Αρχιτεκτονικά Άρθρα
Άρθρα και αφιερώματα από τον κόσμο της αρχιτεκτονικής για ιστορικά κτήρια, κινήματα, μεγάλους αρχιτέκτονες, εκθέσεις, καινοτομίες και πολλά άλλα...

Arch Points 2017, 9-11 Ιουνίου
Το Arch Points έρχεται για δεύτερη χρονιά, 9 με 11 Ιουνίου και μας παρουσιάζει εκ νέου το κέντρο της Αθήνας, μέσα από την αρχιτεκτονική της.

Το Arch Points επιστρέφει για δεύτερη χρονιά, από 9 έως και 11 Ιουνίου και αποτελεί ένα τριήμερο αφιερωμένο στην αρχιτεκτονική. Συνολικά 15 αρχιτεκτονικά γραφεία, σε 7 διαφορετικές γειτονιές στο κέντρο της Αθήνας υποδέχονται το κοινό για να συνθέσουν μαζί ένα εναλλακτικό σενάριο της πόλης. Ακόμη, 37 νέοι αρχιτέκτονες μας καλωσορίζουν στους χώρους εργασίας τους, σχεδιάζουν και μας παρουσιάζουν προτάσεις μικρής κλίμακας για την πόλη. Παράλληλα, 5 αρχιτεκτονικές ξεναγήσεις και ένα πρωτότυπο παιχνίδι κρυμμένου θησαυρού μας καλούν να ξαναγνωρίσουμε την Αθήνα. Πόσο θα άλλαζε η εικόνα της πόλης, αν παρατηρούσαμε διαφορετικά τις μικρές λεπτομέρειες;

Από την Κυψέλη έως το Κολωνάκι κι από τα Εξάρχεια έως το Παγκράτι, οι πόρτες των γραφείων παραμένουν ανοιχτές για ένα ολόκληρο τριήμερο. Έτσι, το κοινό μπορεί να γνωρίσει τους χώρους εργασίας και δημιουργίας των αρχιτεκτόνων και να δει από κοντά τις προτάσεις τους. Μέσα από μία αποσπασματική – στην αρχή – ανάγνωση, συνθέτουμε τελικά, μία νέα ψηφιδωτή εικόνα του κέντρου της Αθήνας.

Arch Points, Event poster
Η επίσημη αφίσα της διοργάνωσης για αυτή τη χρονιά.
Πρόγραμμα τριημέρου Arch Points 2017

9/6 Παρασκευή

20:00 Arch Points 2017 – Opening: Μία από τις ψηφίδες του δημόσιου χώρου της Αθήνας, η πλατεία Δεξαμενής, στο Κολωνάκι θα φιλοξενήσει το opening του τριημέρου. Εκεί θα πραγματοποιηθεί σύντομη παρουσίαση των φετινών συμμετεχόντων γραφείων και αρχιτεκτόνων – ξεναγών με παράλληλη προβολή. Στη συνέχεια, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να γνωρίσει τους συμμετέχοντες.

10/6 Σάββατο

11:00-19:00 Ανοιχτά Γραφεία

11:00 Διαδρομή 1: Κυψέλη «Οι παράδοξες αυλές της πολυκατοικίας στην Κυψέλη» – Aπό τις Αναστασία Κουτουμάνου, Αγγελική Λατάνη.

Διαδρομή 2: Εξάρχεια «PARK-ING: δίνοντας νέο νόημα από τα κάτω στις λέξεις και το χώρο» – Από τις Κατερίνα Ζαφειράκη, Ήρα Παπαδάκη.

Διαδρομή 3: Ιστορικό Τρίγωνο «Επεμβαίνοντας στον δημόσιο χώρο – από τους πολίτες στην πολιτεία» – Από τους Μαρία Πετεινάκη- Γιώργο Κουρμαδά – Alternative Tours of Athens.

17:00 Διαδρομή 4: Πανεπιστήμιο – Πλάκα – Φιλοπάππου «Αθήνα, «τριμμένος κόσμος»: Ηθελημένες και ασυναίσθητες χρήσεις του παρελθόντος στα κτίρια της πόλης» – Από τον Νίκο Μαγουλιώτη.

Διαδρομή 5: Λυκαβηττός – Κολωνάκι «Belle Vue» – Από τον Φάνη Καφαντάρη.

11/6 Κυριακή

11:00-19:00  Ανοιχτά Γραφεία

11:00 Διαδρομή 1: Κυψέλη «Οι παράδοξες αυλές της πολυκατοικίας στην Κυψέλη» – Aπό τις Αναστασία Κουτουμάνου, Αγγελική Λατάνη.

Διαδρομή 2: Εξάρχεια «PARK-ING: δίνοντας νέο νόημα από τα κάτω στις λέξεις και το χώρο» – Από τις Κατερίνα Ζαφειράκη, Ήρα Παπαδάκη.

Διαδρομή 3: Ιστορικό Τρίγωνο «Επεμβαίνοντας στον δημόσιο χώρο – από τους πολίτες στην πολιτεία» – Από τους Μαρία Πετεινάκη- Γιώργος Κουρμαδά – Alternative Tours of Athens.

17:00 Διαδρομή 4: Πανεπιστήμιο – Πλάκα – Φιλοπάππου «Αθήνα, «τριμμένος κόσμος»: Ηθελημένες και ασυναίσθητες χρήσεις του παρελθόντος στα κτίρια της πόλης» – Από τον Νίκο Μαγουλιώτη.

Διαδρομή 5: Λυκαβηττός – Κολωνάκι «Belle Vue» – Από τον Φάνη Καφαντάρη.

Αστικό Παιχνίδι: Μεταξουργείο «ΕCUAL @ Caravan Μεταξουργείο ένα παιχνίδι-συνδετικός κρίκος κοινοτήτων και τόπων» – Από το αρχιτεκτονικό γραφείο ΕCUAL.

Διαδρομές του Arch Points 2017


ΔΙΑΔΡΟΜΗ 1: ΚΥΨΕΛΗ (Αναστασία Κουτουμάνου & Αγγελική Λατάνη)

Οι παράδοξες αυλές της πολυκατοικίας στην Κυψέλη

Aφετηρία διαδρομής: Πλατεία Αγ. Γεωργίου Κυψέλης

Ώρα έναρξης: 11:00πμ (Σάβ & Κύρ)

Διάρκεια ξενάγησης: 1h 30′

Γραφεία : Cadu, Άνδρου 8 & Δροσοπούλου, Κυψέλη

Διαδρομή 1, Κυψέλη
Οι παράδοξες αυλές της πολυκατοικίας στην Κυψέλη, από τις Αναστασία Κουτουμάνου και Αγγελική Λατάνη – Χάρτης διαδρομής.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ 2: ΕΞΑΡΧΕΙΑ (Κατερίνα Ζαφειράκη & Ήρα Παπαδάκη )

PARK-ING: δίνοντας νέο νόημα από τα κάτω στις λέξεις και το χώρο.

Αφετηρία διαδρομής: άγαλμα του Κωνσταντίνου, Πεδίον του Άρεως

Ώρα έναρξης: 11:00πμ (Σάβ & Κύρ)

Διάρκεια ξενάγησης: 1h 30′

Γραφεία: En Route Architects, Χρύσανθου Σερρών 7Α

Διαδρομή 2, Εξάρχεια
PARK-ING: δίνοντας νέο νόημα από τα κάτω στις λέξεις και το χώρο, από τις Κατερίνα Ζαφειράκη και Ήρα Παπαδάκη – Χάρτης διαδρομής.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ 3: ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΡΙΓΩΝΟ (Μαρία Πετεινάκη- Γιώργος Κουρμαδάς – Alternative Tours of Athens)

Επεμβαίνοντας στον δημόσιο χώρο – από τους πολίτες στην πολιτεία

Αφετηρία διαδρομής: Σύνταγμα – στο συντριβάνι της Ερμού

Ώρα έναρξης: 11:00

Διάρκεια ξενάγησης: 2h

Γραφεία: Βασίλης Ντόβρος, Πραξιτέλους 33, Εμπορικό Τρίγωνο | Μπίσκος Χάρης, Πρωτογένους 1, Μοναστηράκι | z level ,Κολοκοτρώνη 60, Αθήνα, Εμπορικό Τρίγωνο | Μάνης Θανάσης, Σκουζέ 5, Μοναστηράκι | The Lodger, Καρορη 1 & Αγ ΕΙιρήνης, Εμπορικό Τρίγωνο

Διαδρομή 3, Arch Points 2017, Εμπορικό Τρίγωνο
«Επεμβαίνοντας στον δημόσιο χώρο – από τους πολίτες στην πολιτεία» Μαρία Πετεινάκη, Γιώργος Κουρμαδάς – Alternative Tours of Athens.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ 4: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ – ΠΛΑΚΑ – ΦΙΛΟΠΑΠΠΟΥ (Νίκος Μαγουλιώτης)

Αθήνα, «τριμμένος κόσμος»: Ηθελημένες και ασυναίσθητες χρήσεις του παρελθόντος στα κτίρια της πόλης.

Αφετηρία διαδρομής: Πανεπιστήμιο, μετρό Πανεπιστήμιο

‘Ωρα έναρξης: 17:00

Διάρκεια ξενάγησης: 2h 30′

Γραφεία: Micromega Architecture & Strategies, Ξενοφώντος 10, Σύνταγμα | NEAR, Ξενοφώντος 10, Σύνταγμα | SOUTH, Αγίας Φιλοθέης, Πλάκα | Hiboux, Πλατεία Κυνοσάργους 6, Συγγρού-Φιξ |v&m architects, Στίλπωνος 11, Παγκράτι

Arch Points 2017, Διαδρομή 4
Αθήνα, «τριμμένος κόσμος»: Ηθελημένες και ασυναίσθητες χρήσεις του παρελθόντος στα κτίρια της πόλης, από τον Νίκο Μαγουλιώτη.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ 5: Πλατεία Κλαυθμώνος – ΛΥΚΑΒΗΤΤΟΣ (Φάνης Καφαντάρης)

Belle Vue

Ώρα έναρξης: 17:00

Διάρκεια ξενάγησης: 2.5h

Γραφεία: ΜοΥ, Φωκυλίδου 25, Κολωνάκι | 4k architects, Κανάρη 14, Κολωνάκι

Χάρτης πέμπτης διαδρομής, Λυκαβηττός
Belle Vue, από τον Φάνη Καφαντάρη – Χάρτης πέμπτης διαδρομής.

ΑΣΤΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ: ΜΕΤΑΞΟΥΡΓΕΙΟ (ECUAL)

ΕCUAL @ Caravan Μεταξουργείο ένα παιχνίδι-συνδετικός κρίκος κοινοτήτων και τόπων

Αφετηρία : Δημόσιο Σήμα, Μεταξουργείο

Ώρα έναρξης: 17:00 Κυριακή

Διάρκεια παιχνιδιού: 3h

Arch Points 2017, Αστικό παιχνίδι
Αστικό παιχνίδι στα πλαίσια του Arch Points 2017.
Συμμετέχοντες στο Arch Points 2017

4K

Η αρχιτεκτονική ομάδα 4Κ, εμπνευστής του Arch Points, δημιουργήθηκε το 2013. Στεγάζεται στην οδό Κανάρη 14 στο κέντρο της Αθήνας και αποτελείται από τις: Δέσποινα Βουτέρη, Θάλεια Νινιού, Γεωργία Πουλοπούλου.

Κανάρη 14, Κολωνάκι | www.tesserakappa.com

ΝΤΟΒΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ

Αρχιτέκτων Μηχανικός ΑΠΘ, MΑ στο ΙΑΑC-UPC, ιδρυτικό μέλος της ομάδας εικαστικού φωτισμού BEFORELIGHT και πρώην συντονιστικό μέλος του ImagineTheCity.

Πραξιτέλους 33, Εμπορικό Τρίγωνο | www.ntovrosvasileios.gr

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΑΝΗΣ

Ο Θανάσης Μάνης είναι αρχιτέκτονας, μέλος της ομάδας επιμέλειας του domesindex.com και εντεταλμένος διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Πατρών.

Σκουζέ 5, Μοναστηράκι | www.thanassismanis.com

ΧΑΡΗΣ ΜΠΙΣΚΟΣ

Ο Χάρης Μπίσκος είναι αρχιτέκτονας στην Αθήνα. Η δουλειά του περιστρέφεται γύρω από τη σχέση αρχιτεκτονικής και πόλης, στο κομμάτι του αστικού σχεδιασμού, έρευνας και αστικών επεμβάσεων στο δημόσιο χώρο.

Πρωτογένους 1, Μοναστηράκι | www.harisbiskos.com

CADU

Οι cadu είναι μία ομάδα 4 αρχιτεκτόνων με την κοινή αντίληψη ότι η αρχιτεκτονική πρέπει να στραφεί ξανά προς τον χρήστη. Η ομάδα θεωρεί ότι η αρχιτεκτονική αναφέρεται σε όλους και κάθε παρέμβαση οφείλει να αντιλαμβάνεται το πλαίσιο και το περιβάλλον στο οποίο εγκαθίσταται. Οι cadu ιδρύθηκαν το 2005 από τους Σ. Κουβόπουλο και Χρήστο Λέρα, ως ένα ανοικτό δίκτυο αρχιτεκτόνων με κοινή αντίληψη για την αρχιτεκτονική.

Άνδρου 8 & Δροσοπούλου, Κυψέλη | www.cadu.gr

ECUALAB

Το ECUALab ιδρύθηκε το 2016 ως ένα ανοιχτό και συνεργατικό εργαστήριο για την αρχιτεκτονική, το τοπίο και τον αστικό σχεδιασμό. Ο πυρήνας της ομάδας αποτελείται από τη Μαρία Πετεινακή και την Άνκα Αρβανίτη, και οι δύο με εμπειρία στον τομέα τους.

Ευριπίδου 30 | www.ecual.gr

ENROUTE

Οι EnRoute είναι μία ομάδα αρχιτεκτόνων και πιστεύουν στον σχεδιασμό μέσα από την ανάλυση και την έρευνα, επειδή θέλουν να προσαρμόζονται στις μεταλλασσόμενες συνθήκες. Οι EnRoute είναι διεθνής και με βάση την Αθήνα.

Χρύσανθου Σερρών 7Α | www.e-r-a.net

HIBOUX

Οι hiboux είναι μια ομάδα νέων αρχιτεκτόνων που ενδιαφέρονται να διευρύνουν την αρχιτεκτονική πράξη. Εστιάζουν τον προβληματισμό τους στο μοναδικό τρόπο κατοίκησης και ζωής του κάθε ανθρώπου.

Πλατεία Κυνοσάργους 6, Συγγρού-Φιξ | www.hiboux.gr

Arch Points και Handmade Urbanism
Λόγος για Handmade Urbanism, από το Arch Points.
Και άλλοι συμμετέχοντες στο Arch Points 2017

MΟΥ STUDIO

Η Έλενα Ζαμπέλη και η Κατερίνα Χρυσανθοπούλου ζουν και εργάζονται στην Αθήνα και στο Παρίσι. Τo 2014 ένωσαν τις δυνάμεις τους και ίδρυσαν τo ΜοΥ studio.

Φωκυλίδου 25, Κολωνάκι | www.moystudio.gr

MICROMEGA ARCHITECTURE

Η ομάδα micromega architecture and strategies ιδρύθηκε το 2012 από τον Αλέξανδρο Ζώμα και τη Μάρα Παπαβασιλείου. Το γραφείο έχει εμπειρία σε ένα μεγάλο εύρος έργων και έχει διακριθεί σε ευρωπαϊκούς και παγκόσμιους διαγωνισμούς.

Ξενοφώντος 10, Σύνταγμα | www.micromega.gr

NEAR

Το NEAR Architecture είναι ένα διεθνές γραφείο σχεδιασμού και έρευνας με έδρα την Αθήνα και τη Ρώμη. Το γραφείο δραστηριοποιείται σε διάφορους τομείς και κλίμακες, όπως η πολεοδομία, το τοπίο, σε κτίρια, εσωτερικούς χώρους και στο σχεδιασμό επίπλων. Το γραφείο της Αθήνας διοικείται από τον Fabiano Micocci.

Ξενοφώντος 10, Σύνταγμα | www.neararchitecture.com

SOUTH

Το γραφείο SOUTH δημιουργήθηκε στη Νέα Υόρκη από την Ελένη Λιβάνη και το Χρυσόστομο Θεοδωρόπουλο και σήμερα λειτουργεί στην Αθήνα. Η δουλειά του εντάσσει αρχιτεκτονική, αποκαταστάσεις, σχεδιασμό εσωτερικών χώρων και αντικειμένων.

Αγίας Φιλοθέης, Πλάκα| www.south-arch.com

THE LODGER

«The Lodger» σημαίνει Ένοικος, κάποιος που ζει στο εσωτερικό ενός οίκου χωρίς να είναι δικός του. Το γραφείο αποτελεί ένα πλαίσιο με βάση την αρχιτεκτονική, που «νοικιάζει» τους χώρους του interior design, του graphic design, αλλά και της τέχνης. Διερευνά μέσα από το σχεδιασμό τη συνάντηση υλικών και εικόνας, ιδιωτικού και δημοσίου χώρου, λειτουργίας και αισθητικής. Οικοδεσπότης: ο Αλέξανδρος Μαγκανιώτης και «ένοικος» η Ματίνα Θρουμουλοπούλου, αρχιτέκτονες, με πολλαπλές όμως άλλες ιδιότητες.

Καρόρη 1 & Αγ. Ειρήνης, Εμπορικό Τρίγωνο | www.alexmaganiotis.com

V&M ARCHITECTS

Η Μαργαρίτα Κουλικούρδη κι ο Βασίλης Χλωροκώστας είναι απόφοιτοι της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ, όπου και γνωρίστηκαν. Το 2012 αποφοίτησαν με διάκριση από το μεταπτυχιακό MArch GAD του University College London. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ίδρυσαν το αρχιτεκτονικό γραφείο VM αρχιτέκτονες αναλαμβάνοντας ιδιωτικές αναθέσεις projects μικρής/μεσαίας κλίμακας, σε Αθήνα και Αίγινα.

Στίλπωνος 11, Παγκράτι | www.vmarchitects.gr

Z- LEVEL

Το γραφείο Z- level ιδρύθηκε από την Έλενα Ζερβουδάκη στο κέντρο της Αθήνας. Δραστηριοποιείται στα πεδία του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, της μουσειογραφίας και του design. Έχει υλοποιήσει πλήθος πρωτοποριακών έργων καλύπτοντας τις ανάγκες πελατών τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς.

Κολοκοτρώνη 60, Αθήνα, Εμπορικό Τρίγωνο | http://www.z-level.gr

Συντελεστές του Arch Points 2017

  • Διοργάνωση-Σχεδιασμός Προγράμματος: Αρχιτέκτονες 4Κ | Δέσποινα Βουτέρη, Θάλεια Νινιού, Γεωργία Πουλοπούλου
  • Τύπος & Επικοινωνία: Χριστίνα Ζαφειρούλη
  • Οπτική Επικοινωνία: Θανάσης Ευθυμίου, Γαλάτεια Πανουργιά
  • Προγραμματισμός-Διαχείριση website: Feelbit
  • Επιμέλεια Παραγωγής: Κωνσταντίνος Σακκάς
  • Οργάνωση Παραγωγής: Delta Pi
Πληροφορίες για το Arch Points 2017

Χορηγός Επικοινωνίας


logo artic.gr

 

 

Κολοσσαίο- Σημερινή άποψη του κτίσματος
Κολοσσαίο- Η σημερινή μορφή του μνημειώδους ρωμαϊκού αμφιθεάτρου

Στο άκουσμα της λέξης: «Κολοσσαίο» το μυαλό μας κατευθύνεται σχεδόν αυτόματα στη Ρώμη και στη ρωμαϊκή αρχιτεκτονική. Στον τρόπο ζωής των αρχαίων Ρωμαίων, οι οποίοι απολάμβαναν ευτελή και βίαια θεάματα. Εδώ, ένα οξύμωρο γεννιέται. Μπορεί αυτή η πελώρια παλαίστρα να μας υπενθυμίζει μια κτηνώδη πλευρά της ανθρώπινης φύσης, όμως χάρη στο σχεδιασμό της έχει αφήσει το δικό της στίγμα στην ιστορία της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής.

Η προέλευση του ρωμαϊκού αμφιθεάτρου

Παρατηρώντας κανείς την Ελληνική και τη Ρωμαϊκή αρχιτεκτονική των αρχαίων χρόνων θα αντιληφθεί τη μεγάλη επίδραση της πρώτης στη δεύτερη. Το ρωμαϊκό αμφιθέατρο αποτελεί, λοιπόν, την εξέλιξη του αρχαίου ελληνικού θεάτρου. Παράλληλα προσαρμόζεται στα δεδομένα και στις ανάγκες των τότε Ρωμαίων πολιτών. Η σκηνή του θεάτρου καταργείται εντελώς. Το κοίλο, δηλαδή η ομόκεντρη προς την ορχήστρα κοιλότητα η οποία φιλοξενούσε τους θεατές, θα λάβει το σχήμα πλήρους έλλειψης. Επιπλέον, τη θέση της ορχήστρας παίρνει μια μεγάλη ελλειπτική πλατεία, η οποία διαχωρίζεται από τις κερκίδες του κοίλου με μεταλλικό πλέγμα και ψηλό πόδιο. Στο Κολοσσαίο, κάτω από την πλατεία, διαμορφώνονται υπηρεσιακοί διάδρομοι, αποθήκες, αποδυτήρια και χώροι φύλαξης για τα θηρία. Αυτοί οι χώροι διαφαίνονται καθαρά στις μέρες μας και ειδικά ο ευρηματικός λαβυρινθοειδής σχεδιασμός τους. Παράλληλα, ορισμένα θεωρία, με κινητά καθίσματα, προβλέπονταν αποκλειστικά για διακεκριμένα πρόσωπα.

Κολοσσαίο- Αναπαράσταση
Αναπαράσταση του Κολοσσαίου
Σημαντικά αρχιτεκτονικά στοιχεία για το Κολοσσαίο

Αποτελεί, με βεβαιότητα, το μεγαλύτερο αμφιθέατρο της εποχής του. Η κατασκευή του ξεκίνησε από το Βεσπασιανό το 70 μ.Χ., όμως ολοκληρώθηκε από το Δομιτιανό δώδεκα χρόνια αργότερα. Αρχικά ήταν γνωστό ως «Φλαβιανό Αμφιθέατρο», από το οικογενειακό όνομα του Βεσπασιανού. Απέκτησε το όνομα «Κολοσσαίο» κατά τον 8ο αιώνα μ.Χ., μάλλον από τον κολοσσό του Νέρωνα, ο οποίος βρισκόταν κοντά σε αυτό. Χτίστηκε ανάμεσα σε δυο λόφους, Ησκιλίνο και Καίλιο, σε έναν επίπεδο χώρο όπου κάποτε βρισκόταν μια τεχνητή λίμνη, στο ιδιωτικό Άλσος της Χρυσής Οικίας του Νέρωνα (Domus Aurea). Η χωρητικότητά του ξεπερνούσε τα 50.000 άτομα, ενώ παράλληλα η έξοδος και η είσοδος από και προς το χώρο από 76 ακριβώς σημεία, μπορούσε να πραγματοποιηθεί αρκετά γρήγορα, σε συνδυασμό με την κίνησή του πλήθους στους μεγάλους διαδρόμους.  Επομένως μπορούμε να μιλάμε για μια αρχιτεκτονική που εξυπηρετεί άριστα ορισμένες σημαντικές λειτουργικές απαιτήσεις.

Κολοσσαίο- Τομή
Τμηματική τομή του Κολοσσαίου (Durm)

Το ελλειπτικό σχήμα της κάτοψης του διαθέτει δυο κάθετους άξονες, 189 και 156,3 μέτρων. Τα εδώλια, δηλαδή τα καθίσματα των θεατών, μαρμάρινα τα περισσότερα, διαμορφώνονται κλιμακωτά και στηρίζονται πάνω σε τριώροφες καμάρες τοξωτής υποδομής, από σκυρόδεμα επενδυμένο με τούβλα. Ουσιαστικά, κάτω από αυτές τις καμάρες αναπτύσσονταν θολωτοί διάδρομοι, είτε ομόκεντροι με την έλλειψη, είτε ακτινικοί. Ορισμένοι περιλάμβαναν τις κλίμακες εισόδου και εξόδου. Άλλοι οριζόντιοι διάδρομοι χώριζαν τα καθίσματα σε τέσσερις «θέσεις», από τις οποίες οι δυο χαμηλότερες προορίζονταν για τους πατρικίους, δηλαδή ευγενείς πολίτες από επιφανείς οίκους. Η κονίστρα, δηλαδή ο κύριος αγωνιστικός χώρος διέθετε άξονες 87,5 και 54,8 μέτρων. To velarium, ένα είδος τέντας κρεμασμένο από ιστούς, λέγεται ότι το χειρίζονταν ναύτες και κατά το απόγευμα έγερνε προς τη δύση για να σκιάζει κυρίως το αυτοκρατορικό θεωρείο.

Κολοσσαίο- Κάτοψη
Κάτοψη- Οριζόντια τομή του Κολοσσαίου σε τέσσερα διαφορετικά επίπεδα
Η μορφολογία

Το Κολοσσαίο αποτελείται από μία περιμετρική όψη 47,8 μέτρων και χωρίζεται σε τέσσερις ορόφους. Καθένας από τους τρεις χαμηλότερους ορόφους διαθέτει 80 αψιδωτά ανοίγματα σε σειρά τα οποία πλαισιώνονται από ημικίονες ενσωματωμένους σε πεσσούς (στήριγμα με τετράγωνη διατομή). Η όψη του τέταρτου ορόφου αποτελείται από ενιαίο τοίχο με παράθυρα ο οποίος χωρίζεται σε τμήματα με παραστάδες (ορθογώνια και επίπεδα στοιχεία στήριξης, πάντα συνδεδεμένα απευθείας με τοίχο).  Εδώ έρχεται να επισημανθεί η επιρροή της Ελληνικής Αρχιτεκτονικής στη Ρωμαϊκή, καθώς στην όψη κάθε ορόφου γίνεται χρήση κάποιου ρυθμού ελληνικού ναού. Στο ισόγειο συναντάμε μια παραλλαγή του δωρικού ρυθμού, ή αλλιώς τον Τοσκανικό ρυθμό, απλό, χωρίς αυλακώσεις, ενώ διατηρούνται οι μετώπες και τα τρίγλυφα του δωρικού. Ο επόμενος όροφος αποτελείται από ιωνικά στοιχεία, ενώ ο τρίτος από κορινθιακά. Ακριβώς πίσω από τα ανοίγματα βρίσκονται οι διάδρομοι περιπάτου.

Κολοσσαίο- Κοντινή άποψη του κτίσματος
Διάκριση τοξοστοιχίων και των διαφορετικών αρχαιοελληνικών ρυθμών που χρησιμοποιήθηκαν με τη μορφή κιόνων ενσωματωμένων σε πεσσούς σε κάθε όροφο
 Η κατασκευή

Συνολικά το κτήριο έχει κατασκευαστεί από χυτό υλικό, σκυρόδεμα συγκεκριμένα, καθώς και με επένδυση τούβλου. Στο εξωτερικό του μέρος η κατασκευή περιλαμβάνει τραβερτίνη από το λατομείο του Τίβολι. Κατασκευαστικά, το τούβλο φαίνεται να χτίσθηκε πρώτο και να αποτέλεσε στη συνέχεια τον τύπο για το χυτό υλικό. Πρόκειται, λοιπόν, για μια κατασκευαστική καινοτομία για την εποχή. Οι Ρωμαίοι ήδη από τον 3ο αιώνα π.Χ. ανακάλυψαν ότι ένα μείγμα αμμώδους ηφαιστειακής στάχτης και ασβεστοκονιάματος μπορεί να συνδυαστεί με άμμο και χαλίκια. Αυτό όταν στεγνώσει καταλήγει σε έναν εντελώς αδιάβροχο και σκληρό συνθετικό βράχο, επιτρέποντας τη στέγαση μεγάλων ανοιγμάτων.

Το Κολοσσαίο σήμερα

Ο αρχιτεκτονικός τύπος του Κολοσσαίου φαίνεται να φέρει μια διαχρονική αξία. Η αρχιτεκτονική του μορφολογία έχει ασκήσει επιρροή σε αρχιτέκτονες της Αναγέννησης, όπως ο Αλπέρτι και ο Τζουλιάνο ντα Σανγκάλλο. Παράλληλα, αποτελεί πρότυπο ακόμα και σήμερα ως προς την μελέτη του χώρου για μεγάλα πλήθη. Το Κολοσσαίο είναι το παλαιότερο αλλά και το ωραιότερα σωζόμενο αμφιθέατρο της Ρώμης. Αν  και ένα μεγάλο μέρος του έχει καταστραφεί, το κομμάτι του που παραμένει ανέπαφο είναι αρκετό για να αντιληφθεί κανείς την εικόνα ολόκληρου του κτιρίου. Μπορεί η αιτία της κατασκευής του να αποτελεί ένα πλήγμα για την ιστορία της ανθρωπότητας, όμως δεν παύει να αποτελεί ένα παράδειγμα μνημειακής αρχιτεκτονικής. Μιας αρχιτεκτονικής που ανταποκρίνεται με αποτελεσματικότητα στις λειτουργικές ανάγκες της κοινωνίας της εποχής.

Κολοσσαίο- Φωτισμός του κτίσματος
Άποψη του Κολοσσαίου τη νύχτα

 

Βιβλιογραφία


  • Μπούρας Χαράλαμπος, Ιστορία της Αρχιτεκτονικής, Πρώτος Τόμος, Εκδόσεις Συμμετρία, Αθήνα,1999
  • Furneau- Jordan Robert, Ιστορία της Αρχιτεκτονικής, Εκδόσεις Υοποδομή, Αθήνα, 1981
  • Gombrich E. H., Το Χρονικό της Τέχνης, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 1998
  • Jones Denna, Architecture The Whole Story, Thames and Hudson, United Kingdom, 2014
  • Watkin David, Ιστορία της Δυτικής Αρχιτεκτονικής, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 2009

Αρχιτεκτονική Φωτογραφία του Alan Blakely.
Αρχιτεκτονική Φωτογραφία του επαγγελματία φωτογράφου αρχιτεκτονικής Alan Blakely.

Η αρχιτεκτονική φωτογραφία, είναι ένα ιδιόμορφο φωτογραφικό είδος που κεντράρει κατά βάση στα οικοδομικά συγκροτήματα και τις μεμονωμένες κτιριακές δομές.

Είναι αρκετά εξειδικευμένη σαν είδος και γι’ αυτό χαρακτηρίζεται από δικές της τακτικές. Απεικονίζονται τα κτίρια, είτε πλαισιωμένα μαζί με τον περίγυρο τους είτε σε απομονωμένες γεωμετρικές λήψεις και επιδέχονται πολλές παραλλαγές. Η αρχιτεκτονική φωτογραφία αφήνει πολλά περιθώρια στον κάθε φωτογράφο να αφήσει το ιδιαίτερο στίγμα του και ας είναι αρκετά εξειδικευμένη σαν είδος.

Χαρακτηριστικά για την Αρχιτεκτονική Φωτογραφία

Αρχικά, ο πρώτος όρος για να θεωρηθεί μια φωτογραφία αρχιτεκτονική είναι όπως λογικά συμπεραίνεται, η ένταξη μίας αρχιτεκτονικής δομής. Για να το πούμε απλά, ένα ή μερικά κτίρια στο θεματικό κέντρο της εικόνας αρκούν για να καθορίσουν μια φωτογραφία αρχιτεκτονική.

Φυσικά εντοπίζουμε αρκετές υποκατηγορίες καθώς και αρκετούς διαχωρισμούς ανάμεσα στις φωτογραφίες. Ο κυριότερος διαχωρισμός είναι αυτός του αρχιτεκτονικού είδους, δηλαδή κλασσική η μοντέρνα αρχιτεκτονική. Έπειτα μπορεί να επεκταθεί ο χαρακτηρισμός τούς βάσει της θεματικής. Αν αυτή απεικονίζει πιο πολύ ένα συνολικό πλάνο, μια δομική λεπτομέρεια, έναν γεωμετρικό σχηματισμό είτε μια αφηρημένη σκηνή.

Και όμως, η αρχιτεκτονική μπορεί να απεικονιστεί με χιλιάδες τρόπους, αυτή δεν είναι άλλωστε και η μαγεία της φωτογραφίας;

Όλα τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά της αρχιτεκτονικής φωτογραφίας βασίζονται κυρίως στην αντίληψη και προοπτική του φωτογράφου. Άραγε θα είναι μετωπική η λήψη; Η μήπως θα γίνει από κάτω πρoς τα πάνω όπως συνηθίζεται για τα ψηλά κτίρια και ούτω καθ’ εξής.

Αρχιτεκτονική Φωτογραφία από τον χρήστη του Instagram, @stoptheroc.
Αρχιτεκτονική Φωτογραφία δημοσιευμένη από τον @stoptheroc στο Instagram. https://www.instagram.com/stoptheroc/
Η Χρησιμότητα της Αρχιτεκτονικής Φωτογραφίας

Η αρχιτεκτονική φωτογραφία μπορεί να αναλάβει πολλές λειτουργίες, πρακτικού και καλλιτεχνικού χαρακτήρα. Για εμπορικούς σκοπούς η φωτογράφιση κτιρίων και κτημάτων προς πώληση και διαφήμιση είναι κοινή πρακτική και επαγγελματικός τομέας φωτογραφίας, όσο μη καλλιτεχνική και αν είναι. Ο σκοπός της παραπέμπει στον εξωραϊσμό της αρχιτεκτονικής ενός κτηρίου ώστε να φαίνεται ελκυστικό.

Περνώντας στο ενδιαφέρον κομμάτι, την καλλιτεχνική υπόσταση αυτού του είδους της φωτογραφίας. Η καλλιτεχνική αρχιτεκτονική φωτογραφία λαμβάνει λιγότερες εκπροσωπήσεις και εντοπίζεται κατά κύριο λόγο στο ερασιτεχνικό πεδίο και στα social media. Εκεί αν και δεν υπάρχουν τόσα πολλά κίνητρα για εμπορική ανάπτυξη το κοινό των μέσων κοινωνικής δικτύωσης καταναλώνει φωτογραφίες που διατηρούν όμορφες και αρμονικές γεωμετρικές δομές και χρωματικές συνθέσεις. Επομένως η αρχιτεκτονική φωτογραφία αποτελεί πόλο έλξης από καλλιτεχνικό επίπεδο αφού πέρα από τα χαρακτηριστικά που αναφέραμε, το ευρύ κοινό απολαμβάνει την πολλές φορές υπερρεαλιστική σκηνή στην οποία τοποθετούνται καθημερινά στοιχεία που μπορεί κανείς να παρατηρήσει σε μια πόλη. (δηλαδή κλασσικά / μοντέρνα κτίρια, γραφεία κτλ.) Βασισμένοι σε αυτό το κομμάτι εμβαθύνουμε στην καλλιτεχνική υπόσταση που έχει η αρχιτεκτονική φωτογραφία στη συνέχεια.

Το Καλλιτεχνικό της Πεδίο

Εισαγόμαστε, λοιπόν, στις καλλιτεχνικές ιδέες που ασπάζεται η αρχιτεκτονική φωτογραφία. Φωτογραφίζοντας τα κτίρια, τις δομές που έχει κατασκευάσει ο άνθρωπος μπορούμε να αποκτήσουμε πλήθος ιστορικών και πολιτισμικών πληροφοριών. Ένα κτήριο μπορεί να αποτελεί σπίτι, χώρο εργασίας, χώρο διασκέδασης κ.α. να χρησιμοποιείται δηλαδή με διαφορετικούς και ιδιόμορφους τρόπους.,

Τα κτίρια ταυτίζονται από τη χρήση τους από έναν η περισσότερους ανθρώπους και την επακόλουθη επιρροή τους πάνω στην αρχιτεκτονική. Αυτή η επιρροή γίνεται με πολλούς τρόπους. Συνοπτικά, με την κατασκευή ιδιόμορφων και προσωπικών δωματίων και δομών που αποτυπώνουν προσωπικά γούστα, επιθυμίες ή να πληρούν ιδιαίτερες ανάγκες.

Πάνω σε ένα κτήριο που φαινομενικά είναι κοινότυπο και μονότονο οι προσωπικές προσθήκες αποτελούν ξεκάθαρο σημείο της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτές οι προσθήκες, διακοσμητικές ή πρακτικές βασίζονται στην μεταβολή της αρχιτεκτονικής και την προσαρμογή της βάσει των προσωπικών ανθρωπίνων αναγκών.

Επομένως η ανθρώπινη επιρροή είναι αυτή η οποία προσδίδει μια εξαιρετική μορφή στην αρχιτεκτονική. Η αρχιτεκτονική όντας από μόνη της μια τέχνη που χαρακτηρίζεται από την πλαστικότητα της αποτυπώνεται εξαίσια στη φωτογραφία με όλες τις μορφές και τεχνικές που αναφέραμε.

Η αρχιτεκτονική φωτογραφία είναι κατ’ ουσίαν μια ωδή σε δύο τέχνες. Συνδυάζοντας την αρχιτεκτονική και την φωτογραφία, τα στοιχεία της κάθε τέχνης αλληλοσυνδέονται και δημιουργούν ένα μοναδικό αποτέλεσμα. Με το πάγωμα της εικόνας, η ιδιότητα της φωτογραφίας να αποτυπώνει «αυτό που έχει υπάρξει» περνάει και στο αρχιτεκτονικό δημιούργημα. Έτσι η αρχιτεκτονική αποκτάει και αυτή, την μονιμότητα στο χρόνο και στη μνήμη διαμέσου της φωτογραφίας.

Αρχιτεκτονική Φωτογραφία από το προφίλ στο Instagram @archdigest
Αρχιτεκτονική Φωτογραφία, δημοσιευμένη από το @archdigest στο instagram. https://www.instagram.com/archdigest/
Παραδείγματα Αρχιτεκτονικής Φωτογραφίας

Για να μη μένουμε όμως σε αβάσιμες αναφορές και εξυμνήσεις οφείλουμε να εξετάσουμε την αρχιτεκτονική φωτογραφία σε ένα πλαίσιο παραδειγμάτων. Βασιζόμενοι κυρίως στην ευρύτερη της παρουσία στο κοινό καθώς και σε διακεκριμένους φωτογράφους της αρχιτεκτονικής.

Ας ξεκινήσουμε όμως με το κοινό και για την ακρίβεια με τα social media, το λεγόμενο mainstream. Δεν θέλει πολύ να μπει κανείς στο Instagram για να εντοπίσει μια ατελείωτη ροή από αρχιτεκτονικές φωτογραφίες. Από μοντέρνα καθημερινά κτίρια γραφείων, σε νεοκλασικά κτίρια ευρωπαϊκών πόλεων έως κάτι γυάλινα μεγαθήρια σε μοντέρνες μεγαλουπόλεις.

Υπάρχουν άπειρες επιλογές. Αν και πολλές φωτογραφίες περιτριγυρίζονται από κοινότυπα χαρακτηριστικά και μιμητικές τάσεις, υπάρχουν συχνά ξεχωριστά παραδείγματα. Από πειραματισμούς σε ενδιαφέρουσες – από πολλές πτυχές – εικόνες που παρέχουν νέες ιδέες και συναρπάζουν τον θεατή.

Αρχιτεκτονική Φωτογραφία από τους Renato d'Etorre Architects.
Αρχιτεκτονική Φωτογραφία από τους Renato d’Etorre Architects. Ανεβασμένη από το προφίλ Instagram modern.architect https://www.instagram.com/modern.architect/

Προχωρώντας σε ένα πιο επαγγελματικό πεδίο, μπορούμε να αναφέρουμε δύο εξέχοντα σωματεία αφιερωμένα στην αρχιτεκτονική φωτογραφία. Το Association of Independent Architectural Photographers (AIAP) και το International Association of Architectural Photographers (IAAP). Αυτά εντάσσουν στις τάξεις τους πεπειραμένους και εξειδικευμένους φωτογράφους της αρχιτεκτονικής, με βαθιά κατανόηση και των δύο πεδίων. Τα αποτελέσματα που αποδίδουν αμφότερες είναι σημαντικά.

Το μεγαλύτερο μειονέκτημα τους είναι πως πρόκειται για οργανισμούς επαγγελματικής αρχιτεκτονικής φωτογραφίας. Αυτό σημαίνει πώς η φωτογραφία περιορίζεται σε κατευθυντήριες γραμμές και δεν έχει χώρο για ελεύθερη δημιουργία εφόσον ο σκοπός της είναι η διαφήμιση και η εμπορική αξιοποίηση. Στον βωμό του επαγγέλματος επομένως η φωτογραφία μετατρέπεται από ελεύθερη έκφραση σε ένα κατά πολύ τυποποιημένο εργαλείο.

Κάτι τέτοιο όμως δε σημαίνει απαραίτητα πως χάνεται η δημιουργικότητα. Γιατί απλούστατα η φωτογραφία, ως μια δυναμική τέχνη, μπορεί να περιοριστεί μέχρι ένα βαθμό ώσπου τα καλλιτεχνικά χαρακτηριστικά ακόμα και των επαγγελματιών αυτών φωτογράφων να αρχίσουν να διαφαίνονται.

Οι Καλλιτέχνες του Πεδίου

Όσον αφορά τους φωτογράφους της αρχιτεκτονικής, μπορούμε να αναφέρουμε κάποια παραδείγματα από την επαγγελματική και την καλλιτεχνική πλευρά.

Αρχίζοντας με τον Alan Blakely της AIAP, ο οποίος ως επαγγελματίας διατηρεί ένα εντυπωσιακό portfolio (Εικόνα Εξωφύλλου του άρθρου). Βασισμένος στη πολιτεία του νησιού της Χαβάη, έχει καταφέρει να αποδώσει κυρίως μεγάλες αρχιτεκτονικές δομές σε συνδυασμό με το εντυπωσιακό περιβάλλον ή με το ανθρώπινο στοιχείο σε κυρίως ευρυγώνιες φωτογραφίες. Στοχεύοντας την εμπορική μεταχείριση της αρχιτεκτονικής φωτογραφίας αποτελεί καλό παράδειγμα για το πώς η αρχιτεκτονική φωτογραφία μπορεί να εμφανιστεί εμπορικά χωρίς να χάνει τις ιδιαιτερότητες της.

Περνώντας στο ερασιτεχνικό επίπεδο, μια περιήγηση στο Instagram και με τα κατάλληλα hashtags (#architecture κτλ.) είναι σίγουρο πως θα αποφέρει πλήθος αποτελεσμάτων ιδιόμορφης καλλιτεχνικής φωτογραφίας της αρχιτεκτονικής. Βλέπουμε για αρχή το δημοφιλές προφίλ του ArcBlu, το οποίο, βασισμένο στη γεωμετρία, στην αισθητική και χρωματική αρμονία των εικόνων έχει γίνει πόλος έλξης για θιασώτες της καλλιτεχνικής αρχιτεκτονικής.

Αρχιτεκτονική Φωτογραφία του Gilbert Lopez.
Αρχιτεκτονική Φωτογραφία του Gilbert Lopez. @gildarake https://www.instagram.com/gildarake/

Κλείνοντας, η αρχιτεκτονική φωτογραφία είναι ένα ιδιαίτερο είδος το οποίο συνδυάζει επιτυχώς δύο τέχνες και αποτυπώνει ταυτόχρονα ένα απαύγασμα της ανθρώπινης δημιουργίας. Σε πρώτο στάδιο στο κτήριο και έπειτα στη παρέμβαση σε αυτό καταλήγοντας στη φωτογραφία και τη μετατροπή αυτής. Αν και η επαγγελματική φωτογραφία της αρχιτεκτονικής δεν αφήνει πολύ χώρο στην τέχνη, διατηρεί το δικό της ιδιαίτερο στυλ. Οτιδήποτε της λείπει συμπληρώνεται από την πιο αφηρημένη, καλλιτεχνική υπόσταση που διατηρεί τον δικό της χαρακτήρα ξεκάθαρα με την αντίληψη του καλλιτέχνη.

Αφήνουμε, λοιπόν, εδώ τον αναγνώστη άμα θέλει να ερευνήσει περαιτέρω την αρχιτεκτονική φωτογραφία να παρατηρήσει τα αναφερόμενα σωματεία και τις παραπομπές στα social media. Και γιατί όχι, να  επιχειρήσει και ο ίδιος αρχιτεκτονική φωτογραφία; Μια κάμερα ή Smartphone και ένα κτήριο αρκούν…

 

Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017- Κριτική Επιτροπή
Βαβεία ΔΟΜΕΣ 2017- Τα μέλη της κριτικής επιτροπής: Max Dudler, Sou Fujimoto, Jorge Silvetti

Το Artic.gr παρευρέθηκε στην εκδήλωση για τα Αρχιτεκτονικά Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017, το Σάββατο 4 Μαρτίου στο Μουσείο Μπενάκη. Τα βραβεία αυτά εγκαινιάστηκαν ήδη από το 2009, με σκοπό την προβολή και διάδωση της σύγχρονης Ελληνικής αρχιτεκτονικής και αποτελούν πλέον ετήσιο θεσμό διεθνούς εμβέλειας. Η φετινή βράβευση πραγματοποιήθηκε για τις τρείς εξής κατηγορίες: καλύτερο πραγματοποιημένο έργο των ετών 2012-2016, καλύτερο πρώτο έργο νέου αρχιτέκτονα και καλύτερη ανεκτέλεστη αρχιτεκτονική μελέτη. Την κριτική επιτροπή αποτέλεσαν οι: Max Dudler ( αρχιτέκτων, διευθυντής του γραφείου “Max Dudler, architekt”, Βερολίνο), Sou Fujimoto ( αρχιτέκτων, διευθυντής του γραφείου “Sou Fujimoto Architects”, Τόκυο) και Jorge Silvetti ( αρχιτέκτων, καθηγητής, Graduate School of Design, Πανεπιστήμιο Harvard, και διευθυντής του γραφείου “Machado Silvetti”, Βοστόνη, Μασαχουσέτη). Οι διοργανωτές των βραβείων ζήτησαν από τους κριτές να αξιολογήσουν ο καθένας ξεχωριστά τα έργα που υποβλήθηκαν για τα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017, χωρίς να γνωρίζει ο ένας κριτής την ταυτότητα του άλλου, και στη συνέχεια να καταγράψουν τα σχόλιά τους. Η διαδικασία πραγματοποιήθηκε ως εξής, τόσο για πρακτικούς λόγους, όσο και για τη συλλογή  διαφορετικών ποικίλων απόψεων πάνω στα αρχιτεκτονικά έργα, όπως αναφέρει η ομάδα επιμελητών του περιοδικού ΔΟΜΕΣ.

 

Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017- C_29/Optimist
Κατάστημα Οπτικών C_29/Optimist- Βραβείο στην κατηγορία: Καλύτερο πραγματοποιημένο έργο των ετών 2012-2016

 

Η εκδήλωση της απονομής για τα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017 πραγματοποιήθηκε παρουσία σημαντικών εκπροσώπων του χώρου της αρχιτεκτονικής. Ο καθηγητής και επιμελητής του αρχιτεκτονικού περιοδικού ΔΟΜΕΣ, κ. Πανέτσος, αφού καλωσόρισε το κοινό, μίλησε με λίγα λόγια για τα φετινά βραβεία και την κριτική επιτροπή η οποία, ουσιαστικά, συγκροτήθηκε από σπουδαίους αρχιτέκτονες προερχόμενους από τρία σημεία του πλανήτη: Ευρώπη, Ιαπωνία, Αμερική. Στη συνέχεια, τόνισε ότι μέσα από τα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017, γίνεται εμφανής μια μετατόπιση του πεδίου στο οποίο ασκείται η αρχιτεκτονική στην Ελλάδα. Δηλαδή, δεν τον ενδιέφερε να αναφερθεί στο περιοριστικό πλαίσιο της κρίσης στην Ελλάδα, αλλά στο γεγονός ότι τα τελευταία δύο με τρία χρόνια, η αρχιτεκτονική μετατοπίζεται από το πεδίο του Lifestyle σε ένα πεδίο στενά συνδεδεμένο με την ποιότητα. Σύμφωνα με τον κ. Πανέτσο, με αυτό τον τρόπο, η αρχιτεκτονική μεταβάλλεται σε κάτι το απαραίτητο, γεγονός σημαντικό και θετικό για το μέλλον.

Πριν ο ίδιος προχωρήσει στην απονομή των βραβείων, ανέφερε ότι ανάμεσα στις 154 συμμετοχές στα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017, βρίσκονται ελάχιστα μεγάλα κτήρια, ωστόσο εντοπίζονται εμπορικά έργα με έντονη φιλοδοξία, καθώς και δύο ενδιαφέροντα έργα με χαρακτήρα σχεδόν εφήμερο και μεταβλητό. Από όλα τα έργα ξεχώρισαν 19 συμμετοχές οι οποίες απέσπασαν την ψήφο τουλάχιστον δύο εκ των τριών κριτών, ως καλύτερα έργα για τις τρεις κατηγορίες. Ανάμεσα σε αυτά υπάρχουν έντεκα πραγματοποιημένα έργα, τρία έργα νέων αρχιτεκτόνων και πέντε μελέτες. Στη συνέχεια, ο κ. Πανέτσος ανακοίνωσε τους βραβευθέντες και τους κάλεσε να παρουσιάσουν το έργο τους.

Κατάστημα Οπτικών “C_29 / Optimist”, Χαλκίδα, Εύβοια- Ελλάδα

Βραβείο στην κατηγορία «Καλύτερο πραγματοποιημένο έργο των ετών 2012-2016», στα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017, απέσπασε το: Κατάστημα Οπτικών “C_29 / Optimist”, Χαλκίδα, Εύβοια- Ελλάδα έργο του αρχιτεκτονικού γραφείου 314 Architecture Studio. Πρόκειται για ένα κατάστημα οπτικών 90m2  το οποίο βρίσκεται στο ισόγειο ενός διατηρητέου κτηρίου του μεσοπολέμου, στο κέντρο της Χαλκίδας. Ο χώρος χαρακτηρίζεται από διαμπερότητα, καθώς το κατάστημα εκτονώνεται τόσο προς την κεντρική αγορά, όσο και προς το αίθριο στον πυρήνα του κτηρίου. Το κτήριο είναι σύμμεικτης κατασκευής, δηλαδή ο φέρων οργανισμός αποτελείται από λιθοδομή στο ισόγειο και από οπλισμένο σκυρόδεμα στους δυο ορόφους.

 

Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017- Κατάστημα Οπτικών C_29/Optimist- Βραβείο
Το εσωτερικό του καταστήματος οπτικών «C_29/Optimist»- Η διαβάθμιση των υλικών στους τοίχους, τα πρισματικά γλυπτά και το παιχνίδι του φωτός

 

 

Οι αρχιτέκτονες του έργου, όπως αναφέρθηκε στα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017, πειραματίστηκαν με την έννοια της διαβάθμισης στα υλικά, δηλαδή στη μετάβαση από λείες σε αδρές επιφάνειες. Ως αποτέλεσμα επιτεύχθηκε μια επιπλέον διαβάθμιση στον τρόπο με τον οποίο το ίδιο το φως αντανακλάται σε αυτές. Βασική, λοιπόν, ιδέα του σχεδιασμού αποτέλεσε, τελικά, η διαβάθμιση της υφής, η στιλπνότητα των υλικών και ο τρόπος με τον οποίο αυτά αντανακλούν ή απορροφούν το φως.  Σε αντιστοιχία με την παραπάνω ιδέα επιλέχτηκαν και τα υλικά, ώστε να προσδίδουν έμφαση σε σημεία του χώρου, είτε να τον «σβήνουν», όπως αναφέρεται στο επίσημο κείμενο. Επιπλέον, τα περισσότερα αντικείμενα του χώρου μετασχηματίζονται σε πρισματικά γλυπτά. Ο χώρος του αίθριου σχηματίζει έναν νοητό κύβο. Επειδή η αρχική κάτοψη του διατηρητέου κτηρίου δεν επέτρεπε την οπτική επαφή του αίθριου και του καταστήματος, διαμορφώθηκε, στο μεταξύ τους χώρο, τοίχος υπό γωνία 45ο, καλυμμένος με καθρέπτη, ώστε μέσω της αντανάκλασης να δημιουργείται οπτική συνέχεια των δύο χώρων.

 

Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017- Κάτοψη του καταστήματος Οπτικών
Το σχέδιο της κάτοψης του καταστήματος οπτικών «C_29/Optimist»

 

Θερινή κατοικία, Άγιος Νικόλαος, Σιθωνία, Χαλκιδική- Ελλάδα

Βραβείο στην κατηγορία «Καλύτερο πρώτο έργο νέου αρχιτέκτονα των ετών 2012-2016» στα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017, απέσπασε η: Θερινή κατοικία, Άγιος Νικόλαος, Σιθωνία, Χαλκιδική- Ελλάδα, έργο της αρχιτέκτονα Εύα Σοπέογλου. Η μικρή αυτή κατοικία προέκυψε από την επιθυμία των πελατών για ένα σπίτι διακοπών με χαμηλές απαιτήσεις συντήρησης. Τοποθετείται σε οικόπεδο με ελαιώνα και θέα τη θάλασσα και το Άγιο Όρος. Όπως ανέφερε η ίδια η κα Σοπέογλου στα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017: «Αυτή η κατοικία σχεδιάστηκε με τη λογική της κατοίκησης της σκιάς, είναι μια ελάχιστη κατοικία. Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της είναι το περίβλημα, ένα λεπτό, μεταλλικό περίβλημα, δεν έχει γυαλί, δεν έχει παράθυρα, δεν έχει πόρτες…». Ουσιαστικά, το εξωτερικό αυτό περίβλημα αποτελείται από ελαφρά μεταλλική επιφάνεια, συγκεκριμένα λαμαρίνα, η οποία τυλίγεται στην όψη και είναι κινητή. Η λαμαρίνα αποτελείται εξολοκλήρου από ένα διάτρητο σχέδιο, το οποίο δημιουργεί στις όψεις την εντύπωση ενός υφάσματος. Αυτό το σχέδιο είναι εμπνευσμένο από τη φυλλωσιά και τη σκιά των ελαιόδεντρων του οικοπέδου.

 

Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017- Θερινή Κατοικία, Άγιος Νικόλαος, Σιθωνία, Χαλκιδική
Θερινή Κατοικία, Άγιος Νικόλαος, Σιθωνία, Χαλκιδική- Βραβείο στην kατηγορία: Καλύτερο πρώτο έργο νέου αρχιτέκτονα των ετών 2012-2016

 

Όλα τα στοιχεία του κτηρίου είναι προκατασκευασμένα, ενώ χρησιμοποιήθηκαν για το σχεδιασμό και την κατασκευή τους συστήματα CAD/CAM και εξειδικευμένα μηχανήματα επεξεργασίας λαμαρίνας. Για το σχεδιασμό της κατοικίας λήφθηκαν υπ’ όψιν τόσο η κίνηση του ήλιου για τη σκίαση των χώρων, όσο και η θέα. Ουσιαστικά, χάρη στις διαφορετικές θέσεις του ήλιου, σε συνδυασμό με το διάτρητο σχέδιο των όψεων, οι εσωτερικοί χώροι γεμίζουν με εναλλασσόμενες σκιές καθ’ όλη τη διάρκεια της μέρας. Η κάτοψη διαστάσεων 3X7m, αναπτύσσεται στον άξονα ανατολής- δύσης και διαιρείται σε μικρότερους χώρους οι οποίοι ενώνονται με ένα κεντρικό διάδρομο. Αυτός ευθυγραμμίζεται με τα ελαιόδεντρα, τα οποία με τον τρόπο αυτό συμμετέχουν στην οργάνωση της κάτοψης.

 

Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017- Η θέα από την θερινή κατοικία που απέσπασε βραβείο
Η θέα από τη θερινή κατοικία- Η άμεση σχέση του εσωτερικού με τον εξωτερικό χώρο

 

Μικρή παραθεριστική κατοικία, Λευκάδα, Επτάνησα- Ελλάδα

Βραβείο στην κατηγορία «Καλύτερη μελέτη των ετών 2012-2016» στα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017, απέσπασε η: Μικρή παραθεριστική κατοικία, Λευκάδα, Επτάνησα- Ελλάδα, του αρχιτέκτονα Ανδρέα Νικολοβγένη. Ο ίδιος ο αρχιτέκτονας αναφέρει ότι προσπάθησε, με αυτή τη μικρή μελέτη, να αναγάγει τη διαμονή και τον παραθερισμό στα θεμελιώδη συστατικά τους. Δηλαδή, σε μία σειρά από βοηθητικούς, κλειστούς χώρους και στο βασικό, ημι-υπαίθριο  χώρο διημέρευσης, ανταποκρινόμενο στο ελληνικό κλίμα.

Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017- Μικρή παραθεριστική κατοικία
Μικρή Παραθεριστική κατοικία, Λευκάδα, Επτάνησα: Βραβείο στην κατηφορία: Καλύτερη μελέτη των ετών 2012-2016- Τρισδιάστατη απεικόνιση της κατοικίας

 

Σύμφωνα με τον κ. Νικολοβγένη, η Λευκάδα δε διαθέτει κάποιο μορφολογικό ιδίωμα το οποίο να παραπέμπει στο τοπικό, αλλά υπάρχει ένα ιδίωμα κατασκευαστικό, το οποίο προέκυψε μετά τον καταστρεπτικό για το νησί σεισμό του 1825 και τον τότε αντισεισμικό κανονισμό. Τα σπίτια της Λευκάδας αποτελούνται, ουσιαστικά, από μια πέτρινη βάση και ξύλινη ανωδομή η οποία εδράζεται απευθείας στο έδαφος, ανεξάρτητα από τη βάση. Επιπλέον, τα σπίτια  αποτελούνται από ελαφρά ευτελή στοιχεία, όπως η λαμαρίνα. Κατ’ αντιστοιχία, ο αρχιτέκτονας δημιούργησε μια τσιμεντένια επιμήκη «ντουλάπα» στην οποία οργανώνονται οι βοηθητικοί χώροι. Το ξύλινο δάπεδο του χώρου διημέρευσης αναρτάται από τον τσιμεντένιο σκελετό ενώ στην ουσία εδράζεται στο έδαφος, όπως ακριβώς συμβαίνει στις κατοικίες της Λευκάδας. Τέλος, διάφορες σίτες, κουρτίνες και τέντες ορίζουν και προστατεύουν από τον καιρό τον ημι-υπαίθριο χώρο διημέρευσης.

Απόψεις της κριτικής επιτροπής στα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017

Από τη σκοπιά του Max Dudler, ο ίδιος βλέπει πολύ θετικά τα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017 ως μια διεθνή εμπειρία στην οποία επιβεβαιώνεται μια σημαντική ευρωπαϊκή σύνδεση: η κουλτούρα του οικοδομείν. Ο Sou Fujimoto τόνισε ότι παρά τον μικρό αριθμό συμμετοχών στην κατηγορία «Πρώτο κτήριο νέου αρχιτέκτονα» νιώθει ότι η αρχιτεκτονική στην Ελλάδα υπόσχεται ένα λαμπρό μέλλον. Επιπλέον, δείχνει εντυπωσιασμένος και από τα έργα των άλλων δύο κατηγοριών.

Ο Jorge Silvetti, σε αντίθεση με τα παραπάνω μέλη, δείχνει να προβληματίζεται σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της συγκεκριμένης κριτικής επιτροπής στα Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017. Ο ίδιος θεωρεί ότι μέσω της συζήτησης μεταξύ των μελών ή ακόμα και με έναν Έλληνα αρχιτέκτονα ο οποίος θα γνωρίζει τις ιδιομορφίες του ελληνικού τόπου, θα διεξαγόταν ένα πιο ασφαλές αποτέλεσμα. Επιπλέον, δείχνει να ικανοποιείται από το επίπεδο των μελετών, αλλά απογοητεύεται από το μικρό αριθμό συμμετοχών στα υλοποιημένα έργα, κάτι το οποίο το συνδέει με την τωρινή οικονομική κρίση στη χώρα μας. Πάραυτα, τονίζει την αξία του θεσμού βραβείων των ΔΟΜΩΝ και προτείνει την επανεξέταση διαδικασιών σχετικά με τα βραβεία. Γιατί, είναι σημαντικό οι ΔΟΜΕΣ να συνεχίσουν να συμβάλλουν στη διάδοση της αρχιτεκτονικής σε διεθνές επίπεδο και στην αποτελεσματικότερη επίτευξη των στόχων τους ως αρχιτεκτονικός θεσμός.

Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017- C_29/optimist-Τομή
Τομή του καταστήματος οπτικών C_29/Optimist- Καταγραφή της διαβάθμησης των υλικών

 

Έπαινοι της κατηγορίας Καλύτερο πραγματοποιημένο έργο των ετών 2012-2016

«Το σπίτι της Παγώνας». Κατοικία, Βάρη, Αθήνα – Ελλάδα | Νίκος Σμυρλής

Κατοικία, Κέα, Κυκλάδες – Ελλάδα | Φαίδρα Ματζιαράκη, Victor Gonzalez Marti (Cometa Architects)

Τριώροφο κτήριο, Νέα Πεντέλη, Αθήνα – Ελλάδα | LL Associates

Nυκτερινό κέντρο «Έναστρον», Ταύρος, Πειραιάς – Ελλάδα | Ανδρέας Ιωαννίδης, Νέλλη Μάρδα

Έπαινοι της κατηγορίας Καλύτερο πρώτο έργο νέου αρχιτέκτονα των ετών 2012-2016

Τεϊοποτείο «Το τσάι», Αθήνα – Ελλάδα | Γιώργος Μπάτζιος Αρχιτέκτονες

«Χριστουγεννομηχανή», Θεσσαλονίκη – Ελλάδα | Χριστίνα Μαυροπαίδη

Έπαινοι της κατηγορίας Καλύτερη μελέτη των ετών 2012-2016

«Eco Cocoon». Green Academy, Μπολώνια, Emilia–Romagna – Ιταλία | sparch Σακελλαρίδου / Παπανικολάου Aρχιτέκτονες

Ασπροκκλησιά, Στράτος, Αιτωλοακαρνανία – Ελλάδα | Γιάννης Γιαννούτσος

Σύνδεσμος: Η επίσημη ιστοσελίδα των ΔΟΜΩΝ

Η Elbphilharmonie στο Sandtorhafen
Η Εlbphilharmonie στο ιστορικό Sandtorhafen

Η Elbphilharmonie βρίσκεται σε μια από τις αποβάθρες του ιστορικού Sandtorhafen του Αμβούργου, στις όχθες του ποταμού Έλβα. Το κτήριο αναπτύσσεται πάνω στη μεγαλύτερη θαλάσσια αποθήκη της πόλης, το Kaispeicher. Η αποθήκη κατασκευάστηκε το 1875, καταστράφηκε κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο και ξανακτίστηκε. Μέχρι το 1990 λειτουργούσε ως χώρος φύλαξης για κακάο, καπνό και τσάι.

Οι σχεδιαστικές προθέσεις των Herzog & de Meuron

Toν σχεδιασμού του κτηρίου ανέλαβε το αρχιτεκτονικό γραφείο των Herzog & de Meuron. Κύρια πρόθεση τους ήταν η αξιοποίηση της παλιάς αποθήκης και ο διάλογος ανάμεσα στο προϋπάρχουν και το καινούριο. Έτσι, το Kaispeicher χρησιμοποιήθηκε ως βάση για τη Φιλαρμονική. Αποτελεί τμήμα του ιστορικού τοπίου της πόλης, η οποία με την πάροδο των χρόνων έχει εξελιχθεί προς άλλες κατευθύνσεις. Οι αποθήκες του 19ου αιώνα αντιπροσωπεύουν τις αρχές των ιστορικών προσόψεων του Αμβούργου. Σκοπός τους ήταν η σηματοδότηση του αστικού ορίζοντα και η σηματοδότηση της οριζοντιότητας.

Η Elbphilharmonie εντείνει τον κατακόρυφο άξονα και αντιπαρατίθεται στη οριζόντια ανάπτυξη που κυριάρχησε για χρόνια. Η Φιλαρμονική στεγάζεται μέσα σε ένα γυάλινο όγκο, ο οποίος θυμίζει μορφολογικά σκηνή. Για την κατασκευή της πρόσοψης χρησιμοποιήθηκαν 1100 κοίλοι υαλοπίνακες διαστάσεων 5×3 μέτρα. Μικρές γκρίζες ανακλαστικές κουκκίδες από βασάλτη στην επιφάνεια των υαλοπινάκων αποτρέπουν την υπερθέρμανση κατά τις πρωινές και μεσημεριανές ώρες. Ταυτόχρονα, δημιουργούν μια λάμψη, η οποία γίνεται αντιληπτή από μακριά.

Βασικός πόλος έλξης πέρα από την αρχιτεκτονική του κτηρίου, είναι και το πρόγραμμα που έχει επιλεγεί. Πέρα από τις αμιγώς μουσικές λειτουργίες, η Φιλαρμονική προσφέρει και άλλες δραστηριότητες. Το σύγχρονο κτηριακό συγκρότημα στεγάζει πολλαπλές πολιτισμικές και εκπαιδευτικές χρήσεις, ενώ διαθέτει χώρους κατοίκησης και εστίασης. Υπάρχουν 3 αίθουσες συναυλιών, ένα ξενοδοχείο, 45 ιδιωτικά διαμερίσματα και η Plaza, ένας δημόσιος χώρος με θέα 360ο. Ο εκπαιδευτικός χώρος του κτηρίου, το Kaistudio διαθέτει χωρητικότητα 150 θέσεων. Εδώ διοργανώνονται εργαστήρια και σεμινάρια, διερευνάται η πειραματική μουσική και πραγματοποιούνται πρόβες.

αξονομετρική τομή του κτηρίου
αξονομετρική τομή του κτηρίου
Η κυκλοφορία στο εσωτερικό του κτηρίου

Η πορεία προς το κτήριο είναι μια ιδιαίτερη εμπειρία. Από την κύρια είσοδο κυλιόμενες σκάλες διπλής κατεύθυνσης μεταφέρουν τους επισκέπτες μέσα από το παλιό κτήριο Kaispeicher. Η μετάβαση πραγματοποιείται αρκετά αργά με συνολικό χρόνο κίνησης περίπου 2,5 λεπτά. Το κλιμακοστάσιο ακολουθεί μια ελαφρώς καμπύλη μορφή, ώστε να μην είναι ολόκληρο ορατό από το ένα άκρο στο άλλο.

Πρόκειται για το μακρύτερο κυλιόμενο κλιμακοστάσιο της Ευρώπης και το πρώτο καμπύλο που κατασκευάζεται παγκοσμίως.

Στην κορυφή, στον έκτο όροφο, ένα επίμηκες άνοιγμα προσφέρει πανοραμική θέα προς όλο το ποτάμι, τις αποβάθρες και την πόλη. Το εστιατόριο βρίσκεται σε αυτό το επίπεδο, λειτουργώντας ως μια πρώτη στάση. Στη συνέχεια, ένας μικρότερο και πιο σύντομο κυλιόμενο κλιμακοστάσιο οδηγεί τον επισκέπτη στον 8ο όροφο, όπου βρίσκεται η Plaza.

Tube: το κυλιόμενο κλιμακοστάσιο
Tube: το κυλιόμενο κλιμακοστάσιο
Plaza: μια ανοικτή πλατεία

Στο σημείο συνάντησης του Kaispeicher με τη νέα γυάλινη κατασκευή αναπτύσσεται η Plaza, ο δημόσιος χώρος του κτηρίου. Βρίσκεται 37 μέτρα πάνω από το επίπεδο του εδάφους και παραμένει ανοικτός όλη την ημέρα για κάθε επισκέπτη. Αποτελεί κεντρικό σημείο πρόσβασης προς τους συναυλιακούς χώρους, το ξενοδοχείο, την κεντρική αίθουσα, το κατάστημα και το εστιατόριο. Η κυκλοφορία πραγματοποιείται με σκάλες και ανελκυστήρες. Υπάρχει, ακόμη, μια εξωτερική πλατφόρμα με τη μορφή περιμετρικού περιπάτου που προσφέρει στους επισκέπτες πανοραμική θέα της πόλης και του λιμανιού.

Πολλές επιφάνειες του χώρου καλύπτονται με κάτοπτρα, ενώ τη χωρική σύνθεση  καθορίζουν τα υποστυλώματα, τα οποία βρίσκονται υπό κλίση. Έτσι, εξασφαλίζεται η ανεμπόδιστη κυκλοφορία των ανθρώπων στην Plaza.

Ο σχεδιασμός του ανοικτού αυτού επιπέδου καθορίζει την εξωτερική όψη και την πρόσληψη του κτηρίου. Έτσι, η γυάλινη επιφάνεια που καλύπτει τις κύριες λειτουργίες μοιάζει να αιωρείται πάνω από την αποθήκη με τα κόκκινα τούβλα.

Ο χώρος είναι ανοικτός από τις 5 November 2016 και έχει υποδεχτεί περισσότερους από 500.000 επισκέπτες μέχρι σήμερα.

Ο εξωτερικό περίπατος της Plaza
Ο εξωτερικός περίπατος της Plaza
Η κεντρική σκηνή της Elbphilharmonie

Το κεντρικό τμήμα της φιλαρμονικής παρουσιάζει ιδιαίτερο κατασκευαστικό ενδιαφέρον: η αίθουσα αποκόπτεται από το υπόλοιπο κτήριο για λόγους ηχομόνωσης. Βρίσκεται 50 μέτρα πάνω από το επίπεδο του εδάφους.

Η αίθουσα μπορεί να υποδεχτεί 2100 επισκέπτες και αναπτύσσεται με τη μορφή αμπελώνα. Η σκηνή για την ορχήστρα και τους καλλιτέχνες βρίσκεται στο κέντρο, με τα καθίσματα να αναπτύσσονται βαθμιδωτά γύρω της.  Έτσι, κανείς από το κοινό δεν απέχει περισσότερο από 30 μέτρα από τον διευθυντή της ορχήστρας. Αυτή η εγγύτητα διαμορφώνει μια διαδραστική εμπειρία ανάμεσα στο ακροατήριο και τους μουσικούς.

Προκειμένου να εξασφαλιστεί καλύτερη ακουστική, οι αρχιτέκτονες συνεργάστηκαν με τον Yasuhisa Toyota. Μαζί σχεδίασαν ένα προσαρμοσμένο ακουστικό εσωτερικό φλοιό. Πρόκειται για μια δομή τοίχου και οροφής από 10000 γύψινα πανέλα με ξεχωριστή γεωμετρία, ώστε να κατανέμεται ομοιόμορφα ο ήχος σε όλο το χώρο. Παράλληλα, ένας ανακλαστήρας αιωρείται ψηλά πάνω από την σκηνή.

Στην αίθουσα υπάρχει ένα όργανο σχεδιασμένο από την εταιρία Klais. Διαθέτει 4765 σωλήνες και τοποθετείται πίσω από τους θεατές.

Η Elbphilharmonie εγκαινίασε την κεντρική μουσική της σκηνή με δυο συναυλίες στις 11 και 12 Ιανουαρίου.

Η κεντρική μουσική σκηνή της Φιλαρμονικής
Η κεντρική μουσική σκηνή της Φιλαρμονικής
Η Elbphilharmonie ως τοπόσημο μιας μουσικής πόλης

Τα τελευταία χρόνια το Αμβούργο έχει προωθήσει την εικόνα του ως πρωτεύουσα της μουσικής στη Γερμανία. Παρόλ’ αυτά, η κλασική σκηνή της πόλης παραγκωνίζεται από το Βερολίνο και το Μόναχο. Η ανοικοδόμηση της φιλαρμονικής προσδοκά την προσέλκυση μεγαλύτερων μουσικών συνόλων και περισσότερων επισκεπτών.

Η Elbphilharmonie έχει ήδη γίνει τοπόσημο του Αμβούργου και σύμβολο για όλη τη Γερμανία. Το κτήριο είναι ορατό από το ποτάμι. Με τα κυρτά παράθυρά του και τη λευκή οροφή, θυμίζει πλοίο που σαλπάρει. Συνδιαλέγεται με το προϋπάρχουν κτισμένο περιβάλλον και τα οικοδομικά υλικά του παρελθόντος. Ενστερνίζεται, έτσι, ιστορικά στοιχεία της πόλης, εξακολουθώντας, όμως, να αναφέρεται στη σύγχρονη πραγματικότητα.

Η Ebphilharmonie στο αστικό τοπίο
Η Ebphilharmonie στο αστικό τοπίο του Αμβούργου

 

περισσότερες πληροφορίες:

επίσημη ιστοσελίδα της Elbphilharmonie

Ηerzog & de Μeuron

 

Φινλανδοί Αρχιτέκτονες- Η αφίσα της Έκθεσης
«Φινλανδοί Αρχιτέκτονες: Με το βλέμμα στην Ελλάδα. Σκίτσα και φωτογραφίες»- Έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη

Στις 12 Ιανουαρίου εγκαινιάστηκε η έκθεση «Φινλανδοί Αρχιτέκτονες- Με το βλέμμα στην Ελλάδα- Σκίτσα και φωτογραφίες» στο Μουσείο Μπενάκη. Θα διαρκέσει μέχρι τις 12 Φεβρουαρίου 2017, στο κτήριο της οδού Πειραιώς 138. Μια έκθεση η οποία συστήνεται ανεπιφύλακτα σε όλους τους λάτρεις της αρχιτεκτονικής.  Στα πλαίσια της έκθεσης, εκτίθενται σκίτσα και φωτογραφίες, καθώς και κείμενα Φινλανδών αρχιτεκτόνων, οι οποίοι επισκέφτηκαν τη χώρα μας κατά τη διάρκεια του 19ου και 20ου αιώνα.  Πρόκειται για υλικό στο οποίο καταγράφεται ο ελληνικός αρχιτεκτονικός πλούτος από τη ματιά των σπουδαίων αυτών αρχιτεκτόνων. Με αφορμή, λοιπόν, την έκθεση «Φινλανδοί Αρχιτέκτονες» αξίζει να  αναφερθούμε στους αρχιτέκτονες αυτούς και στη μελέτη τους σχετικά με την Ελληνική Αρχαιότητα, αλλά και τη νεώτερης αρχιτεκτονική και τον τόπο τον ίδιο.

G.T.P. Chiewitz (1815-1862)

Τοποθετείται ανάμεσα στους αρχιτέκτονες της έκθεσης «Φινλανδοί Αρχιτέκτονες- Με το βλέμμα στην Ελλάδα», καθότι πέρασε τρία σχεδόν χρόνια στην Ελλάδα (1834-36) σχεδιάζοντας και μελετώντας φρούρια, όπως το γνωστό Φρούριο του Ναυπλίου. Μόλις στα 11 του χρόνια έγινε δεκτός ως φοιτητής στο Πολυτεχνικό Ινστιτούτο της Στοκχόλμης και το 1833 αποφοίτησε από το τμήμα της Αρχιτεκτονικής. Ένα από τα πιο γνωστά έργα του είναι το Οίκημα των Ευγενών (House of Nobility, 1859) στο Ελσίνκι. Εκτός από αρχιτέκτονας υπήρξε αναγνωρισμένος καλλιτέχνης και εκτιμητής έργων τέχνης, καθώς και πολεοδόμος. Αξιοσημείωτο θεωρείται το πολεοδομικό του σχέδιο για την πόλη Pori, το οποίο και υλοποιήθηκε, καθώς η πόλη ξαναχτίστηκε μετά από τη μεγάλη πυρκαγιά του 1852.

 

Φινλανδοί Αρχιτέκτονες- G. Chiewitz_Pori
G. Chiewitz- Πολεοδομικό σχέδιο της πόλης Pori, 1852

 

Jacob Ahrenberg (1847-1914)

Τόσο αρχιτέκτονας, όσο ζωγράφος και συγγραφέας ο οποίος επισκέφτηκε την Ελλάδα και άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, ανάμεσα τους την Ιταλία και τη Γαλλία, καθώς και χώρες πέρα από την Ευρώπη. Εξέδωσε, άλλωστε, και αρκετά βιβλία, όπως για παράδειγμα το «Ταξίδια- Σπουδές» (1878) με δική του εικονογράφηση και τα απομνημονεύματά του (1904- 1910). Ο Ahrenberg σπούδασε στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών της Στοκχόλμης, από την οποία και αποφοίτησε το 1875. Στην έκθεση «Φινλανδοί Αρχιτέκτονες» μπορεί να θαυμάσει κανείς τα προσεγμένα και παραστατικά σκίτσα του. Απεικονίσεις του Παρθενώνα, του Ερεχθείου, της Πύλης των Λεόντων, του Ναού του Απόλλωνα στην Κόρινθο, καθώς και του Ναού του Αγίου Ελευθερίου της παλιάς Μητρόπολης των Αθηνών.

 

Φινλανδοί Αρχιτέκτονες- J.Ahrenberg- Προπύλαια
J. Ahrenberg- Προπύλαια- Σκίτσο

 

Usko Nyström (1861-1925)

Ένας από τους Φινλανδούς αρχιτέκτονες ο οποίος επισκέφτηκε τη χώρα μας, ειδικά για να μελετήσει τον πολιτισμό και την αρχιτεκτονική των Αρχαίων Χρόνων. Ο  Nyström αρχικά μελέτησε γλώσσες, αισθητική και θέματα μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι. Όμως συνέχισε στο Πολυτεχνείο και τελικά αποφοίτησε από το τμήμα της Αρχιτεκτονικής το 1888.  Έπειτα συνέχισε τις σπουδές του με κρατική υποτροφία στη Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού το 1890-91. Μετά το τέλος των σπουδών του, επισκέφτηκε όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά και πολλές άλλες χώρες της Ευρώπης, όπως την Ιταλία και την Αυστρία. Στην Έκθεση «Φινλανδοί Αρχιτέκτονες» παρατίθενται σκίτσα του Nyström, επεξεργασμένα με μελάνι και μολύβι, του 1905.

 

Φινλανδοί Αρχιτέκτονες- Usko Nyström- Ολυμπία
Usko Nyström- Λεπτομέρεια Δωρικού Κίονα- Ναός του Ολυμπίου Διός, Ολυμπία, 1905

 

Hilding Ekelund (1893- 1984)

Φινλανδός αρχιτέκτονας ο οποίος αποφοίτησε από το τμήμα Αρχιτεκτονικής του Πολυτεχνείου του Ελσίνκι το 1916. Το 1926-27 πραγματοποίησε ολομόναχος μια παρατεταμένη περιήγηση στις χώρες τις Ανατολικής Μεσογείου. Στην έκθεση «Φινλανδοί Αρχιτέκτονες» παρουσιάζεται πλούσιο φωτογραφικό υλικό από το αρχείο του αρχιτέκτονα κατά την περιήγησή του στη χώρα μας.

 

Φινλανδοί Αρχιτέκτονες- H. Ekelund-Αθήνα
H. Ekelund- Οικία στην Αθήνα- Φωτογραφία 1926
Alvar Aalto (1898- 1976)

O Aalto επισκέφτηκε τη χώρα μας κατά τις δεκαετίες του 1940 και 1950. Δημιούργησε πολλά σκίτσα, τα οποία αναδεικνύουν τη γόνιμη σχέση του ίδιου με την κλασική αρχιτεκτονική και το δομημένο περιβάλλον των Μεσογειακών Χωρών. Μια σχέση, μια επιρροή από τη δυτική κλασική αρχιτεκτονική, η οποία διαφαίνεται στο σύνολο του αρχιτεκτονικού του έργου. Ο Aalto αποφοίτησε από την Αρχιτεκτονική το 1921 και έκτοτε επιδόθηκε τόσο σε έργα αρχιτεκτονικής, όσο και στο σχεδιασμό επίπλων και υαλικών. Αποτελεί έναν από τους διασημότερους αρχιτέκτονες και βιομηχανικούς σχεδιαστές του 20ου αιώνα. Από πολλούς θεωρείται, μάλιστα, «πατέρας του μοντερνισμού» στις Σκανδιναβικές χώρες.

 

Φινλανδοί Αρχιτέκτονες- A. Aalto- Ολυμπία
A. Aalto- Σκίτσο με Μολύβι- Ολυμπία, 1953
Ο «διάλογος» συνεχίζεται…

Όλοι οι παραπάνω  Φινλανδοί Αρχιτέκτονες κατανόησαν την πολιτισμική αξία του αρχαιοελληνικού αρχιτεκτονικού πλούτου, καθώς και της νεώτερης αρχιτεκτονικής του τόπου. Μέσω της επίσκεψης τους στην Ελλάδα και της μελέτης τους, δημιούργησαν έναν διαπολιτισμικό διάλογο ανάμεσα στις δύο Ευρωπαϊκές χώρες. Δέχθηκαν την επιρροή του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, ενώ οι ίδιοι με τα έργα τους συνέβαλλαν καθοριστικά στην Σκανδιναβική και Πανευρωπαϊκή Αρχιτεκτονική των δυο προηγούμενων αιώνων. Τελικώς, οι παραπάνω αρχιτέκτονες συνεχίζουν να ασκούν, με το έργο τους, οι ίδιοι μια σημαντική επιρροή στους νέους, σύγχρονους αρχιτέκτονες, οι οποίοι καλούνται να μελετήσουν τα έργα των Φινλανδών αρχιτεκτόνων, και να αποκομίσουν την ουσία της αρχιτεκτονικής τους.

Επίσημη ιστοσελίδα της έκθεσης

 

Παλαιότερη φωτογραφία της πλατείας Συντάγματος
Παλαιότερη φωτογραφία της πλατείας Συντάγματος κατά το 1950
O σχεδιασμός της νέας πρωτεύουσας

Η διαμόρφωση της πλατείας Συντάγματος συνδέεται στενά με την ιστορία του νεοσύστατου ελληνικού κράτους και την πολεοδομική εξέλιξη της Αθήνας. Μετά την απελευθέρωση παρουσιάστηκε έντονη η ανάγκη για διαμόρφωση μιας ενιαίας εθνικής ταυτότητας. Η θρησκεία, η γλώσσα και η αρχιτεκτονική χρησιμοποιήθηκαν ως καθολικά ενοποιητικά στοιχεία. Όλα μαζί θα δομούσαν έναν ιδεολογικό πυρήνα ικανό να προασπίσει τον σχηματισμό κράτους. Η επιταγή αυτή εκφράστηκε χωρικά με την υιοθέτηση του νεοκλασικισμού ως εθνικού ρυθμού.

Όταν το 1834 η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε από το Ναύπλιο στην Αθήνα, οι κλασικές δομές της πόλης είχαν καταρρεύσει. Τα περισσότερα μνημεία είχαν καταστραφεί, ενώ είχαν αναδυθεί πολλά τουρκικά στοιχεία. Ήταν απαραίτητο, επομένως, να σχεδιαστεί εξαρχής.

Το πρώτο ρυμοτομικό σχέδιο παρουσιάστηκε από τους αρχιτέκτονες Κλεάνθη και Schaubert το 1833 καταργώντας την άναρχη οργανικότητα της πόλης. Για το λόγο αυτό, η πρόταση προκάλεσε τη ρήξη κράτους-πολιτών, με αποτέλεσμα να υποβληθεί σε πολλαπλές αναθεωρήσεις. Παρά τις τροποποιήσεις από τον Klenze και τον Gärtner, εφαρμόστηκε σε μεγάλο βαθμό η πολεοδομική οργάνωση του αρχικού σχεδίου.

Λεπτομέρεια του σχεδίου των Κλεάνθη και Schaubert
Λεπτομέρεια του σχεδίου των Κλεάνθη και Schaubert
Η αρχική μορφή της πλατείας Συντάγματος

Ο Friedrich von Gärtner, στα τέλη του 1835 ανέλαβε τον σχεδιασμό του βασιλικού παλατιού. Η περιοχή που πρότεινε για την ανέγερση του κτηρίου ήταν η συνέχεια της διασταύρωσης των οδών Σταδίου και Ερμού. Συγκεκριμένα, βρισκόταν πάνω στον αυχένα που σχηματίζεται μεταξύ των λόφων Λυκαβηττού και Ακρόπολης και οριοθετούσε το ανατολικότερο άκρο της τότε Αθήνας. Τα ανάκτορα και ο περιβάλλων χώρος τους κατασκευάστηκαν το διάστημα 1836-1847 ακολουθώντας τις αρχές του νεοκλασικισμού. Ακόμη, επιβλήθηκαν ομοιόμορφα μέτωπα προς το παλάτι.

Το 1837 δημιουργήθηκε μια μεγάλη πλατεία μπροστά από την πρόσοψη και την κύρια είσοδο του οικοδομήματος. Λόγω της θέσης της ονομάστηκε πλατεία Ανακτόρων και αποτελούσε το βασικό χώρο μετάβασης από την πόλη προς το παλάτι. Σε συνέχεια της πλατείας, ο γεωπόνος Smarat φύτευσε τον κήπο των Μουσών, ο οποίος ήταν μοναστηριακό κτήμα. Το 1842 η συνολική έκταση αναδιαρρυθμίστηκε ως μία συμμετρική γεωμετρική σύνθεση οργανωμένη στον άξονα των Ανακτόρων – οδού Ερμού. Στη συνέχεια, δημιουργήθηκε ένας ανθόκηπος με περίκεντρη δενδροφύτευση σύμφωνα με το πρότυπο των γαλλικών κήπων. Η μετονομασία σε πλατεία Συντάγματος καθιερώθηκε μετά την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου του 1843.

Αρχική διαμόρφωση της πλατείας Συντάγματος μπροστά από το βασιλικό ανάκτορο
Αρχική διαμόρφωση της πλατείας Συντάγματος
Η κατασκευή του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη

Στο μεσοπόλεμο πραγματοποιήθηκαν σημαντικές αλλαγές που επηρέασαν την πολεοδομική εξέλιξη του κέντρου. Η νεοκλασική αρχιτεκτονική κατέρρευσε μαζί με τη Μεγάλη Ιδέα. Tο 1922 τα ανάκτορα χρησιμοποιήθηκαν ως κέντρο υποδοχής των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Τα μέγαρα που χτίστηκαν επί βασιλείας Όθωνα κατεδαφίστηκαν με εξαίρεση το Μέγαρο Δημητρίου (ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετάνια) και το Μέγαρο Πάλλη. Το 1929 η κυβέρνηση Βενιζέλου αποφάσισε τη μεταφορά του Ελληνικού Κοινοβουλίου στο ανάκτορο.

Κατά το διάστημα 1929-1932 πραγματοποιήθηκαν επεμβάσεις μεγάλης έκτασης στο κτήριο και τον περιβάλλοντα χώρο από τον Ανδρέα Κριεζή. Τον Απρίλιο του 1929 ξεκίνησαν οι εργασίες για την διαμόρφωση της πλατείας και την τοποθέτηση του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη. Το φυσικό πρανές που εκτεινόταν μπροστά από το παλάτι υπέστη εκτεταμένη εκσκαφή. Η πλατεία έγινε σχεδόν επίπεδη, στην στάθμη του δρόμου της Λεωφόρου Βασιλίσσης Αμαλίας. Ένας αναλληματικός τοίχος σχήματος Π, λαξευτής λιθοδομής, περιέβαλε το χώρο. Η τελική διαφορά στάθμης μεταξύ του επιπέδου εισόδου στο κτήριο και του επιπέδου της πλατείας ήταν συνολικά σχεδόν 7 µέτρα. Στην πλευρά του σκάµµατος τοποθετήθηκε η ανάγλυφη παράσταση του Άγνωστου στρατιώτη. Στα πλευρικά τοιχία δυο συµµετρικές σκάλες συνέδεσαν τα δυο επίπεδα. Το έργο ολοκληρώθηκε το Μάρτιο του 1932.

Με τις επεμβάσεις αυτές, η φυσική τοπογραφία αλλοιώθηκε και η ενότητα του χώρου διασπάστηκε. Το κτήριο της Βουλής αποκόπηκε από την πλατεία Συντάγματος και έχασε την επαφή του με τη γη. Ταυτόχρονα, απέκτησε µια βάση που το κατέστησε έκθεμα και του προσέδωσε μνημειακό χαρακτήρα. Σε αυτό συνέβαλε η αναλογία των υψών. Η διαφορά που προέκυψε από την εκσκαφή αντιστοιχεί στο ύψος τυπικού ορόφου από την όψη της Λεωφόρου Βασιλίσσης Αμαλίας. Έτσι, η ανάγλυφη παράσταση και ο αναλληματικός τοίχος λειτουργούν οπτικά ως τμήμα του οικοδομήματος. Φέρουν, όμως, και ένα συμβολικό μήνυμα: οι αγώνες του ελληνικού έθνους αποτελούν τη βάση της δημοκρατίας.

Χωματουργικές εργασίες μπροστά από το Κοινοβούλιο
Χωματουργικές εργασίες μπροστά από το Κοινοβούλιο
Ο εκσυγχρονισμός του κέντρου

Ως τα μέσα του 20ου αιώνα, η πλατεία Συντάγματος αποτελούσε σημαντικό πυρήνα για την εξέλιξη της κοινωνικής ζωής. Κατακλυζόταν από καφενεία και ζαχαροπλαστεία που τοποθετούσαν στο πλακόστρωτο τα τραπεζοκαθίσματά τους. Στην πλατεία των Μουσών πραγματοποιούνταν προβολές σε πανί και κυριακάτικες γιορτές με μπάντες. Ο ιπποσιδηρόδρομος συνέδεε το κέντρο με το Φάληρο και η συγκέντρωση και μετακίνηση ανθρώπων ήταν έντονη.

Μεταπολεμικά, σύγχρονα πολυώροφα κτήρια γραφείων αντικατέστησαν τα νεοκλασικά που οριοθετούσαν τη Βουλή και η εικόνα του ιστορικού κέντρου άλλαξε. Ανάμεσα στο 1958 και το 1963 κατεδαφίστηκαν δέκα νεοκλασικά μέγαρα με όψη στην πλατεία. Ο νεοκλασικισμός εγκαταλείφθηκε ως ένα ευρωπαϊκό πρότυπο ξένο προς το ελληνικό περιβάλλον, το οποίο παραμόρφωνε το κέντρο της πρωτεύουσας. Παράλληλα, η χρήση γης άλλαξε με αποτέλεσμα να προκύψουν διαφορετικές καθημερινές δραστηριότητες, ανάγκες και ροές. Έτσι, η πλατεία έχασε σταδιακά τον αρχικό χαρακτήρα της.

Η πλατεία Συντάγματος το 1956
Η πλατεία Συντάγματος το 1956
Η σημερινή μορφή της πλατείας Συντάγματος

Εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, η ανάπλαση της πλατείας Συντάγματος εντάχθηκε στο ευρύτερο σχέδιο αναβάθμισης του ιστορικού κέντρου. Το Γραφείο για την Ενοποίηση των Αρχαιολογικών χώρων προκήρυξε διαγωνισμούς για τον επανασχεδιασμό των σημαντικότερων πλατειών στο κέντρο της πόλης. Από τις 53 μελέτες που κατατέθηκαν η επιτροπή επέλεξε την πρόταση των Μανίκα, Γεωργιάδη, Παπαδημητρίου. Ο σχεδιασμός στό­χευε στην ενοποίηση των τριών τμημάτων της πλατείας με λιτά υλικά και απλά αρχιτεκτο­νικά στοιχεία. Η πρόταση στηρίχθηκε στην υπάρχουσα τοπογραφία και στη σχέση με τον περιβάλλοντα χώρο και την κατασκευή του μετρό. Στόχος ήταν η διατήρηση του συμβολικού και μνημειακού χα­ρακτήρα του σημείου και ο σεβασμός προς τα στοιχεία του αρχικού σχεδιασμού.

Παράλληλα προστέθηκαν νέες κατασκευές. Κεντρικό στοιχείο αποτέλεσε ένα ελεγχόμενο σύστημα υδατοπιδάκων μεταβλητής διάταξης, συνοδευόμενο από ανάλογο οπτικοακουστικό σύστημα που εμπλουτίζει την εμπειρία του επισκέπτη. Η πλακόστρωση λειτούργησε ως συνδετική βάση για το διάλογο ανάμεσα στο προϋπάρχουν και το νέο. Η συνολική επιφάνεια της πλατείας προς την οδό Ερμού αυξήθηκε και ενισχύθηκε το πράσινο με δενδροφύτευση. Επιπλέον, προτάθηκαν δυο μικροί καταρράκτες, οι οποίοι ακολουθούν τις υψομετρικές διαφορές των δρόμων και επαναλειτούργησαν υπαίθρια καφέ. Οι χειρονομίες αυτές αποσκοπούσαν στην επανενεργοποίηση της πλατείας Συντάγματος ως τόπου κοινωνικής συνάντησης. Εξυπηρετούσαν, όμως, και τις αυξημένες λειτουργικές ανάγκες για την οργάνωση ενός διευρυμένου κυκλοφοριακού κόμβου.

Η πλατεία Συντάγματος σήμερα
Η πλατεία Συντάγματος σήμερα
Η νοηματοδότηση του δημόσιου χώρου

Οι μεταλλάξεις της πλατείας Συντάγματος αποτελούν τυπικό παράδειγμα της εγγραφής των κοινωνικοπολιτικών αλλαγών στον αστικό χώρο. Η εκάστοτε αρχή αντλούσε το κύρος της από τον χωρικό μετασχηματισμό και την αναίρεση των αποφάσεων του προηγούμενου καθεστώτος. Πέρα από τη διαμόρφωση του χώρου, όμως, στόχος ήταν η καλλιέργεια μιας διαφορετικής αντίληψη από τους πολίτες. Για το λόγο αυτό, κάθε σχέδιο και πολεοδομική αναθεώρηση προκαλούσαν πάντα αντικρουόμενες αντιδράσεις. Η πλατεία Συντάγματος, όπως κάθε αστική πλατεία, αποτέλεσε χώρο διαμάχης και αντιπαράθεσης.

Οι φάσεις που παρουσιάστηκαν αντιπροσωπεύουν σημαντικές ιστορικά στιγμές που καταδεικνύουν τη σχέση πολιτικής έκφρασης και δημόσιου χώρου. Η πλατεία, όμως, αλλάζει καθημερινά από τις διακυμάνσεις της πολιτικής ζωής και τις επιταγές της εκάστοτε εποχής. Προσλαμβάνει το παλλόμενο κοινωνικό σύνολο και παραμένει το ζωτικότερο κύτταρο της πόλης, το οποίο πρέπει να διαφυλάξουμε και να διεκδικήσουμε.

 

Βιβλιογραφία

Βοζάνη, Αριάδνη, Η Διαμόρφωση του Μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη επιμ.: Καρδαμίτση – Αδάμη, Μ., Αμπατζή, Ε., Βλασσοπούλου, Μ., Καραπάνου, Α, Το κτήριο της Βουλής των Ελλήνων, Έκδοση της Βουλής των Ελλήνων, Αθήνα, 2009

Καρδαμίτση-Αδάμη, Μ., Μπίρης, Μ., Νεοκλασική αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, Εκδοτικός Οίκος Μέλισσα, Αθήνα, 2001

Μπαστέα, Ελένη, Αθήνα 1834-1896, Νεοκλασική Πολεοδομία & Ελληνική Εθνική Συνείδηση, Εκδόσεις Libro, Αθήνα, 2008

Διαδίκτυο

Καλλιβρετάκης, Λεωνίδας, Η Αθήνα τον 19ο αιώνα: Από επαρχιακή πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πρωτεύουσα του Ελληνικού Βασιλείου, Αρχαιολογία της πόλης των Αθηνών

επίσημος ιστότοπος: http://www.eie.gr/archaeologia/gr/

 

 

Βασιλική της Γέννησης- Αξονομετρική γραφική αποκατάσταση
Βηθλεέμ, Η Βασιλική της Γέννησης κατά το 333 μΧ- Αξονομετρική Γραφική Αποκατάσταση

Η Βασιλική της Γέννησης είναι μια εκκλησία ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κτίστηκε κατά τη βασιλεία του Μεγάλου Κωνσταντίνου στο Σπήλαιο της Γέννησης του Χριστού στη Βηθλεέμ, περί το 330μΧ. Το Σπήλαιο αποτελεί ιερό τόπο προσκυνήματος ήδη από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια, μέχρι σήμερα. Αποτελεί τον ιερό τόπο στον οποίο πραγματοποιήθηκε η γέννηση του Χριστού, γεγονός το οποίο εκατομμύρια Χριστιανών, ανά τον κόσμο, γιορτάζουν στις 25 Δεκέμβρη κάθε χρόνου. Με αφορμή τη γιορτινή αυτή μέρα η οποία πλησιάζει, αξίζει να αναφερθούμε στην εκκλησιαστική αυτή αρχιτεκτονική, στο χώρο της οποίας φιλοξενήθηκε το θαύμα της Γέννησης. Ένα θαύμα το οποίο διαμόρφωσε, στη συνέχεια, μια από της πιο διαδεδομένες θρησκείες στον κόσμο. Μία θρησκεία η οποία παρά του κλάδους της –Ρωμαιοκαθολικισμός, Ορθόδοξη Εκκλησία, Προτεσταντισμός – υπόσχεται τη σωτηρία του ανθρώπου και βασίζεται σε ηθικές αρχές και στην αγάπη για το Θεό και το συνάνθρωπο.

Όλα ξεκίνησαν όταν η μητέρα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, Ελένη, επισκέφτηκε τους Αγίους Τόπους σε κάποιο προσκύνημα το 325-326μΧ. Με δική της προτροπή, ο αυτοκράτορας, κατά τα 12 τελευταία χρόνια της βασιλείας του, φροντίζει για την ανέγερση εκκλησιών σε τοποθεσίες όπου είχε αποκαλυφθεί η θεία παρουσία. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Κωνσταντίνος είχε υιοθετήσει τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του πατέρα του, πίστευε δηλαδή στο θεό Ήλιο (Απόλλωνα). Μετά από πολλά χρόνια αποδέχτηκε το Χριστιανισμό και ειδικότερα, λέγεται ότι ο ίδιος βαφτίστηκε Χριστιανός την ημέρα του θανάτου του. Εκτός από τη Βασιλική της Γέννησης στο αντίστοιχο Σπήλαιο, στη Βηθλεέμ, επιλέγει να χτίσει ναούς σε τοποθεσίες όπως αυτές της Ανάστασης, της Σταύρωσης, στο Όρος των Ελαιών, όπου ο Χριστός μίλησε στους μαθητές του και κοντά στη Δρυ της Μαμβρής, όπου ο Θεός είχε μιλήσει στον Αβραάμ.

Η μορφολογία τη βασιλικής

Στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική, ο τύπος του κτηρίου που επικρατεί κατά την περίοδο 312- 527μΧ, δηλαδή και κατά τη βασιλεία του Μεγάλου Κωνσταντίνου (306- 337μΧ),  είναι η βασιλική. Μορφολογικά, τα βασικά στοιχεία τα οποία συγκροτούν τον τύπο της βασιλικής, όπως και τη Βασιλική της Γέννησης, είναι: το μεγάλο αίθριο μπροστά από τη βασική είσοδο προς το εσωτερικό του κτηρίου, το πρόπυλο της εισόδου, ο νάρθηκας και ο κυρίως ναός.

Βασιλική της Γέννησης- Εξωτερική άποψη του ναού
Η εξωτερική άποψη της Βασιλικής της Γέννησης

 

Το αίθριο αποτελεί ένα μέσο ανάδειξης της πρόσοψης αλλά και απομόνωσης του χώρου λατρείας, στον κυρίως ναό, από το περιβάλλοντα χώρο.  Διαθέτει τετράγωνη ή και ορθογώνια κάτοψη, ενώ περιβάλλεται από στοές με ευθύγραμμες κιονοστοιχίες. Ενδιαφέρον αποτελεί το γεγονός ότι οι στέγες των στοών αυτών, όπως και στη Βασιλική της Γέννησης, έχουν κλίση προς το εσωτερικό του αίθριου, ώστε να συγκεντρώνονται τα νερά της βροχής σε αυτό. Η διαμόρφωση αυτή αποτελεί ελληνιστική παράδοση από τα αίθρια των κατοικιών. Τα στηρίγματα των στοών είναι κίονες ή πεσσοί (στηρίγματα τετράγωνης διατομής), οι οποίοι γεφυρώνονται είτε με ευθύγραμμους θριγκούς (στοιχεία επίστεψης στηριγμάτων) είτε με τοξοστοιχίες. Μέσα στο αίθριο εντοπίζεται συνήθως κρήνη, για θρησκευτικούς λόγους.

Το πρόπυλο, μπροστά από την είσοδο του ναού, αποτελείται από κιονοστοιχία με τόξο και σκοπό έχει να τονίσει τον άξονα της εισόδου στο ναό. Ο νάρθηκας των βασιλικών προέκυψε αργότερα, όταν η στοά του αίθριου μπροστά από την είσοδο έκλεισε με τοίχους. Σε αυτόν διέμεναν οι κατηχούμενοι και πραγματοποιούνταν  ορισμένες λειτουργίες. Η είσοδος από το αίθριο στο νάρθηκα πραγματοποιούταν από πλάγιες πόρτες, ποτέ αξονικά. Ανάμεσα σε νάρθηκα και κυρίως ναό, όμως, η είσοδος πραγματοποιείται τόσο αξονικά όσο και από δεξιά και αριστερά, ανάλογα με τα κλίτη στα οποία διαιρείται ο ναός.

Βασιλική της Γέννησης- Άποψη του μεσαίου κλίτους
Το μεσαίο κλίτος στο εσωτερικό της Βασιλικής της Γέννησης- Οι κιονοστοιχίες- Ο φωτισμός

Ο κυρίως ναός έχει σχήμα κάτοψης ορθογώνιο ή σταυροειδές, με κατάληξη στην αψίδα του ιερού στην ανατολή. Συνήθως διαιρείται σε τρία διατεταγμένα μέρη, τα λεγόμενα κλίτη που αναφέραμε, τα οποία εκτείνονται από την είσοδο μέχρι το ιερό και χωρίζονται μεταξύ τους με κιονοστοιχίες. Συνήθως, οι περισσότερες βασιλικές, οι οποίες συναντώνται, είναι τρίκλιτες, δηλαδή διαθέτουν τρία κλίτη, το κεντρικό και δύο εκατέρωθεν αυτού. Το μεσαίο κλίτος έχει πάντα μεγαλύτερο πλάτος, αλλά και ύψος σε σχέση με τα δύο πλευρικά. Λόγο της διαφοράς ύψους το μεσαίο κλίτος φέρει μεγάλες σειρές παραθύρων, χάρη στις οποίες φωτίζεται ο χώρος. Βέβαια, υπάρχουν βασιλικές με περισσότερα κλίτη.

Μια διαφορετική βασιλική

Η Βασιλική της Γέννησης στη Βηθλεέμ, είναι μία πεντάκλιτη βασιλική με μία σπάνια ιδιομορφία. Κατά την αρχική μορφή της, το τμήμα του ιερού κατέληγε σε ένα κτίσμα περίκεντρης διάταξης, συγκεκριμένα οκταγωνικής. Τα περίκεντρα κτήρια διαρθρώνονταν γύρω από ένα ιδιαίτερα τονισμένο στοιχείο, με έμφαση στον κατακόρυφο άξονα. Στη Βασιλική της Γέννησης,  στο κέντρο της οκταγωνικής κάτοψης, τρία σκαλοπάτια οδηγούν σε ένα φαρδύ άνοιγμα το οποίο διαπερνά το βράχο της οροφής του Σπηλαίου της Γέννησης.

Βασιλική της Γέννησης- Είσοδος στο Σπήλαιο
Η σημερινή είσοδος στο Σπήλαιο της Γέννησης κάτω από τη Βασιλική

Η Βασιλική της Γέννησης, στην τωρινή της μορφή διαμορφώθηκε κυρίως στα χρόνια του Ιουστινιανού κατά τον 6ο αιώνα μΧ. Οικοδομείται πάνω σε θεμέλια από μεγάλους ασβεστόλιθους, τα οποία έφεραν στο φως οι ανασκαφές, μαζί με ψηφιδωτά δάπεδα, μόλις τον προηγούμενο αιώνα. Η αρχική διάρθρωση του ναού ακολουθούσε πιστά τον τύπο της βασιλικής. Ένα προαύλιο μήκους 30 μέτρων οδηγούσε στο γνωστό αίθριο, μεγάλων διαστάσεων, περίπου 45*28 μέτρα. Το πρόπυλο της Βασιλικής της Γέννησης υψώνεται κατά μία βαθμίδα σε σχέση με το αίθριο. Τόσο στην αρχική βασιλική, όσο και στη μεταγενέστερη του 6ου μΧ αιώνα, ο κυρίως ναός καλύπτει έναν τετράγωνο σχεδόν χώρο, διαστάσεων 28,3* 29 μέτρα περίπου. Το μεσαίο και τα τέσσερα πλάγια κλίτη, ανά δύο εκατέρωθεν του μεσαίου, χωρίζονται με τέσσερις στο σύνολο κιονοστοιχίες. Οι κορμοί των κιόνων πιθανώς προέρχονται αυτούσιοι από την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου ενώ τα κιονόκρανα αποτελούν πιστές αντιγραφές αυτών του 4ου αιώνα.

Βασιλική της Γέννησης- Η κάτοψη του Σπηλαίου της Γέννησης
Η κάτοψη του Σπηλαίου της Γέννησης κάτω από τη Βασιλική

 

Το οκταγωνικό κτίσμα, το οποίο προσκολλάται στην ανατολική πλευρά του ναού, πιθανώς επικοινωνούσε τόσο με το ιερό, όσο και με τα πλάγια κλίτη με τοξοστοιχίες. Υψώνεται κατά τρεις βαθμίδες σε σχέση με τον κυρίως ναό και φαίνεται να πλαισιώνεται από κάθε του πλευρά με μικρότερα δωμάτια και ενδιάμεσους τριγωνικούς χώρους. Θεωρείται ότι ο χώρος φωτιζόταν από ψηλά, από κάποιο άνοιγμα στην πυραμιδοειδή, πιθανώς, οροφή του. Ουσιαστικά το οκταγωνικό κτίσμα, αποτελεί ένα μαρτύριο, το οποίο στέγαζε τον τόπο γέννησης του Χριστού. Τα μαρτύρια αποτελούν περίκεντρα, αυτόνομα κτήρια τα οποία κτίζονται, συνήθως, πάνω από τάφους μαρτύρων του Χριστιανισμού. Τόσο στη Βασιλική της Γέννησης, όσο και στη γνωστή Βασιλική του Άγιου Πέτρου στη Ρώμη, το μαρτύριο εντάσσεται στο συνολικό κτηριακό συγκρότημα του ναού, σαν συνέχεια του.

Βασιλική της Γέννησης – Η πολιτισμική κληρονομιά

Η Βασιλική της Γέννησης αποτελεί εδώ και δυο σχεδόν χιλιετίες τόπο προσκύνησης και λατρείας των Χριστιανών. Χάρη στην Αγία Ελένη, τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, τον Ιουστινιανό, αλλά και τα εκατομμύρια προσκυνητών κατάφερε να διασωθεί όχι μόνο το ιερό Σπήλαιο της Γέννησης, αλλά και ένα κομμάτι πολιτισμικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Η Βασιλική της Γέννησης στη Βηθλεέμ, είναι ένα κτήριο μοναδικής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής. Υιοθετεί τη μορφολογία της βασιλικής Εκκλησίας της Παλαιοχριστιανικής εποχής και έρχεται να τη συνδυάσει με τη μοναδικότητα της περίκεντρης κάτοψης. Η αξονική κίνηση συνδυάζεται με την κανονικότητα του οκταγώνου και τοποθετείται πάνω από την ίδια την «πηγή» της Γέννησης μιας ενότητας. Τη Γέννηση του Χριστού, τη Γέννηση της ενότητας του ίδιου του Χριστιανισμού και των αξιών του, όπως η αγάπη. Αξίες οι οποίες δεν περιορίζονται, τελικώς, στο πλαίσιο του Χριστιανισμού, αλλά μπορούν να αποτελέσουν ενότητα για όλη την ανθρωπότητα και να την οδηγήσουν σε ένα καλύτερο αύριο.

Βασιλική της Γέννησης- Το αστέρι στην τοποθεσία γέννησης του Χριστού
Το αστέρι στην τοποθεσία όπου θεωρείται ότι γεννήθηκε ο Χριστός

Εικονική περιήγηση: www.romiosini.org.gr

Βίντεο https://www.youtube.com/watch?v=iQgOnqI3rPίντεοo

 

Βιβλιογραφία

  • Μπούρας Χαράλαμπος, Ιστορία της Αρχιτεκτονικής, Δεύτερος Τόμος, Αρχιτεκτονική στο Βυζάντιο, το Ισλάμ και τη Δυτική Ευρώπη κατά τον Μεσαίωνα, Εκδοτικός οίκος «Μέλισσα», Αθήνα, 2001
  • Krautheimer Richard, Παλαιοχριστιανική και Βυζαντινή Αρχιτεκτονική, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 2012

Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών- Βιβλιοθήκη του Νovello Malatesta
Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών- Γενική άποψη της αίθουσας της βιβλιοθήκης του Novello Malatesta από την κεντρική είσοδο

Η Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών στο Δυτικό Πολιτισμό- Από τη Μινωική Εποχή στον Μιχαήλ Άγγελο (1600 πΧ.- 1600 μΧ.). Στις 30 Νοεμβρίου και ώρα 12:30, πραγματοποιήθηκε η συνέντευξη τύπου της έκθεσης, στο Μουσείο Μπενάκη. Εγκαινιάστηκε στις 30 Νοεμβρίου 2016 και θα διαρκέσει ως τις 8 Ιανουαρίου 2017, στο κεντρικό κτήριο του Μουσείου, Κουμπάρη 1. Πρόκειται μια  έκθεση την οποία αξίζει να επισκεφτεί κάθε λάτρης της τέχνης, της αρχιτεκτονικής και του βιβλίου.

 

Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών- Escorial
Γενική άποψη της αίθουσας της βιβλιοθήκης του Escorial, σύμφωνα με τα σχέδια του J. Herrera.

Την έκθεση έχει επιμεληθεί ο αρχιτέκτονας και ιστορικός του βιβλίου Κ. Σπ. Στάικος και πραγματοποιείται με αφορμή την έκδοση του ομότιτλου βιβλίου του: «Η Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών στο Δυτικό Πολιτισμό- Από τη Μινωική Εποχή στον Μιχαήλ Άγγελο» . Όπως ειπώθηκε στη συνέντευξη τύπου, πριν από τα εγκαίνια, ο Κ. Στάικος είναι απόφοιτος της Σχολής Καλών Τεχνών και του “ École nationale supérieure des Arts Décoratifs” του Παρισιού. ‘Έχει εργασθεί σε ένα μεγάλο αριθμό προγραμμάτων οργάνωσης εσωτερικών χώρων, κυρίως βιβλιοθηκών. Παράλληλα, έχει δημοσιεύσει ένα μεγάλο αριθμό βιβλίων γύρω από αυτά τα ζητήματα και έχουν μεταφραστεί και παραγγελθεί από διάφορα μέρη του κόσμου.

 

Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών- Βιβλιοθήκη των Μεδίκων
Η μνημειώδης αίθουσα της βιβλιοθήκης των Μεδίκων και σε πρώτο πλάνο το περίτεχνο δάπεδο.

 

Όπως ανέφερε στη συνέντευξη τύπου ο ίδιος: «… με τα δυο πόδια σε δυο διαφορετικούς κόσμους, τον έναν τον αρχιτεκτονικό κόσμο, που οπωσδήποτε θέλει κάτι που σε κοιτάει να τελειώνει, να ολοκληρώνει… από την άλλη μεριά τον κόσμο του βιβλίου, η τύχη έφερε και η φύση μου ήτανε έτσι ώστε να ψάξω πιο βαθιά αυτή την ιστορία. Η Ιστορία από τους φιλολόγους και από τους ιστορικούς δεν έχει γραφτεί αναλυτικά ως προς το βιβλιακό κόσμο που υπήρχε από την εποχή του 5ου αιώνα, του Σωκράτη, του Αναξαγόρα και στη συνέχεια των πλατωνικών διαλόγων κλπ. Στο θέμα του βιβλίου, εκεί υπήρχε κενό…». «Η Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών», τόσο η έκθεση όσο και το βιβλίο, παρουσιάζουν την εξέλιξη των θαλάμων και των κτισμάτων που χρησιμοποιήθηκαν για τη φύλαξη και διατήρηση του εγχάρακτου υλικού. Δομούνται σε πέντε βασικές ενότητες: Ελληνικός κόσμος, Ρωμαϊκή εποχή, Βυζάντιο, Δύση στους Μεσαιωνικούς χρόνους και Αναγέννηση.

 

Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών- Μονή Αγίου Μάρκου
Άποψη της βιβλιοθήκης της μονής τοῦ Αγίου Μάρκου, που χτίστηκε κατά παραγγελία του Κόζιμο των Μεδίκων, βασισμένη στα αρχιτεκτονικά σχέδια του Michelozzo.

 

Ελληνικός Κόσμος

Ο Κ. Στάικος αναφέρει ότι η αρχή της δημόσιας βιβλιοθήκης στον κόσμο είναι ελληνική υπόθεση: «…από μία διαθήκη που υπάρχει, όπου ο Θαλής ο Μιλήσιος εμπιστεύεται μετά το θάνατό του στο Φερεκύδη από τη Σύρο, όσα βιβλία δεν έχει προλάβει να εκδώσει. Μα το λέει έτσι…». Στην έκθεση «Η Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών»,  στην ενότητα του ελληνικού κόσμου, δίνεται έμφαση στο χαρακτήρα των αρχειοφυλακείων κατά τη μινωική εποχή και στα κέντρα ,όπου από τα μέσα της πρώτης χιλιετίας, καλλιεργούνταν και προάγονταν τα γράμματα και οι τέχνες, δηλαδή στους Ναούς των Μουσών. Οργανωμένες συλλογές βιβλίων θησαυρίζονταν σε φιλοσοφικές σχολές που άρχισαν να λειτουργούν στη Μίλητο και στον Κρότωνα (του Πυθαγόρα), στην Ακαδημία του Πλάτωνα και στο Λύκειο του Αριστοτέλη. Η τυπολογία της επίσημης αίθουσας της βιβλιοθήκης ήταν ένα ναόσχημο κτίσμα και διατηρήθηκε και στην Οικουμενική Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και στης Περγάμου.

Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών- Βιβλιοθήκη του Κέλσου- Έφεσος
Η αναστηλωμένη πρόσοψη της βιβλιοθήκης του Κέλσου στην Έφεσο.

 

Ρωμαϊκή εποχή

«Η Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών»- ενότητα Ρωμαϊκή εποχή: O Ιούλιος Καίσαρας ίδρυσε την πρώτη δημόσια βιβλιοθήκη στη Ρώμη το 43 πΧ. ακολουθώντας την ελληνική αρχιτεκτονική παράδοση, με τη διαφορά ότι αντί να τοποθετείται στο εσωτερικό το άγαλμα της θεάς Αθηνάς και των Μουσών απέξω, τοποθετείται του Απόλλωνα και του εκάστοτε θεοποιημένου αυτοκράτορα. Σκοπός του να εξισώσει τη λατινική με την ελληνική γραμματεία και για αυτό δημιούργησε δυο ξεχωριστά μεν, αλλά πανομοιότυπα κτήρια (διδυμία), στα οποία θησαυρίζονταν το ελληνικό και το λατινικό τμήμα αντίστοιχα.

 

Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών- Βιβλιοθήκη στην έπαυλη του Ανδριανού
Άποψη της υποθετικής ανακατασκευής της βιβλιοθήκης στην έπαυλη του Αδριανού στο Τίβολι. Museo della Civiltà Romana.

 

Βυζάντιο και Δύση στους Μεσαιωνικούς χρόνους

Κατά τη μεσαιωνική εποχή, η Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών δεν έτυχε ιδιαίτερης μέριμνας. Τόσο στο Βυζάντιο όσο και στα κράτη της δυτικής Ευρώπης οι βιβλιοθήκες πέρασαν στη λήθη. Το σύνολο της Χριστιανικής γραμματείας αποθηκεύτηκε σε πολυάριθμα μοναστήρια. Όπως αναφέρει ο Κ. Στάικος: «Άλλωστε υπάρχει και μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, γιατί οι πατέρες της εκκλησίας, έχοντας ένα ποίμνιο το οποίο, λίγο πολύ, δεν ξέρει και να διαβάσει, σχεδόν, είναι απλοί αγρότες κλπ, κοιτάνε να τους επιμορφώσουν και να προβάλλουν τη Χριστιανική γραμματεία. Τους λένε, λοιπόν, ότι αν είναι να σώσετε την ψυχή σας και να έχετε μια πορεία προς τη θέωση, δε χρειάζεται τίποτα από  όλα αυτά, ούτε ο Πλάτων, ούτε ο Αριστοτέλης, ούτε ο Επίκουρος, διαβάστε την Αγία Γραφή, την Αποκάλυψη και, κυρίως, τους βίους των Αγίων…».

Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών- Βιβλιοθήκη του Οικουμενικού Πατριαρχείου
Προσχέδιο της βιβλιοθήκης του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Φανάρι. Κ. Σπ. Στάικος.

 

Αναγέννηση

Τελευταία ενότητα της έκθεσης «Η Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών»: η Αναγέννηση. Την περίοδο αυτή, η σύζευξη της αρχαίας και της χριστιανικής γραμματείας είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέας τυπολογίας. Έτσι, οι βιβλιοθήκες ανακτούν την παλιά τους αίγλη ως ναοί της γνώσης, καθιερώνεται η ναόσχημη μορφή τους και θεωρούνται ισότιμες με τις εκκλησίες και τα καθολικά. Έκτοτε επανέρχεται και ο θεσμός της διπλοβιβλιοθήκης, η οποία περιλαμβάνει δύο ξεχωριστά τμήματα (το ελληνικό και το λατινικό) στον ίδιο χώρο.

 

Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών- Μαρκιανή Βιβλιοθήκη
Γενική άποψη της αίθουσας της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης, σύμφωνα με τα σχέδια του J. Sansovino

 

«Η Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών στο Δυτικό Πολιτισμό- Από τη Μινωική Εποχή στο Μιχαήλ Άγγελο». Μια έκθεση πλούσια σε φωτογραφικό υλικό και εντυπωσιακά αρχιτεκτονικά σχέδια των ιστορικών βιβλιοθηκών. Η βιβλιοθήκη είναι ένα δοχείο πολιτισμού. Η αρχιτεκτονική της την εντάσσει στα μνημεία πολιτισμού και η οργάνωσή της θα συμβάλλει πάντα στη διαφύλαξη και μετάδοση του πολιτισμού με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Επομένως, πρόκειται για ένα αντικείμενο που αξίζει να διευρυνθεί και να μελετηθεί συστηματικά, ξεκινώντας από το παρελθόν των μεγάλων βιβλιοθηκών, ώστε αυτές να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης για τους αρχιτέκτονες και για τη διαμόρφωση όλο και πιο εκσυγχρονισμένων μελλοντικών δοχείων πολιτισμού.

Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκλων- Βιβλιοστάσια
Άποψη κλίτους της βιβλιοθήκης με τα βιβλιοστάσια. (Φωτ. Ν. Παναγιωτόπουλος 1996)
Ώρες Λειτουργίας Έκθεσης «Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών»

Τετάρτη, Παρασκευή: 09:00 – 17:00
Πέμπτη, Σάββατο: 09:00 – 24:00
Κυριακή: 09:00 – 15:00
Δευτέρα, Τρίτη: ΚΛΕΙΣΤΑ

Εισιτήρια

Κόστος: 9 & 7 ευρώ

 

Αρχιτεκτονική των Βιβλιοθηκών- Thomas Bodley
Άποψη της αίθουσας της βιβλιοθήκης, όπως διαμορφώθηκε και εξοπλίστηκε με τη χορηγία του Thomas
Bodley.

 

Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα (images by parisenimages.fr)
Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα (images by parisenimages.fr)

Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι της Γαλλίας ήταν –ήδη από τις πρώτες μέρες της ολοκλήρωσής του- και παραμένει ένα από τα διασημότερα κτίρια στον κόσμο. Κατασκευάστηκε το 1889 στα πλαίσια μίας παγκόσμιας έκθεσης που πραγματοποιήθηκε με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από την γαλλική επανάσταση. Το πεδίο της έκθεσης ήταν το Champ-de-Mars, ένα μεγάλο πάρκο στο έβδομο διαμέρισμα του Παρισιού. Είναι σχεδόν γραμμικό και βρίσκεται ανάμεσα στην όχθη του Σηκουάνα και την Στρατιωτική Σχολή (  École Militaire ) με την οποία σχετίζεται άμεσα, αφού χρησιμοποιούνταν ως κήπος δραστηριοτήτων για τους μαθητές. Ο Πύργος του Eiffel κατασκευάστηκε στο βορειοδυτικό άκρο του Champ-de-Mars, στο σύνορό του δηλαδή με τον ποταμό, ως είσοδος της έκθεσης.

Η ομάδα που δημιούργησε τον Πύργο αποτελούνταν από τον Gustave Eiffel, ιδιοκτήτη μίας κατασκευαστικής εταιρείας, τους Maurice Koechlin και Emile Nouguier, μηχανικούς, και τον Stephen Sauvestre ο οποίος ήταν αρχιτέκτονας. Μία φήμη που έχει επιβιώσει στην ιστορία είναι πως την πρώτη ιδέα για τον Πύργο διατύπωσε ο συνεργάτης του Eiffel, Maurice Koechlin, και όχι ο ίδιος. Οι δύο τους είχαν συνεργαστεί για την κατασκευή του μεταλλικού σκελετού του Αγάλματος της Ελευθερίας.

 

Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα (images by parisenimages.fr)
Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα (images by parisenimages.fr)

 

Ο Eiffel επιθυμούσε και πραγματοποίησε την ενίσχυση του αρχικού, σχετικά απλοϊκού, σχεδίου του Koechlin με πιο περίτεχνα στοιχεία. Ο αρχιτέκτονας της ομάδας προσελήφθη ώστε να ασχοληθεί με την μορφή του Πύργου, με απώτερο σκοπό να μην δείχνει μια τεράστια «τρομακτική» μεταλλική μεγακατασκευή. Επιδιώχθηκε δηλαδή μια μνημειακότητα κοντά στα ανθρώπινα μέτρα –όσο ήταν αυτό δυνατό στην περίπτωση ενός πύργου ύψους 300 μέτρων και κάτοψης 125 x125 τετραγωνικών μέτρων. Από τα προτεινόμενα στοιχεία το σημαντικότερο είναι τα χαρακτηριστικά τόξα ανάμεσα στα 4 ανοίγματα των πυλώνων της κατασκευής, καθένας από τους οποίους είναι προσανατολισμένος σ’ ένα από τα 4 σημεία του ορίζοντα.

 

 

Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα- Τόξα (images by parisenimages.fr)
Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα- Τόξα

 

ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Ο Πύργος του Eiffel κατασκευάστηκε μέσα σε 2 χρόνια και 2 μήνες, διάρκεια ρεκόρ για τα δεδομένα της εποχής και το μέγεθός του. Για την κατασκευή του μελετήθηκαν και κατασκευάστηκαν περίπου 18.000 σιδερένια κομμάτια με ακρίβεια χιλιοστού. Σε πρώτη φάση, τα κομμάτια αυτά ενώνονταν -με μία πρόχειρη σύνδεση με μπουλόνια- σχηματίζοντας νέα πιο περίπλοκα στοιχεία. Τα τελευταία συναρμολογούνταν μεταξύ τους in situ, όπου και όλες οι πρόχειρες συνδέσεις αντικαθιστούνταν με μόνιμες θερμικές συνδέσεις -μια αρκετά καλή για την εποχή της τεχνική. Για την κάθε μία τέτοια σύνδεση απαιτούνταν 4 εργάτες. Ο Πύργος του Eiffel έχει περίπου 2,5 εκατομμύρια καρφιά, το 1/3 των οποίων τοποθετήθηκε επί τόπου. Τέλος, είχε γίνει μία εκτεταμένη μελέτη για την αντοχή στις ανεμοπιέσεις.

 

Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα -Σχέδιο κατασκευαστικής λεπτομέρειας (images by parisenimages.fr)
Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα -Σχέδιο κατασκευαστικής λεπτομέρειας (images by parisenimages.fr)

 

Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα -Σχέδιο κατασκευαστικής λεπτομέρειας (images by parisenimages.fr)
Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα -Σχέδιο κατασκευαστικής λεπτομέρειας (images by parisenimages.fr)

 

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗ

Η Διεθνής Έκθεση του 1889, διήρκεσε από τον Μάιο ως τον Νοέμβριο, και εκτεινόταν πέρα από το Champ-de-Mars, στους κήπους του Trocadéro (jardins du Trocadéro) στην απέναντι όχθη αλλά και παράλληλα στο ποταμό ως τους κήπους του Μεγάρου των Απομάχων (Invalides esplanade). Η Έκθεση αντικατόπτριζε δύο πτυχές της Γαλλίας, που για κάποιους δεν μοιάζουν να συμπορεύονται. Από την μία η εκατονταετής πλέον μεταεπαναστατική κοινωνία και από την άλλη ότι έχει να κάνει με το στρατιωτικό πρόσωπο της χώρας, που,  ανεξαρτήτως πολιτικών συνθηκών παραμένει αποικιοκρατική. Σε γενικές γραμμές πρόκειται για μία ωδή στα επιτεύγματα της Γαλλίας-συμπεριλαμβανομένης και της τεχνολογικής προόδου. Στην έκθεση είχαν ενεργό συμμετοχή και οι Ηνωμένες Πολιτείες, χώρες της Ευρώπης, της Αφρικής και γαλλικές αποικίες. Η προσοχή στράφηκε σε τομείς όπως η εκπαίδευση, αλλά και σε ιδιαίτερες κοινωνικές ομάδες όπως η εργατική τάξη! Ταυτόχρονα, μεγάλη απήχηση είχε η πολεμική έκθεση στους κήπους του Μεγάρου των Απομάχων. Το Παρίσι λοιπόν θα δημιουργήσει ένα δεύτερο νησί μέσα του, στο οποίο εξυμνούνται η ελευθερία, η ισότητα και η αλληλεγγύη, το δικαίωμα στην καθολική διάδοση της γνώσης και η πάλη για καθολικότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά ταυτόχρονα και ο στρατιωτικός πλούτος που κρατά γερά τα δεσμά  με τις αποικίες, και προσπαθεί να αποκαταστήσει την αίγλη της Γαλλίας μετά από έναν πρόσφατα χαμένο πόλεμο.

 

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΥΓΚΥΡΙΕΣ

Μέσα στην εκατονταετία που ακολούθησε την Επανάσταση, η Γαλλία βίωσε έντονες πολιτικές συνθήκες. Τρείς Δημοκρατίες και δύο Μοναρχίες εναλλάχτηκαν στην εξουσία του κράτους, ενώ δεν έλειψαν μεγάλες συγκρούσεις, τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό. Την περίοδο διεξαγωγής την Διεθνούς Έκθεσης, η Γαλλία κυβερνούνταν από την Τρίτη Γαλλική Δημοκρατία, η οποία προέκυψε κατόπιν ισχυρών λαϊκών πιέσεων μετά την ήττα στον Γαλλοπρωσικό πόλεμο τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1870. Παρόλο που υπήρχαν προσπάθειες εκ νέου εφαρμογής της γνωστής «γαλλικής συνταγής» ,την μετατροπή δηλαδή των δημοκρατιών σε μοναρχίες, κάτι τέτοιο δεν έγινε εφικτό λόγω της ενεργούς ανάμειξης του λαού στα πολιτικά. Δικαιολογείται έτσι και η διπλή φύση του χαρακτήρα της Έκθεσης. Όσον αφορά τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες,η Γαλλία έχει ανέβει στο «τρένο της εκβιομηχάνισης» πριν ακόμα και από την Επανάσταση του 1789. Τα προϊόντα της ανάπτυξης αυτής είναι συνεχώς αυξανόμενα: μεγάλη αστική πληθυσμιακή αύξηση με ταυτόχρονη ανάδειξη νέων κοινωνικών ομάδων,σιδηρόδρομος στο Παρίσι, καθώς και σημεία καμπής στην οικονομία όπως το χρηματιστήριο και το τραπεζικό σύστημα.

 

Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα - Χάρτης του 1855 (images by parisenimages.fr)
Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα – Χάρτης του 1855 (images by parisenimages.fr)
ΜΙΚΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ

Σημείο τομής στην διαμόρφωση του Παρισιού το οποίο «υποδέχτηκε» τον Πύργο του Eiffel, ήταν οι παρεμβάσεις του Rabuteau, νομάρχη υπό τον Βασιλιά Λουδοβίκο-Φίλιππο της πρώτης Μοναρχίας και τον βαρόνο Haussmann, νομάρχη Παρισιού της δεύτερης Μοναρχίας υπό τον Ναπολέοντα Γ’. Ο πρώτος, περίπου κατά την τρίτη δεκαετία του 19ου αιώνα, πραγματοποίησε διανοίξεις νέων λεωφόρων, δενδροφυτευσεις, πεζοδρόμια και έργα υποδομής όπως γέφυρες και σιδηροδρομικούς σταθμούς. Παρεμβάσεις έγιναν και σε σημαντικές παριζιάνικες πλατείες όπως η Place de la Concorde και η Place de l’Etoile, οι οποίες τους έδωσαν την μορφή που έχουν ως και σήμερα.

Ο Haussmann, είκοσι χρόνια μετά, έρχεται να αλλάξει το τοπίο του Παρισιού πολύ πιο ριζικά. Ο Βαρωνος, ήταν συμμέτοχος σε μία εξουσία που κατόπιν μίας λαϊκής επανάστασης το 1848, εκλέχθηκε δημοκρατικά, ενώ μερικά χρόνια αργότερα μετατράπηκε σε Μοναρχία. Οι ενέργειές του λοιπόν, δεν μπορούν παρά να αποτελέσουν μέρος μιας συνολικότερης προσπάθειας μόνιμης εγκαθίδρυσης ενός απολυταρχικού καθεστώτος, και εξάλειψης κάθε μέσου που διευκόλυνε την ανατροπή του. Για παράδειγμα ο «καθαρισμός» του χώρου γύρω από μεγάλα δημόσια κτήρια και μνημεία, αλλά και η υποβλητική αρχιτεκτονική που διέπνεε τα νέα κτίρια (κυρίως ολόκληρες όψεις νέων λεωφόρων) υποδείκνυε κινήσεις επιβολής με μέσο την αρχιτεκτονική και την πολεοδομία. Ταυτόχρονα, είχαμε δημιουργία πολλών νέων αρτηριών, με αρκετά μεγάλο πλάτος, για χάρη των οποίων έγιναν κατεδαφίσεις χιλιάδων σπιτιών ενώ ο παλιός αστικός ιστός δεν ελήφθη υπ’ όψην ούτε στο ελάχιστο. Έτσι, οι κατασταλτικές αλλά και οι προληπτικές δυνάμεις εξουσίας της Μοναρχίας μπορούσαν να ελέγχουν καλύτερα την πόλη. Μέσω των μεγάλων αυτών δρόμων ο αστικός ιστός επιμεριζόταν σε υποπεριοχές που  ήταν πολύ ευκολότερο να τεθούν σε κλοιό σε «περίπτωση ανάγκης». Δεν μπορεί να μην τονιστεί, βέβαια, και η τεράστια συμβολή των πεπραγμένων του Νομάρχη του Παρισιού στην βελτίωση των συνθηκών υγιεινής, με εκτεταμένης κλίμακας έργα ύδρευσης και αποχέτευσης.

Τα παραπάνω, και σε συνδυασμό με άλλα εξωραϊστικά μέτρα, που είχαν κυρίως να κάνουν με μία νέα αντίληψη περί της σύγχρονης πόλης, αποτέλεσαν θεραπεία-πρότυπο για έναν αστικό ιστό αμήχανο μπροστά στην εισβολή της βιομηχανίας και τις απρόσμενες συνέπειές της. Πρίν τις παρεμβάσεις των Rabuteau και Haussmann, στο Παρίσι επικρατούσε πόλωση: γειτονιές με ανυπόφερτη συσσώρευση πληθυσμού  –κυρίως νέοι εργάτες- και επικίνδυνες συνθήκες υγιεινής που συχνά έδιναν χώρο σε εξάπλωση επιδημιών από την μία, ενώ από την άλλη μεγάλα περιμετρικά κατάφυτα βουλεβάρια, μεγάλες πλατείες και αγορές. Ανάμεσά στα τελευταία δεν έπαυαν να βρίσκονται προνομιούχες περιοχές κατοικίας. Παρ ’όλ ’αυτά, δεν μπορούμε να πούμε πως επιτεύχθηκε άμβλυνση των ανισοτήτων. Αντίθετα, τα κατώτερα στρώματα εκδιώχθηκαν από το κέντρο της πόλης και μοιάζει σαν όλη η προσπάθεια να είχε ως αντικείμενο το όφελος των μεσαίων και υψηλών τάξεων, καθώς και την παγίωση του Παρισιού ως μία σύγχρονη πόλη υπό την σκέπη της Εξουσίας του Ναπολέοντα Γ’.

 

Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα - Λεωφόροι του Haussmann (images by parisenimages.fr)
Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα – Λεωφόροι του Haussmann (images by parisenimages.fr)

 

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

Σε μία πόλη που υπόκειται σε νέο σχεδιασμό, και οργανώνεται σύμφωνα με ορισμένες αξίες, ο Πύργος του Eiffel έρχεται να ταράξει τα νερά. Όπως προαναφέρθηκε, μερικά χρόνια πριν την κατασκευή του, το Παρίσι υπέστη αλλαγές που του προσέδωσαν μία όψη μεγαλόπρεπη, μία αίσθηση άνεσης χώρου και μία κλασσικίζουσα αισθητική. Μέσα στο τοπίο αυτό, τοποθετείται μία τέτοιας κλίμακας κατασκευή, εξ’ολοκλήρου μεταλλική, υλικό που σε καμία περίπτωση δεν συνηθιζόταν να πρωταγωνιστεί. Στην λίστα των τοποσήμων του Παρισιού, παλάτια, μουσεία, ναοί, πύλες και άλλα έρχεται να προστεθεί ένας ικριωματικός πύργος 300 μέτρων ύψος. Οι αντιδράσεις ήταν θυελλώδεις αφού η κοινή γνώμη αντιλαμβανόταν το νέο αυτό δόμημα ώς μια τερατώδη κατασκευή, που παρέπεμπε σε φουγάρο εργοστασίου, αποτελώντας ιεροσυλία για την γαλλική τέχνη και ιστορία. Τριακόσιοι επιφανείς Παριζιάνοι καλλιτέχνες και διανοούμενοι υπέγραψαν ένα διαμαρτυρικό μανιφέστο το οποίο και δημοσίευσαν όταν άρχιζε να κατασκευάζεται ο Πύργος.

 

Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα (images by parisenimages.fr)
Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα (images by parisenimages.fr)

 

ΧΡΗΣΕΙΣ

Ο Πύργος του Eiffel, λόγω του μεγάλου του ύψους, χρησίμευσε ιδιαίτερα σε θέματα τεχνολογίας και επιστήμης. Γρήγορα αναγνωρίστηκε η αξία του ως σταθμός ραδιοκυμάτων. Ανά τα χρόνια πολλοί φυσικοί – ερευνητές χρησιμοποίησαν τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η κατασκευή αυτή για την διεξαγωγή πειραμάτων.

Το 1889, ένα μετεωρολογικό εργαστήριο εκμεταλλεύεται το πρωτοφανές προσιτό ύψος του Πύργου, για να τοποθετήσει στην κορυφή του ορισμένα όργανα μέτρησης κλιματικών μεγεθών.

Κατά την διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Γάλλοι κατάφεραν μέσα από τον ραδιοσταθμό του Πύργου να υποκλέψουν πληροφορίες των αντιπάλων εισβάλλοντας στο ασύρματο σύστημα επικοινωνίας.

Το 1911, ο Γερμανός Φυσικός  Theodor Wulf χρησιμοποίησε ένα ειδικό όργανο μέτρησης ακτινοβολίας, παίρνοντας τιμές από την κορυφή και την βάση του Πύργου, ερευνώντας τις λεγόμενες κοσμικές ακτίνες.

Σήμερα, στην κορυφή του έχουν εγκατασταθεί περισσότερες από 100 ραδιοτηλεοπτικοί αντέννες.

 

ΚΑΤΕΔΑΦΙΣΗ

Αρχικά ο Πύργος του Eiffel κτίστηκε ως μια προσωρινή κατασκευή εν όψει της Διεθνούς Έκθεσης, και έπειτα θα αποσυναρμολογούνταν μέχρι το 1909 ώστε το υλικό του να επαναχρησιμοποιηθεί. Ο Eiffel όμως, στον οποίο άνηκε ο Πύργος για τα πρώτα 20 χρόνια μέχρι να περάσει στα χέρια της γαλλικής κυβέρνησης, προσπάθησε να αποδείξει την αξία της κατασκευής του ώστε να αρθεί η απόφαση της επικείμενης κατεδάφισης. Το 1898 τοποθέτησε την πρώτη αντέννα στην κορυφή του Πύργου, ξεκινώντας με αυτήν κύκλο πειραμάτων ανταλλαγής ασύρματων μηνυμάτων, κάτι που έπεισε τελικά τους αρμόδιους. Για δεύτερη και τελευταία φορά ο Πύργος του Eiffel έφτασε πολύ κοντά στην κατεδάφιση όταν στην διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου κατόπιν εντολής του Χίτλερ, η οποία βέβαια δεν εκτελέστηκε ποτέ.

ΕΠΙΡΡΟΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Παρ’όλο που στην εποχή του ο Πύργος του Eiffel φάνταζε για πολλούς ώς ένα «μεταλλικό τέρας», δεν μπορεί να αμφισβητηθεί η επιρροή που άσκησε άμεσα ή έμμεσα στην αρχιτεκτονική παραγωγη. Ξέκινώντας αρχικά από τον ίδιο τον τόπο του, χωρίς αμφιβολία άλλαξε την όλη κλίμακα της πόλης. Χάρισε ουσιαστικά την περίφημη 5η όψη του Παρισιού, μία οπτική γωνία που δεν υπήρχε ποτέ πριν. Έτσι όλα τα μεγάλα πάρκα, το ποτάμι και τα κτίρια απέκτησαν έναν νέο τρόπο αντίληψης.

Ήδη από την εποχή του, αλλά κυρίως στις αρχές του 20ου αιώνα, άρχισε να διαδίδεται η χρήση του μετάλλου ως δομικό υλικό. Αρχικά ο μεταλλικός σκελετός μπορεί να επικαλύπτονταν με άλλα υλικά, αλλά μέσα στην ροή του χρόνου, το μέταλλο πρωταγωνίστησε και εμφανές. Σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να ισχυριστούμε πως ο Πύργος του Eiffel επηρέασε μονοσήμαντα την αρχιτεκτονική, αλλά αδιαμφισβήτητα κατέστησε αποδεκτή την γοητεία μιας μεταλλικής κατασκευής, και την δυνατότητά της να αποτελεί μνημείο και όχι μόνο ένα τεχνικό έργο, όπως συνηθιζόταν.

 

Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα - Θέα από τον Πύργο (images by parisenimages.fr)
Ο Πύργος του Eiffel στο Παρίσι του 19ου αιώνα – Θέα από τον Πύργο (images by parisenimages.fr)

 

Ένα τέτοιου βεληνεκούς δόμημα δεν μπορεί παρά να έχει αποτελέσει αντικείμενο αντιγραφής, σε παγκόσμιο επίπεδο. Τέτοια παραδείγματα είναι:

–   Watkin’s Tower, στο Wembley του Λονδίνου (ξεκίνησε να κτίζεται το 1891, μερικά χρόνια μετά τον πύργο του Eiffel), πύργος παρατήρησης με προσδοκώμενο ύψος τα 358 μ ( 58 μέτρα ψηλότερος από τον πύργο του Eiffel) αφου τελικά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.

 

Watkin's Tower- London
Watkin’s Tower- London

 

-AWA Tower στο Sydney (κτίστηκε το 1939 με ύψος τα 112 μέτρα), πύργος τηλεπικοινωνιών κτισμένος πάνω σε ένα 15όροφο κτίριο γραφείων,

 

AWA Tower- Sydney
AWA Tower- Sydney

 

-Tokyo Tower στο Τόκιο (κατασκευάστηκε το 1958 με ύψος 333 μέτρα), πύργος τηλεπικοινωνιών και παρατήρησης,

 

Tokyo Tower- Tokyo
Tokyo Tower- Tokyo

 

-Long Ta στο Harbin της Κίνας (κτίστηκε το 2000 με ύψος 335 μέτρα), πύργος τηλεπικοινωνιών και παρατήρησης, ο δεύτερος ψηλότερος ικριωματικός πύργος στον κόσμο (336 μέτρα ύψος).

 

Long Ta Tower- Herbin - China
Long Ta Tower- Herbin – China
ΜΙΚΡΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΥΡΓΟ ΤΟΥ EIFFEL

-Το 1889, στα εγκαίνιά του Πύργου, ο Eiffel ανέβηκε τα 1710 σκαλιά, ως το 3ο και ψηλότερο επίπεδο για να κρεμάσει την γαλλική σημαία.

-Το 1889, το περιοδικό FIGARO εγκαθιστά ένα τυπογραφείο στο 2ο επίπεδο του πύργου, και τυπώνει περιορισμένο αριθμό αντιτύπων απο εκεί.

-Στα εγκαίνιά του ο Πύργος είχε ένα καφεκόκκινο χρώμα, ενώ μία δεκαετία αργότερα βάφτηκε κίτρινος. Πέρασε από πολλές αποχρώσεις του καφέ ώσπου να παγιωθεί το σημερινό του χρώμα, το 1968. Κάθε 7ετία, χρειάζονται 60 τόνοι μπογιάς για ένα ολικό βάψιμο, στο οποίο το χρώμα γίνεται όλο και πιό ανοιχτό καθ’ ύψος του πύργου.

-Έως και το 1930, ήταν διεθνώς το ψηλότερο κτίριο, οπότε και κτίζεται το Chrysler Building στην Νέα Υόρκη. O Eiffel, 27 χρόνια αργότερα τοποθετεί στην κορυφή του Πύργου του μια αντέννα με την οποία το ξεπερνά και πάλι. Βέβαια, το 1931 κτίζεται το Empire State Building, έτσι ο Πύργος του Eiffel παραγκωνίζεται ανεπιστρεπτί.

-Το 1925 και για κάποιο διάστημα, ο Πύργος έφερε μία πάνω του μία τεράστια διαφήμιση. Μερικά εκατομμύρια λαμπιόνια σχημάτιζαν κατακόρυφα το όνομα της γαλλικής αυτοκινητοβιομηχανίας Citroën.

ΠΗΓΕΣ

Βιβλίο «Τα 7 βιβλία της Πολεοδομίας» , Δ. Καρύδης

http://next.paris.fr

http://www.discoverfrance.net

http://www.parisenimages.fr

http://www.history.com/topics/eiffel-tower

http://www.toureiffel.paris

http://www.loc.gov

http://www.bie-paris.org