Στρέγκα που ψάχνει κάποιο κοτόπουλο. Η Σεραφίνα την διώχνει με απότομο τρόπο κι ύστερα βάσει της σκηνικής οδηγίας σταυρώνει τα δύο της χέρια, το οποίο μας επισημαίνει ο συγγραφέας πως είναι σημασία προστασίας από το κακό. Στην εξέλιξη του έργου, ο αινιγματικός ρόλος της Στρέγκα δίνει χώρο στη σύνδεση της με το Θάνατο, με τη Σεραφίνα να διαπιστώνει ότι υποπτευόμασταν: «Η Στρέγκα είναι πάλι εδώ. Ματιάζει. Έχουνε μαλόκκιο, κι αυτή κι ο τράγος της. Κι ο τράγος της ματιάζει! Μπήκε στην αυλή μου τη νύχτα που έχασα τον Ροζάριο και το αγόρι που είχα στην κοιλιά μου. Μαντόννα, Μαντόννα μία! Κάνε να φύγει απ’ την αυλή μου ο τράγος!» κι επαναλαμβάνει τη χειρονομία με τα δάχτυλα που διώχνει τα κακά πνεύματα.

Άλκηστις (Μοσχόπουλος)
Ο Χορός στην Άλκηστη και οι Γυναίκες στο Τριαντάφυλλο, συνοδεύουν το νεκρό ως το Θάνατο.

Συμπερασματικά, ο Tennessee Williams σίγουρα θα γνώριζε τους Μεγάλους Τραγικούς (ενδεχομένως και την Άλκηστη), όταν σπούδασε μαθήματα θεατρικής γραφής, μετά την δημοσιογραφία, αλλά η επιρροή αυτών δεν ήταν όσο μεγάλη ήταν σίγουρα για τον Eugene O’ Neill. Ο αυτοκαταστροφικός συγγραφέας από τη Νέα Ορλεάνη έζησε σε γειτονιές που ευωδούσαν τις δεισιδαιμονίες και μια έντονη σεξουαλικότητα. Η εμφάνιση και η δημοφιλία της Ψυχανάλυσης, υπήρξε καταλυτική για να γραφτούν δράματα που πραγματεύτηκαν κοινά θέματα και ψυχο-διανοητικές αποκλίσεις από τον κοινό κανόνα. Μπορεί λοιπόν, το Τριαντάφυλλο στο Στήθος να μην είναι μια νέα γραφή της Άλκηστης, αλλά σε μυθολογικό επίπεδο, οι δύο δραματουργίες συγκλίνουν.

 *Οι μεταφράσεις που έχουν χρησιμοποιηθεί είναι του Χουρμουζιάδη για την Άλκηστη και του Ερρίκου Μπελιέ για το Τριαντάφυλλο στο Στήθος

NO COMMENTS

Σημείωση: Το σχόλιο σας θα αναρτηθεί μετά από έγκριση του διαχειριστή

Leave a Reply