Άρθρα

«Θερισμός» του Δημητριάδη - Βιβλίο
Ο Θερισμός του Δημήτρη Δημητριάδη, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου, παίζεται στο Εθνικό Θέατρο από τις 23 Μαρτίου.

Οι τέχνες της λογοτεχνίας και του θεάτρου υπήρξαν ανέκαθεν βαθιά συνδεδεμένες, αφού καταφέρνουν από αρχαιοτάτων χρόνων να φέρνουν στην επιφάνεια τα πιο ειλικρινή και ανθρώπινα συναισθήματα. Συχνά, μάλιστα, η μία τέχνη εισχωρεί στην άλλη και δίνει μια διαφορετική διάσταση σε ένα έργο. Με την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου να πλησιάζει (27/3) και την πρεμιέρα της παράστασης «Θερισμός» στο Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Τάρλοου να έχει μόλις λάβει χώρα, είναι ευκαιρία να αναζητήσουμε τη σημασία του βιβλίου στο συγκεκριμένο έργο.

Στη θεατρική παράσταση του Δημήτρη Δημητριάδη, το βιβλίο διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο και καθίσταται θέμα έντονων συζητήσεων και διαφωνιών ανάμεσα στους ήρωες.

Από τα πρώτα λεπτά του έργου, ο θεατής αντικρίζει στο κέντρο της σκηνής την Μπόνα (Μάρω Παπαδοπούλου) να διαβάζει το βιβλίο της καθισμένη δίπλα στον καναπέ. Συχνά εγκαταλείπει την ασχολία της για να συζητήσει, να πιει το ποτό της ή να μιλήσει στο τηλέφωνο, μα πάντοτε μια ανάγκη την στρέφει ξανά στις σελίδες του μυθιστορήματός της.

Το βιβλίο γίνεται κάτι παραπάνω από ένα απλό μέρος του σκηνικού, όταν η Ζουζού (Άννα Μάσχα) ζητάει από την Μπόνα να διαβάσει δυνατά. Η ανάγνωση, θυμίζει στην Λίκρα (Αλεξία Καλτσίκη) την έντονη αντιπάθειά της για τα βιβλία. Αυτό το γεγονός, γεννά μια σημαντική αντιπαράθεση ανάμεσα στις γυναίκες, η οποία ουσιαστικά δείχνει την εντελώς διαφορετική τους κοσμοθεωρία.

Εναλλαγή του πραγματικού με το φαντασιακό

Από την αρχή της παράστασης, η Μπόνα διαβάζει το βιβλίο της. Δείχνει να μην ενοχλείται από τη μουσική, τις συζητήσεις των άλλων μελών της παρέας και τις κλήσεις που δέχονται από τα παιδιά τους. Είναι στιγμές, όμως, που απομακρύνει το βλέμμα της από το βιβλίο, για να ελέγξει την οθόνη του κινητού της. Αυτή είναι για αρκετή ώρα η μόνη της επικοινωνία με τον έξω κόσμο.

Ο καλύτερος τρόπος της να ξεχάσει την φορτική και φριχτή της πραγματικότητα είναι το βιβλίο που κρατά στα χέρια της. Αυτό είναι που της επιτρέπει να ζει τη ζωή που η ίδια δεν κατάφερε να αποκτήσει. Ο τακτικός έλεγχος του κινητού, δείχνει τη διαρκή μετάβαση της Μπόνα από την αληθινή της ζωή στην πλασματική, αυτή που χτίζει στη φαντασία της.

Η βασανιστική και αγωνιώδης αναμονή της για ένα τηλεφώνημα αποτελεί την πραγματικότητά της. Μια πραγματικότητα που γίνεται ακόμα πιο οδυνηρή όταν το πολυπόθητο τηλεφώνημα φτάνει και το έργο εξελίσσεται δραματικά. Αντικρίζοντας το ρεαλιστικό κομμάτι της ζωής της, η Μπόνα αρχίζει να επιθυμεί το τέλος της και να αναζητά τρόπο να ξεφύγει από τον εαυτό της. Ο μοναδικός τρόπος που βρίσκει να το πετύχει αυτό είναι μέσω της βύθισης στην ανάγνωση, αφού αυτή η ενασχόληση της δίνει τη δυνατότητα να ζει τις ζωές που δεν κατάφερε όντως να βιώσει.

«Διαβάζουμε βιβλία για να ξεχνάμε τη ζωή»

Βλέποντας την Μπόνα τόσο απορροφημένη στο μυθιστόρημά της, η Ζουζού της ζητάει να διαβάσει δυνατά, ώστε να ακούσουν όλοι το περιεχόμενο του βιβλίου. Πράγματι, η Μπόνα ξεκινά την ανάγνωση. Οι φράσεις του βιβλίου καθώς φτάνουν στα ίδια της τα αυτιά, την κάνουν να δείχνει πιο ζωντανή και πιο αισιόδοξη απ’ ό,τι υπήρξε σε όλο το υπόλοιπο έργο. Η ταύτισή της με τα λόγια του συγγραφέα την παρασύρει τόσο, που άξαφνα σταματά να μιλάει και συνεχίζει να διαβάζει από μέσα της.

Η ξαφνική σιγή κάνει την Λίκρα να παραδεχτεί πως ποτέ δεν αγάπησε τα βιβλία. Όπως η ίδια υποστηρίζει, τα βιβλία κρατούν τον άνθρωπο μακριά απ’ τη ζωή. Όσο πιο καλό κι ενδιαφέρον είναι ένα βιβλίο, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η απαίτησή του προς τον αναγνώστη του να μη ζήσει. Ο άνθρωπος με την ανάγνωση λογοτεχνίας ξεχνά τη ζωή, ώσπου να φτάσει πια στο σημείο να του είναι αδύνατο να ζήσει. Η ανάγκη του για ζωή, αντικαθίστάται από την αγάπη του για το βιβλίο και η αγάπη του για μια πλασματική ευτυχία.

Σαν να απαντά, όμως, η ίδια στον εαυτό της, φτάνει στην πικρή συνειδητοποίηση ότι, παρά το γεγονός ότι απέφευγε όσο τίποτα τα βιβλία, δεν είχε ζήσει. Η απόσταση που τόσο επίμονα κρατούσε από τα βιβλία, φοβούμενη ότι θα της στερήσουν τη ζωή, δεν της προσέφερε, τελικώς, τίποτα. Δεν είχε καταφέρει έτσι κι αλλιώς να κερδίσει τη ζωή, να την απολαύσει και να τη γευτεί. Συνέχιζε, μεν, να είναι πεπεισμένη ότι το βιβλίο δε θα τη βοηθούσε, μα ταυτόχρονα άρχισε να πιστεύει πως ούτε η απέχθεια για τη λογοτεχνία τής ήταν ωφέλιμη.

«Μόνο στα βιβλία γίνονται αυτά που θέλουμε να γίνονται»

Σαν να αναδύθηκε από έναν βαθύ λήθαργο, η Μπόνα άφησε το βιβλίο στην άκρη και ετοιμάστηκε να φύγει από τη σκηνή. Αφότου, όμως, κοντοστάθηκε, στράφηκε προς τη Λίκρα, έτοιμη να υπερασπιστεί κατηγορηματικά και με σθένος τα βιβλία.

Δικαιολογεί την αίσθηση της Λίκρα ότι δεν έχει ζήσει, ισχυριζόμενη πως στη ζωή είναι αδύνατο να ζήσει κανείς πραγματικά. Κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να μείνει ικανοποιημένος από τη ζωή, ποτέ δε θα μπορέσει να πάρει αυτό που θέλει και να γίνει αυτό που επιθυμεί. Γι’ αυτό, βέβαια,  δεν ευθύνεται ο άνθρωπος, μα η ίδια η ζωή, που η φύση της καθιστά αδύνατη την απόλαυσή της.

Εν αντιθέσει, τα βιβλία αποτελούν για τη Ντόνα αυτό που ποτέ δεν κατάφερε να γίνει η ζωή της. Τα βιβλία προσφέρουν απλόχερα την ικανοποίηση, συμπεριφέρονται με δικαιοσύνη και συμπόνια στους ανθρώπους. Μέσα σε αυτά γίνεται ό,τι επιθυμούμε, ό,τι κανονικά θα έπρεπε να γίνεται στη ζωή. Για πολλούς, ακόμα, η ζωή που προσφέρεται μέσα από τη λογοτεχνία είναι πιο πραγματική και σίγουρα πιο απολαυστική από την αληθινή ζωή.

Θερισμός σε σκηνοθεσία Δ. Τάρλοου
Νίκος Ψαρράς, Άννα Μάσχα, Περικλής Μουστάκης, Αλεξία Καλτσίκη και Μάρω Παπαδοπούλου στην παράσταση «Θερισμός»
Λίγα λόγια για τη θεατρική παράσταση «Θερισμός»

Ο «Θερισμός», έκανε την πρεμιέρα του στο Εθνικό Θέατρο την Πέμπτη 23 Μαρτίου 2017. Η σκηνή Νίκος Κούρκουλος θα φιλοξενήσει φέτος το έργο του Έλληνα θεατρικού συγγραφέα Δημήτρη Δημητριάδη υπό το σκηνοθετικό πρίσμα του Δημήτρη Τάρλοου. Οι ηθοποιοί που ενσαρκώνουν τους πέντε πρωταγωνιστικούς ρόλους είναι οι Αλεξία Καλτσίκη, Αννα Μάσχα, Περικλής Μουστάκης, Μάρω Παπαδοπούλου και Νίκος Ψαρράς.

Περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση «Θερισμός» θα βρείτε στο άρθρο μας ή στη σελίδα του Εθνικού Θεάτρου.

Εδώ μπορείτε να διαβάσετε το κριτικό σημείωμα για το έργο «Θερισμός».

Παπαθεοχαρη-Παρουσιαση βιβλιου
Η Νίκη Παπαθεοχάρη στην παρουσίαση του βιβλίου της με τους ηθοποιούς Ρούλα Πατεράκη και Γιάννη Στάνκογλου

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε το Σάββατο το μεσημέρι 4 Μαρτίου στο Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιο Αθηνών η Παρουσίαση βιβλίου της Νίκης Παπαθεοχάρη Άναρχη Ιδεολογία Χαικίζοντας.

Ομιλητές της εκδήλωσης ήταν ο Δήμαρχος της Γλυφάδας Κος Γιώργος Παπανικολάου, ο καθηγητής λογοτεχνικής μετάφρασης και συγκριτικής γραμματολογίας – Ιόνιο πανεπιστήμιο Κος Δημήτρης Φίλιας, η Καθηγήτρια νομικής σχολής πανεπιστημίου Αθηνών Κα Γλυκερία Σιούτη και η μηχανικός ηλεκτρονικών υπολογιστών και πληροφορικής Ιωάννα Σαμπράκου.

Ποιήματα χαικού απήγγειλαν οι ηθοποιοί Ρούλα Πατεράκη και Γιάννης Στάνκογλου. Με την παρουσία τους τίμησαν την ποιήτρια οι Γιώργος Βαρδινογιάννης, Φάνη Πάλλη Πετραλιά, Άλκηστις Πρωτοψάλτη, Τάκης Ζαχαράτος, Σοφία Σπυράτου, Αλέξανδρος Ρήγας, Μανόλης Παντελιδάκης, Λόλα Νταιφά και Αθηνά Καμπάκογλου.

Παπαθεοχαρη Παρουσιαση Βιβλιου
Οι ομιλητές της παρουσίασης του βιβλίου της Νίκης Παπαθεοχάρη «Άναρχη Ιδεολογία, Χαϊκίζοντας»
Άναρχη Ιδεολογία Χαϊκίζοντας

Το νέο βιβλίο της πολυσχιδούς καλλιτέχνιδος Νίκης Παπαθεοχάρη είναι γραμμένο στη μορφή ποίησης χαϊκού. Όπως φρόντισαν οι ομιλητές της παρουσίασης να μας ενημερώσουν, το χαϊκού είναι ιαπωνική ποιητική φόρμα. Είναι η πιο σύντομη στον κόσμο της ποίησης και η κατ’ εξοχήν στιχουργική άσκηση λιτότητας και ευφυΐας. Πρόκειται για ένα συμπυκνωμένο παιχνίδι εξέλιξης με τις λέξεις και τις εικόνες. Η ίδια η λέξη σημαίνει στα ιαπωνικά «αστείος στίχος».  Αυτό υποδηλώνει την παιγιώδη διάθεση με την οποία ο ποιητής προσπαθεί να περάσει ένα πολύτιμο περιεχόμενο.

Πρώτος στην παρουσίαση πήρε το λόγο ο καθηγητής λογοτεχνικής μετάφρασης και συγκριτικής γραμματολογίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, κύριος Δημήτρης Φίλιας. Ενέταξε το βιβλίο «Άναρχη Ιδεολογία Χαϊκίζοντας» στη φυσική δημιουργική εξέλιξη της συγγραφέως. Το χαρακτήρισε ως άσκηση ύφους και ήθους και ως σαφή εξέλιξη των προηγούμενων έργων της, Ψηφίδες και Ελληνικές Θαλασσινές Διαστάσεις. Δίχως διάθεση διδακτισμού, ισχυρίζεται, η Παπαθεοχάρη διαδραματίζει το ρόλο του εμψυχωτή του σημερινού πάσχοντος ανθρώπου, ο οποίος αποζητά την επανάκτηση της δύναμης του ονείρου, του αναρχισμού και της ελευθερίας.

Άναρχη Ιδεολογία Χαϊκίζοντας - Παρουσίαση
Ο Μανόλης Παντελιδάκης και η Σοφία Σπυράτου με την Νίκη Παπαθεοχάρη στην παρουσίαση του βιβλίου της

Η ομιλία συνεχίστηκε με τον λόγο της Καθηγήτριας νομικής σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, κυρίας Γλυκερίας Σιούτη. Ονόμασε την εισήγησή της «Ποίηση και Ελευθερία», εμπνευσμένη από την ποιητική συλλογή της Νίκης Παπαθεοχάρη. Τα χαϊκού, ισχυρίζεται, δεν ταιριάζουν στον ευρωπαϊκό ή τον ελληνικό τρόπο σκέψης. Προϋποθέτουν αφαιρετική συλλογιστική πορεία. Ανήκουν δικαιωματικά στην πνευματική παράδοση των ανατολικών πολιτισμών και καταφέρνουν με λιτούς στίχους να ξεσκεπάσουν ως φώτιση μια απαρασάλευτη αλήθεια. Η Γλυκερία Σιούτη χαρακτήρισε τη Νίκη Παπαθεοχάρη ως μια γυναίκα θυελλώδη, ειλικρινή, αναγεννησιακή, πολύπλευρη και παθιασμένη καλλιτέχνιδα που εκπέμπει μια δυνατή αίσθηση ελευθερίας και αμφισβήτησης. Αυτά, μάλιστα, είναι και τα χαρακτηριστικά τα οποία κατά κόρον ορίζουν το έργο της.

Καμπακογλου Αθηνα - Νικη Παπαθεοχαρη
Η Νίκη Παπαθεοχάρη με την Αθηνά Καμπάκογλου στην παρουσίαση του βιβλίου της «Άναρχη Ιδεολογία, Χαϊκίζοντας»

Η μηχανικός ηλεκτρονικών υπολογιστών και πληροφορικής Ιωάννα Σαμπράκου μίλησε και αυτή για την τιμώμενη ποιήτρια και για τα συναισθήματα που της προκάλεσε το τελευταίο της ποιητικό επίτευγμα. Μέσα από τους στίχους του έργου της, αντιλήφθηκε πως η Νίκη Παπαθεοχάρη εκθειάζει την ανωτερότητα της γυναικείας υπόστασης. Η γυναίκα είναι πηγή όλων για την ποιήτρια: πολύμορφη, πυρ και θάλασσα. Το αρσενικό, από την άλλη πλευρά «μια ζωή καβαλάρης δίχως άλογα». Η ποίηση της Παπαθεοχάρη, συνεχίζει, δεν πρόκειται για ποίηση παρηγορητική. Είναι μια ποίηση οξυδερκής και περήφανη. Αυτό δικαιολογεί τη μορφή των ποιημάτων της μα και τον τίτλο της συλλογής της.

Παπανικολαου - Ρηγας
Ο δήμαρχος Γλυφάδας, Γιώργος Παπανικολάου, και ο σκηνοθέτης Αλέξανδρος Ρήγας στην παρουσίαση του βιβλίου της Νίκης Παπαθεοχάρη «Άναρχη Ιδεολογία, Χαϊκίζοντας»

Τελευταίος πήρε τον λόγο ο Δήμαρχος της Γλυφάδας, κύριος Γιώργος Παπανικολάου. Αυτό που ανέφερε χαρακτηριστικά για την Παπαθεοχάρη είναι η αλήθεια που αποπνέει και η επιμονή της να βοηθήσει τους ανθρώπους. Προσπαθεί να ξεσηκώσει και να «ξυπνήσει» τον κόσμο με έντονη εσωτερική δύναμη. Μιλάει χαϊκίζοντας για την πατρίδα μας, τα προβλήματα, τη μετανάστευση και τα συναισθήματα.

Πριν το πέρας της εκδήλωσης, ποίηματα χαϊκού από το βιβλίο απήγγειλαν οι ηθοποιοί Ρούλα Πατεράκη και Γιάννης Στάνκογλου. Άφησαν, έτσι, τους παρευρισκόμενους συναισθηματικά πλήρεις με το κλείσιμο της παρουσίασης.

Λίγα λόγια για τη Νίκη Παπαθεοχάρη

Η Νίκη Παπαθεοχάρη στην παρουσίαση του βιβλίου της με την Άλκηστη Πρωτοψάλτη και τον Τάκη Ζαχαράτο
Η Νίκη Παπαθεοχάρη στην παρουσίαση του βιβλίου της με την Άλκηστη Πρωτοψάλτη και τον Τάκη Ζαχαράτο

Οι σκηνικές πλαστικές της δημιουργίες Ελληνικές Θαλασσινές Διαστάσεις από υλικά του Βυθού της Θάλασσας είναι ένα είδος πρωτοποριακής τέχνης που αποκαλύπτει τη σχέση μύθου, παραμυθιού και σουρεαλισμού. Τέλος, η Νίκη Παπαθεοχάρη είναι επίτιμο μέλος της UNESCO.

Παπαθεοχάρη παρουσίαση
Φωτογραφία: Αντιγόνη Μπιτσικώκου

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2016
Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2016

Έτοιμοι να υποδεχθούμε το νέο χρόνο, κάναμε το λογοτεχνικό απολογισμό της χρονιάς και διαλέξαμε 10 λογοτεχνικά βιβλία του 2016 -που κατά τη γνώμη μας- ξεχώρισαν στην εγχώρια εκδοτική παραγωγή. Ξεχώρισαν και προτείνονται από εμάς για την καλλιτεχνική τους ποιότητα και τις λογοτεχνικές τους αρετές. Βιβλία με αισθητική αξία, κοινωνική κριτική, αυθόρμητη γνησιότητα, σαρκασμό, θεματική και γλωσσική πρωτοτυπία.  Έτσι, 5 συντάκτες της λογοτεχνίας του Artic. παρουσιάζουν ο καθένας 2 λογοτεχνικά βιβλία ορόσημα της χρονιάς. Δέκα βιβλία, που αν δεν έχετε ήδη «ταξιδέψει» μαζί τους, μπορούν να σας συνοδέψουν μέσα στο 2017.

Η ‘Ελενα Λαμπρινάκου προτείνει 2 βιβλία του 2016:

«Στο πίσω κάθισμα», Ευτυχία ΓιαννάκηΤα βιβλία του 2016

 «Στο πίσω κάθισμα», Ευτυχία Γιαννάκη
Το εξώφυλλο του βιβλίου «Στο πίσω κάθισμα», από τις εκδόσεις «Ίκαρος»

Η ιστορία «Στο πίσω κάθισμα» ξεκινά με ένα τηλεφώνημα σε δημοσιογράφο. Ο Χάρης Κόκκινος και η ομάδα του καλούνται να διαλευκάνουν μια υπόθεση ενός άγρια δολοφονημένου σκηνοθέτη στο υπόγειο του θεάτρου Πλάκας. Ένα έγκλημα που αναμένεται να απασχολήσει ιδιαιτέρως τη κοινή γνώμη. Ο δολοφονημένος είναι ο Άρης Δόξας, ένας θιασώτης και καλλιτέχνης του θεάτρου.

Παράλληλα ο γιος του Χάρη Κόκκινου εμπλέκεται σε ένα σκάνδαλο παιδεραστίας, το οποίο θα τον αναγκάσει να σκαλίσει και το δικό του παρελθόν. Το δράμα του αστυνομικού μυθιστορήματος είναι, συνεπώς, διπλό και πάντα εν εξελίξει. Δύο ιστορίες με κοινό παρονομαστή τη βία σε όλες της τις μορφές και εκφάνσεις. Άμεση, έμμεση, ψυχολογική, λεκτική, σωματική.

Με φόντο την Αθήνα, η Ευτυχία Γιαννάκη συνδυάζει αποτελεσματικά το αστικό τοπίο με το κοινωνικό και αστυνομικό έγκλημα. Ένας φαύλος κύκλος, όπου κανείς θερίζει ό,τι σπέρνει. Συγκαλυμμένα εγκλήματα, μυστικά που πολλοί γνωρίζουν, αλλά κανείς δεν συζητά και το παρελθόν που επιστρέφει και στοιχειώνει παρ’ όλες τις προσπάθειες που καταβάλλει κανείς, αποτελούν τη κεντρική ιδέα του βιβλίου.

Η ίδια η συγγραφέας δηλώνει για τον φόβο και την διαχείριση αυτού, τα οποία είναι βασικές θεματικές: «Τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές συνειδητοποιώ ότι όταν συνέβη το ατύχημα με το οποίο ξεκίνησα, καθόμουν στο πίσω κάθισμα. Ίσως αν δεν είχε συμβεί, να μην υπήρχε αυτή η ιστορία. Έκτοτε, μ’ αρέσει να δημιουργώ συνθήκες φόβου για να μη φοβάμαι, αυτή είναι η ηδονή του αστυνομικού μυθιστορήματος. Κι αυτή η ηδονή είναι ίδια τόσο όταν το γράφεις, όσο και όταν το διαβάζεις».

*Τίτλος: Στο πίσω κάθισμα, Συγγραφέας: Ευτυχία Γιαννάκη, Εκδόσεις: Ίκαρος, ISBN: 978-960-572-115-2, Σελίδες: 440, Ενδεικτική τιμή: 13,95

«Στο αυτί της αλεπούς», Ευγενία ΦακίνουΤα βιβλία του 2016

λογοτεχνικά βιβλία του 2016, «Στο αυτί της αλεπούς», Ευγενία Φακίνου
Η συγγραφέας αφηγείται γεγονότα επίπονα, που όρισαν το μέλλον των αφανών ηρώων της, ανθρώπων της διπλανής πόρτας

«Την είχε φέρει ο πατέρας της, δωδεκάχρονο κορίτσι τότε, το 1906, λεπτοκαμωμένη αλλά γερή, με μια χοντρή κοτσίδα στεφάνι στα μαλλιά, μαζί μ’ ένα φόρτωμα καρπούζια από την απέναντι ενδοχώρα. Πρώτη φορά έβλεπε θάλασσα η Αννέζω, πρώτη φορά έμπαινε σε καΐκι, ο τρόμος της βουνό, τα νύχια της είχαν μπηχτεί στο σανίδι όπου καθόταν».

Η ιστορία ξεκινάει με την μικρή Αννέζω στο νησί της Ύδρας. Ένα μικρό κορίτσι, που όπως και η ίδια η συγγραφέας, έρχεται αντιμέτωπη με τους φόβους και τους κινδύνους που κρύβει η ζωή και το σταδιακό πέρασμα από τη παιδική ηλικία στην ενηλικίωση. Μία ακόμη γυναικεία φιγούρα της Ευγενίας Φακίνου προς την αναζήτηση του πραγματικού εγώ.

Η Αννέζω θα γεννήσει το παιδί του αδικοχαμένου Σταύρου και θα το ονομάσει Σταυρή. Ο Σταύρος, ο άντρας που αγαπάει, πνίγεται και τώρα η γυναίκα -πλέον- Αννέζω πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες της. Τώρα πια είναι μόνη, εφόσον ούτε η οικογένειά της είναι δίπλα της για να τη βοηθήσει. Ο Σταυρής θα αποκτήσει μια κόρη, την Άννα και η Άννα την Αριάδνη. Πρόσωπα υπαρκτά και ιστορικά συνυπάρχουν με τα μυθιστορηματικά της Φακίνου και δημιουργούν ένα κράμα προσωπικοτήτων ρίχνοντας το κέντρο βάρους στους ανθρώπους της καθημερινότητας.

Μια ιστορία που «κουβαλά» γενιές και παραδόσεις, με τη συγγραφέα να καλύπτει όλον τον 20ο αιώνα της Ελλάδας και το λεξιλόγιό της να θυμίζει αλλοτινές εποχές ανασκαλεύοντας τη μνήμη. Από τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων στον Εμφύλιο που ταλάνισε την Ελλάδα και στην τραγωδία της τράπεζας Marfin. Μέσα από το βιβλίο, η συγγραφέας στέκεται σε γεγονότα της ιστορίας που σημάδεψαν και σημαδεύουν τους ανθρώπους αυτής της χώρας. Οι ηρωίδες, συμπαρασυρόμενες στη δίνη της σύγχρονης ιστορίας της Ελλάδος, σμιλεύονται από τα γεγονότα και συγχρόνως παλεύουν με αυτά.

«Στο αυτί της αλεπούς», δηλώνει η συγγραφέας, σημαίνει να εξομολογείσαι σε «ακατάλληλα αυτιά» και προέρχεται από μία γαλλική παροιμία. Έτσι και η ίδια εξομολογείται και αφηγείται γεγονότα επίπονα, που όρισαν τον μέλλον των αφανών ηρώων της, των ανθρώπων -δηλαδή- της διπλανής πόρτας.

*Τίτλος: Στο αυτί της αλεπούς, Συγγραφέας: Ευγενία Φακίνου, Εκδόσεις: Καστανιώτη, ISBN: 978-960-03-6026-4, Σελίδες: 336, Ενδεικτική τιμή: 9,90 €

 Η Μαρία Κόνιαρη προτείνει 2 βιβλία του 2016:

«Φιλί της ζωής», Θανάσης ΧατζόπουλοςΤα βιβλία του 2016

«Φιλί της ζωής», Θανάσης Χατζόπουλος
Η έκδοση της ερωτικής ποίησης του Χατζόπουλου, κοσμείται από το θαυμάσιο εικαστικό έργο «Νυχτερινή Καμπύλη» του Χρήστου Μποκόρου.

Στο χώρο της ποιητικής παραγωγής αυτού του έτους μπορούμε να ξεχωρίσουμε την έκδοση της ποιητικής συλλογής «Φιλί της ζωής» του ψυχαναλυτή και ποιητή Θανάση Χατζόπουλου. Ποίηση και ψυχανάλυση είναι οι δύο όχθες ανάμεσα στις οποίες κινείται ο Θ. Χατζόπουλος μέχρι σήμερα στη ζωή και στην εργασία του.

«Το φιλί της ζωής» ήδη από τον τίτλο μας προϊδεάζει για μια ερωτική ποιητική συλλογή. Τα είκοσι εννέα ποιήματα της συλλογής, που αλληλοπλέκονται για να δημιουργήσουν το «Φιλί της ζωής», αντηχώντας και απηχώντας το ένα το άλλο, προβάλλουν διαφορετικές όψεις του έρωτα: από την ερωτική επιθυμία και τον σαρκικό πόθο ως την κατορθωμένη αγάπη και τη συντροφική συμβίωση.

Με τολμηρό μεταφορικό λόγο και εικόνες που προέρχονται κυρίως από τον φυσικό κόσμο, με λεξιλόγιο που φέρει ίχνη της ερωτικής ποίησης του παρελθόντος, την ίδια στιγμή που βυθίζεται στον κοινό λόγο και τον αναβαπτίζει, ο Θανάσης Χατζόπουλος δίνει εμπράκτως απάντηση στο ερώτημα αν μπορεί να υπάρξει ερωτική ποίηση σήμερα.

«Κυριακή απόγευμα ξυπνάς αργά/ Από ύπνο πιο βαθύ από λήθαργο/ Το χέρι σου μες στην αριστερά μου/ Μουδιασμένο/ Από μακριά ήχοι της πόλης/ Κατακαθίζει το σκοτάδι χαμηλά/ Τον τόνο δίνοντας/ Κι εμείς αργά μαζί του λάμνουμε/ Μας περιμένει η κοινή ζωή/ Ζωή δική μας με τους άλλους/ Ζωή στη γη νυχθημερόν/ Που προελαύνει και περιστρέφεται μαζί της/ Μετέωρη μέσα στα χάη»

*Τίτλος: Φιλί της ζωής, Συγγραφέας: Θανάσης Χατζόπουλος, Εκδόσεις: Κίχλη, ISBN: 978-618-5004-47-7, Σελίδες: 48, Ενδεικτική τιμή: 8,50 €

«Το Κλαρινέτο», Βασίλης ΑλεξάκηςΤα βιβλία του 2016

«Το Κλαρινέτο», Βασίλης Αλεξάκης
O Βασίλης Αλεξάκης στην παρουσίαση του βιβλίου του «Το Κλαρινέτο» στην Αθήνα

Η επόμενη πρόταση προέρχεται από το συγγραφέα Βασίλη Αλεξάκη. Ο συγγραφέας με το «Κλαρινέτο» ταξιδεύει από το Παρίσι –όπου αντιμετωπίζει τη μοιραία ασθένεια του φίλου και εκδότη του– στην Ελλάδα της κρίσης – όπου γνωρίζεται με ανθρώπους τσακισμένους από την οικονομική ανέχεια. Ανάμεσα στη ζεστασιά των ημερών και τη θλίψη της απουσίας∙ ανάμεσα στο Παρίσι και την Αθήνα∙ ανάμεσα στη μητρική γλώσσα και τη γραφή ξεφυτρώνει αναπάντεχα το ερώτημα: «Γιατί ξεχνάμε;».

Πρόκειται για την αληθινή ιστορία που ο συγγραφέας έγραψε για το Γάλλο εκδότη του, για την «Ελλάδα της κρίσης» και τις δαιδαλώδεις λειτουργίες της μνήμης. Το έργο του, για άλλη μια φορά, αντλεί στοιχεία από τους δύο πολιτισμούς, τον ελληνικό και το γαλλικό.

«Έγραφα το βιβλίο αυτό σε δυο επίπεδα: από τη μια, είχα στο μυαλό μου το Γάλλο εκδότη μου, που πέθαινε λίγο-λίγο από καρκίνο εδώ και δυο χρόνια και που δεν πρόλαβε να δει αυτό το βιβλίο. Από την άλλη, είχα το μυαλό μου στην Αθήνα και στην κρίση που ολοένα μεγάλωνε και μεγαλώνει στον τόπο αυτό. Υπάρχει κόσμος που καταστρέφεται κάθε μέρα από την κρίση, οι άστεγοι αυξάνονται. Δεν μπορούμε να προσποιούμαστε ότι δεν τρέχει τίποτα. Ο αφηγητής –που προφανώς έχει κάποια στοιχεία από μένα αλλά δεν είναι εγώ, δεν ταυτιζόμαστε– πηγαινοέρχεται ανάμεσα στους δυο αυτούς πόλους».

*Τίτλος: Το Κλαρινέτο, Συγγραφέας: Βασίλης Αλεξάκης, Επιμέλεια: Λελούδη Κατερίνα, Μπούρα Ελένη, Εκδόσεις: Μεταίχμιο, ISBN: 978-618-03-0675-0, Σελίδες: 464, Ενδεικτική τιμή: 15,93 €

 Η Δέσποινα Σιάτη προτείνει 2 βιβλία του 2016:

«Ο Κατάδεσμος» Θωμάς ΚοροβίνηςΤα βιβλία του 2016

Κατάδεσμος του Θωμά Κοροβίνη από τις εκδόσεις Άγρα
ΚΑΤΑΔΕΣΜΟΣ: Μαγική ενέργεια πού έχει σκοπό να βλάψει κάποιον ή να αποτρέψει κάποιο κακό. είδος κατάρας.

Παρότι σε πολύ λίγο αποχαιρετούμε το 2016, είναι πιθανό η χώρα μας να μην αφήσει σύντομα πίσω της κάποιες νοοτροπίες που (θα έπρεπε να) ανήκουν σε προηγούμενες δεκαετίες. Νοοτροπίες όπως η εξαπάτηση, η πατριαρχία, η τάση για κυριαρχία και δεσποτισμό, το «βόλεμα», οι κομματικές εξαρτήσεις και η ατέρμονη απαίτηση για δικαιώματα δίχως υποχρεώσεις. Ο Θωμάς Κοροβίνης με το φετινό πεζογράφημά του, Ο Κατάδεσμος (εκδόσεις Άγρα), φροντίζει να φωτίσει αυτά τα κακώς κείμενα της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας και να υπερασπιστεί την οργή της θεσσαλονικιάς ηρωίδας του.

Μέσα στο έργο, η Ζηνοβία ξεσπά σε έναν σπαρακτικό μονόλογο με αποδέκτη τον άντρα της, τον άνθρωπο που κατέστησε τη ζωή της μαρτυρική, στερώντας της τη λάμψη που της άρμοζε. Ο λόγος της είναι κυνικός, οξύς και γεμάτος βωμολοχίες, καθώς μόνο έτσι θα μπορούσε μια «αδύναμη» γυναίκα σαν κι αυτή να σταθεί αντιμέτωπη με τον φαλλοκράτη τύραννο που αποκαλεί άντρα της.  Δίχως κακία, μα γεμάτη θυμό για όσα δεν κατάφερε να ζήσει εξαιτίας του, ξεσπά πάνω του απαριθμώντας τις ατιμίες του, τις εξωσυζυγικές του σχέσεις, τον μικροαστισμό του και τον εξευτελισμό που είχε υποστεί δίπλα του τόσα χρόνια. Υπέμεινε αρκετά τον άθλιο χαρακτήρα του και τις ύβρεις που εξαπέλυε εναντίον των πάντων, με την ελπίδα να φτιάξει κάποτε μαζί του το τίμιο σπιτικό που ονειρευόταν. Η υπομονή, όμως, έχει όρια και τα δικά της έσπασαν. Η οργή της ξεχύθηκε με τη μορφή δυνατού λόγου, κατά της καταπίεσης που της ασκούσε ο συγκεκριμένος άντρας, κατά του εαυτού της που ζούσε οικειοθελώς υπό τον ζυγό του και κατά της τύχης της, που δεν έφερε στο δρόμο της τον άνθρωπο που θα της φερόταν με στοργή και σεβασμό.

Το έργο του Θωμά Κοροβίνη αποτελεί γροθιά στα στομάχια των Ελλήνων που εδώ και χρόνια ανταποκρίνονται στην εικόνα του συζύγου της Ζηνοβίας, ζουν παρασιτικά και έχουν την τάση να θεωρούν τους εαυτούς τους θύματα, αποποιούμενοι κάθε ευθύνης. Η δυναμικότητα της γραφής, η αλήθεια που αποκαλύπτουν τα λόγια της γυναίκας και η διαφανής απλότητα της ηρωίδας, καθιστούν τον Κατάδεσμο ως ένα από τα σημαντικότερα βιβλία που είχε να προσφέρει η ελληνική πεζογραφία κατά το έτος που κλείνει.

*Τίτλος: Ο Κατάδεσμος, Συγγραφέας: Θωμάς Κοροβόνης, Εκδόσεις: Άγρα, ISBN: 978-960-505-222-5, Σελίδες: 90, Ενδεικτική τιμή: 9,50 €

«Κομμένα», Κωνσταντίνος ΤζήκαςΤα βιβλία του 2016

Κομμένα του Κωνσταντίνου Τζήκα από τις εκδόσεις Νεφέλη
Ποιος κερδίζει το έπαθλο χειρότερης συμφοράς στον άτυπο διαγωνισμό που λέγεται ζωή; Ποιος κόβεται καλύτερα, δηλαδή χειρότερα;

Ο χρόνος που πέρασε, άφησε πολλούς από εμάς κομμένους. Κομμένους από την κούραση και τα συνεχή χτυπήματα της καθημερινότητας. Κομμένους από την ένταση των συναισθημάτων που δε βρήκαν ανταπόκριση και δεν κατάφεραν να ανακουφιστούν. Κομμένους από τη διακοπή κάποιας σχέσης, φιλίας ή ακόμα κι απασχόλησης. Κομμένους από την υπερβολική αγάπη και φροντίδα που σπαταλήσαμε σε κάτι ή κάποιον που μπορεί να άξιζε, μπορεί όμως και όχι.  Κομμένοι από ασθένειες, θανάτους, δυσάρεστα νέα, άγρυπνες νύχτες και ατελείωτες ημέρες. Όλα αυτά τα «κοψίματα» προσπαθεί να συμπυκνώσει στη συλλογή διηγημάτων του, «Κομμένα» (εκδόσεις Νεφέλη), ο Κωνσταντίνος Τζήκας.

Μια γυναίκα που δεν ερωτεύτηκε κάποιον απλά διαφορετικό από αυτή, μα κάτι που (εκ πρώτης όψεως και για τους περισσότερους, τουλάχιστον) δεν έχει καν ζωή: ένα Ταχυδρομείο. ‘Ένας άντρας που το ερωτικό του ενδιαφέρον παραπέμπει σε κάτι ελάχιστα περισσότερο ζωντανό από ένα κτίριο, αφού την καρδιά του κλέβει ένα κομμένο χέρι. Ένα αγόρι που όλη του η στοργή και η φροντίδα εναποτίθεται στην ανάπτυξη μιας μικρής κουκίδας, έως ότου η εκτροφή της πάρει ανεξέλεγκτη τροπή. Ένας εργαζόμενος που, ως αποδιοπομπαίος τράγος του χώρου εργασίας του, γελάει μέχρις σημείου εξαφάνισης. Ένα αγόρι που ζει με την πεποίθηση ότι είναι χαρταετός. Η φωτογραφία ενός γυμνού μοντέλου σε περιοδικό πορνό, που ανακυκλώνεται διαρκώς κάνει τον κύκλο της επαναχρησιμοποιούμενη. Ο καρκίνος ενός αγοριού που θεωρεί την ασθένεια προνόμιο, και όχι κάτι που φοβάται ή επιθυμεί να κρύψει.

Αυτά και πολλά παραπάνω έχει να διηγηθεί ο Κωνσταντίνος Τζήκας μέσα από το βιβλίο του με τα δεκατρία διηγήματα. Δεκατρείς τρόποι με τους οποίους μπορεί ένας ολόκληρος άνθρωπος να κοπεί, να εξαρτηθεί, να πονέσει, να μισήσει, να ερωτευθεί και να χάσει το μυαλό του. Δεκατρείς, δηλαδή, λόγοι για να θεωρηθεί το βιβλίο «Κομμένα» ένα από τα σημαντικότερα του 2016.

*Τίτλος: Κομμένα (Διηγήματα), Συγγραφέας: Κωσταντίνος Τζήκας, Εκδόσεις: Νεφέλη, ISBN: 978-960-504-149-6, Σελίδες: 110, Ενδεικτική τιμή: 9,30 €

 Ο Νίκος Σταϊκούλης προτείνει 2 βιβλία του 2016:

«Νεαρό άσπρο ελάφι», του Χ.Α. Χωμενίδη – Τα βιβλία του 2016

Βιβλία νεαρό άσπρο ελάφι
Το εξώφυλλο απο το βιβλίο του Χ. Χωμενίδη Νεαρό Άσπρο Ελάφι

Το πρώτο βιβλίο που ξεχώρισα την χρονιά του 2016 είναι και το «Νεαρό άσπρο ελάφι», του πάντοτε επιδέξιου αφηγητή Χ.Α. Χωμενίδη. Η υπόθεση του έργου αφορά τον Μηνά Αβλάμη, που παρουσιάζεται ως πρώην συγγραφέας, με μεγάλη και άμεση επιτυχία στο παρελθόν. Ωστόσο έχει, πλέον, απομονωθεί σε ένα μικρό σπίτι στο νησί της Κέρκυρας με μια καθημερινότητα που αγγίζει τα όρια της ανίας: ακολουθεί τους ίδιους προορισμούς, η συντροφιά του είναι επιφανειακοί φίλοι και ερωμένη του, κάθε βράδυ Παρασκευής, η παντρεμένη Θάλεια. Μέχρι που λαμβάνει ένα τηλεφώνημα που αφορά μια τιμητική εκδήλωση για τον ίδιο, στην πόλη της Κυδωνίας. Ενώ στην αρχή η απόκρισή του είναι αρνητική, ο απομονωμένος χαρακτήρας θα αλλάξει την στάση του όταν πληροφορηθεί πως το δείπνο θα αποτελείται από νεαρό άσπρο ελάφι. Αποφασίζει, λοιπόν, να πραγματοποιήσει το ταξίδι το οποίο θα τον φέρει αντιμέτωπο κυρίως με το παρελθόν του, με πρόσωπα, καταστάσεις και περιπέτειες.
Το νέο μυθιστόρημα του Χωμενίδη μοιράζεται σε διάφορες όψεις: στοιχεία αυτοβιογραφικά, καταστάσεις και περιγραφές σουρεαλιστικές και παράξενα γεγονότα συνθέτουν την πλοκή στο «Νεαρό άσπρο ελάφι». Ο συγγραφέας δημιουργεί, παράλληλα με την κατάδυσή του στο παρελθόν του ήρωα, ένα οικείο περιβάλλον της ελληνικής πραγματικότητας. Μέσα από το περιπετειώδες ταξίδι του, ο Μηνάς θα αφηγηθεί την ιστορία του, τα πρόσωπα που άφησε πίσω του, τις σχέσεις που απαρνήθηκε με τους ανθρώπους γύρω του. Η επιλογή του να απαρνηθεί την αυτοεξορία του χάριν μιας γευστικής απόλαυσης, θα τον οδηγήσει σε ένα μυστήριο. Μέσα από αυτό θα κληθεί να αντιμετωπίσει τον ίδιο του τον εαυτό, να τον συγχωρέσει και να σταθεί απέναντι στα αντικείμενα του παρελθόντος που τον τυραννούν. Χρησιμοποιώντας, συχνά, γλώσσα αυθάδη ο συγγραφέας πραγματεύεται μέσα στο έργο του έννοιες όπως την συγχώρεση, την αγάπη, την ανάγκη για λύση των καταστάσεων του παρελθόντος, κρατώντας ωστόσο μιαν απόσταση ανάμεσα στον ίδιο και τον ήρωα του.

*Τίτλος: Νεαρό άσπρο ελάφι, Συγγραφέας: Χ.Α. Χωμενίδης,Εκδόσεις: Πατάκη, ISBN: 978-960-166-376-0, Σελίδες: 320, Ενδεικτική τιμή:  16,60 €

«Τραμπάλα» του Χρήστου Αρμάντο Γκέζου – Τα βιβλία του 2016

Τραμπάλα του Χρήστου Αρμάντο Γκέζου από τις εκδόσεις Μελάνι
Τραμπάλα του Χρήστου Αρμάντο Γκέζου από τις εκδόσεις Μελάνι

Ο Χρήστος Αρμάντο Γκέζος, μετά τη «Λάσπη», επιστρέφει με μια συλλογή διηγημάτων που ονομάζει «Τραμπάλα». Ο συγγραφέας καταγράφει δέκα ιστορίες σε πρώτο πρόσωπο με εξαίρεση το ομώνυμο διήγημα. Πρωταγωνιστούν άνθρωποι που αντιμετωπίζουν εμμονές και κρίσεις, που έρχονται αντιμέτωποι με την ίδια τη ζωή και την ύπαρξη και τις αντιφάσεις που αυτή κρύβει. Η μοναξιά που κατατρέχει τους πρωταγωνιστές, η προσκόλληση στη μνήμη και τις πτυχές της και οι αφιλόξενες συνθήκες του περιβάλλοντος των ηρώων, διαπλάθουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσονται οι πλοκές και οι αφηγήσεις. Με διηγήματα όπως «Η μύγα» – το οποίο είναι και το παλαιότερο, σύμφωνα με τον συγγραφέα, αφού γράφτηκε αρχικά  το 2012-, ο «Σκαντζόχοιρος» και φυσικά η «Τραμπάλα» ο συγγραφέας πραγματεύεται με ώριμο τρόπο θέματα όπως αυτό της μοναξιάς, της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς, της ισορροπίας ανάμεσα σε συναισθήματα, ανάμεσα σε καταστάσεις, ανάμεσα στον θάνατο και την επιβίωση.

Το ύφος που χρησιμοποιεί ο Γκέζος είναι χειμαρρώδες, παραληρηματικό με τη στίξη να λείπει. Τα διηγήματά του αποκτούν ψυχογραφικό περιεχόμενο και δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην ίδια την αφήγηση της ιστορίας κάθε ήρωα. Χωρίς να λείπει καθόλου και το σχόλιο για τις κοινωνικές συνθήκες, ο συγγραφέας πλάθει σπαράγματα τα οποία μπορεί και να αποτελούν διαφορετικές πτυχές της δικής μας κοινωνίας ή του ίδιου μας του εαυτού. Σύμφωνα μάλιστα με τον ίδιο: «Στο μυθιστόρημα είναι σαν να έχεις μια πλαστελίνη και να κόβεις κομμάτια από δω κι από κει για να φτιάξεις έναν περίτεχνο μεγάλο άνθρωπο· στη συλλογή διηγημάτων, σαν να έχεις φτιάξει πολλά μικρά ανθρωπάκια από πλαστελίνη και να πρέπει να αποφασίσεις ποια από αυτά θα βάλεις μέσα στο σπίτι σου» (πηγή)

*Τίτλος: Τραμπάλα, Συγγραφέας: Γκέζος Χρήστος Αρμάντο, Εκδόσεις: Μελάνι, ISBN: 978-960-591-055-6, Σελίδες: 112, Ενδεικτική τιμή: 9 €

 

 Η Μαίρη Μπουλή προτείνει 2 βιβλία του 2016:

«Ιάκωβος» του Κωνσταντίνου Χατζηνικολάου – Τα βιβλία του 2016

Ο Ιάκωβος του Κωνσταντίνου Χατζηνικολάου
Ο Ιάκωβος του Κωνσταντίνου Χατζηνικολάου είναι το πρώτο ελληνικό μυθιστόρημα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντίποδες.

Ο θεσμός της οικογένειας αποτελεί κάθε εποχή ένα επίκαιρο θέμα, εξαιτίας των μεταβολών που υφίσταται καθώς η κοινωνία εξελίσσεται και προχωρά. Το 2016 δεν αποτέλεσε εξαίρεση, αφού ο Κωνσταντίνος Χατζηνικολάου ήρθε να θίξει το ζήτημα της σύγχρονης ελληνικής οικογένειας με το βιβλίο του, Ιάκωβος (εκδόσεις Αντίποδες). Μέσα από το έργο του προσπαθεί να προβάλει το αίσθημα της μοναξιάς που μπορεί να απαλύνει η οικογένεια, μα και τα κενά που μπορεί να προκαλέσει, ηθελημένα ή δίχως πρόθεση.
Ένας άντρας δίχως ταυτότητα. Ξυπνάει μόνος του σε ένα αμάξι χωρίς να θυμάται τίποτα. Η ανάγκη τον σπρώχνει να αναζητήσει καταφύγιο σε έναν παράξενο οικισμό. Μία οικογένεια ανοίγει τις πόρτες της σε εκείνον. Ο άντρας μένει στο σπίτι τους, δουλεύει και ζει την ιδιαίτερη ζωή τους. Ο Ιάκωβος είναι ένα βιβλίο που έρχεται σε αντιστοιχία με το weird wave του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου. Αναδεικνύει τις εντάσεις μιας οικογένειας και τη σκληρότητα που υποβόσκει. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ιάκωβος είναι το πρώτο ελληνικό μυθιστόρημα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντίποδες.

*Τίτλος: Ιάκωβος, Συγγραφέας: Κωνσταντίνος Χατζηνικολάου, Εκδόσεις: Αντίποδες, ISBN: 978-618-822-428-5 , Σελίδες: 208, Ενδεικτική τιμή: 12 €

«Ο νεκρός δολοφονήθηκε» της Έρης Ρίτσου – Τα βιβλία του 2016

Ο νεκρός δολοφονήθηκε της Έρης Ρίτσου
Το αστυνομικό μυθιστόρημα της Έρης Ρίτσου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος

Ένα ακόμα από τα βιβλία του 2016 που ξεχώρισα είναι το αστυνομικό μυθιστόρημα της κόρης του μεγάλου ποιητή, Έρης Ρίτσου που κυκλοφόρησε μέσα στη χρονιά που μας πέρασε από τις εκδόσεις Κέδρος. Η ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα νησί. Στη δύσβατη δασική περιοχή του νησιού βρίσκεται το πτώμα ενός άντρα. Το πρόσωπο και τα χέρια του είναι άσχημα τραυματισμένα, μοιάζουν να έχουν φαγωθεί από τσακάλια. Τα ερωτήματα είναι πολλά. Ποιος είναι; Από πού ήρθε; Τι του συνέβη; Η Μαρία Γεωργίου που έχει καταγωγή από το νησί φεύγει από την Αθήνα και επιστρέφει στον τόπο της για να βοηθήσει τις αρχές να εξιχνιάσουν το μυστήριο. Η πλοκή εξελίσσεται παράλληλα με αναφορές στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015. Στοιχείο που προσθέτει πολιτική διάσταση στο αστυνομικό μυθιστόρημα.

*Τίτλος: Ο νεκρός δολοφονήθηκε, Συγγραφέας: Έρη Ρίτσου, Εκδόσεις: Κέδρος, ISBN: 978-960-044-751-4 , Σελίδες: 184, Ενδεικτική τιμή: 12 €

 

Κουτσομπολεύοντας με τη Marjane Satrapi στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Την Τετάρτη 30 Νοεμβρίου 2016 στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση, είχαμε την ευκαιρία να συναντήσουμε από κοντά την γαλλοϊρανή καλλιτέχνιδα, Marjane Satrapi. Πρόκειται για την γυναίκα που αγαπήθηκε από εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως μέσα από το graphic novel της (ή κόμικ, όπως προτιμά να αποκαλεί τη δουλειά της) Persepolis. Η ζωή της τα τελευταία 17 χρόνια στη Γαλλία είναι διακριτική και ήσυχη και η ίδια αποφεύγει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την αυτοπροβολή. Παρ’ όλα αυτά, στην εκδήλωση «Κουτσομπολεύοντας με τη Marjane Satrapi» που διοργανώθηκε προς τιμήν της στα πλαίσια του Κύκλου «Λέξεις & Σκέψεις», παρευρέθηκε σε έναν επικοδομητικό διάλογο με τη δημοσιογράφο Άννα Δαμιανίδη, όπου απάντησε τόσο στις ερωτήσεις της συνομιλήτριάς της, όσο και σε αυτές του κοινού.

Όλοι οι φανατικοί αναγνώστες των βιβλίων της Satrapi είχαν φτάσει στον χώρο του Ιδρύματος μία ώρα πριν την έναρξη της εκδήλωσης, ώστε να προλάβουν να πάρουν τις κάρτες ελεύθερης εισόδου που έφευγαν βροχή από τα ταμεία. Στην αίθουσα του πρώτου ορόφου, όσοι επιθυμούσαν παρέλαβαν τα ακουστικά για να ακούνε την ταυτόχρονη μετάφραση, εφόσον η συζήτηση θα διεξαγόταν στα γαλλικά. Στις 7 ακριβώς, κι αφότου η αίθουσα είχε γεμίσει με θεατές, η Marjane Satrapi και η συνομιλήτριά της βγήκαν στη σκηνή και ξεκίνησαν το διάλογό τους.

Η ανάγκη της Marjane Satrapi να καπνίσει σήμανε το τέλος της συνάντησης, περίπου μιάμιση ώρα μετά την έναρξη. Στο τέλος μια τεράστια ουρά σχηματίστηκε στο ισόγειο του Ιδρύματος, αφού κάθε αναγνώστης ήθελε την υπογραφή της στο αντίτυπό του βιβλίου ή μια φωτογραφία μαζί της.

H Marjane Satrapi για το έργο της
Persepolis
Persepolis, η μεγάλη επιτυχία της Marjane Satrapi, εμπνευσμένη από ιστορίες της ζωής της, όπως της βίωσε και τις θυμάται.

Η Marjane Satrapi ξεκίνησε να γράφει το Persepolis όταν εγκαταστάθηκε στη Γαλλία. Ο βασικός λόγος που την ώθησε να δημιουργήσει αυτό το κομικ ήταν να δείξει στον δυτικό κόσμο μια άλλη πλευρά του Ιραν, την πιο καθημερινή. Δε της άρεσε η αντίληψη που επικρατούσε (και συνεχίζει να επικρατεί) στη Δύση, ότι οι Ιρανοί είναι οι «κακοί». Θεωρούσε καθήκον της  να σπάσει αυτό το στερεότυπο, αφού δεν ήταν πια μια ιρανή που θαύμαζε από απόσταση τον δυτικό πολιτισμό, μα ανήκε πλέον στον πολιτισμό αυτό.

Το έργο της είναι κατά βάση αυτοβιογραφικό. Τόσο το Persepolis όσο και Τα κεντήματα, είναι ιστορίες από τη ζωή της στο Ιράν και στην Αυστρία. Παρόλα αυτά, δε θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι τα γεγονότα της ζωής της έγιναν ακριβώς όπως τα περιγράφει. Πολλά στοιχεία του έργου της είναι μυθοπλασία. Αυτό δεν ισχύει για τα ιστορικά γεγονότα που αναφέρει στο βιβλίο της. Παρότι δεν προσποιείται ότι είναι ιστορικός αναλυτής ούτε έχει ασχοληθεί με τις πολιτικές επιστήμες, στο Persepolis αποτυπώνει το πώς βίωσε η ίδια ως παιδί και ως ενήλικη πραγματικά συμβάντα.

Επέλεξε το άσπρο και το μαύρο στα κόμικ της για την απλότητα και την καθαρότητά τους, χωρίς να σκεφτεί περισσότερο αυτή την απόφαση. Ήθελε να δώσει στον αναγνώστη την εντύπωση ότι αυτά που συνέσε αυτή και την οικογένειά της μπορούν να συμβούν στον οποιοδήποτε, όπου και να ζει. Έτσι το έργο γίνεται αυτομάτως πιο άμεσο και προσωπικό.

Μέσα από το βιβλίο της γνώρισε μεγάλη αναγνώριση και θαυμασμό, αλλά δήλωσε πως δε σκοπεύει να ασχοληθεί ξανά με τα κομικ. Ζωγραφίζει και σχεδιάζει καθημερινά, αλλά θεωρεί πως η εξιστόρηση γεγονότων της ζωής της μέσα από σκίτσα έχει τελειώσει. Την ενδιαφέρει πλέον περισσότερο ο κινηματογράφος και, συγκεκριμένα, αυτή την περίοδο φτιάχνει μια ταινία, για την οποία αρνείται να αποκαλύψει το οτιδήποτε.

Η Marjane Satrapi στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
Η Marjane Satrapi με τη συνομιλήτριά της, Άννα Δαμιανίδη.
Η σχέση της με το Ιράν

Ολόκληρος ο πρώτος τόμος του Persepolis και μέρος του δεύτερου λαμβάνουν χώρα στο Ιράν. Πρόκειται για την χώρα στην οποία η Marjan γεννήθηκε και πέρασε τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια. Παρά τους περιορισμούς, την καταπίεση και τον θρησκευτικό χαρακτήρα της χώρας της, δεν παύει να είναι η πρώτη της πατρίδα και το μέρος στο οποίο συνεχίζουν να κατοικούν οι γονείς της. Πάντα αγαπάς το σπίτι σου, όπως δήλωσε.

Τα τελευταία δεκαεφτά χρόνια διαμένει μόνιμα στη Γαλλία και δεν έχει επιστρέψει στο Ιράν. Λόγος είναι το κομικ της και οι επιπτώσεις που μπορεί να έχει εξαιτίας του στην πατρίδα της. Παρότι θεωρεί πως δεν διατρέχει κίνδυνο αν πάει, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δε θα μπορέσει να φύγει ποτέ ξανά και δεν αντέχει να ζει φυλακισμένη.

Στην αρχή της διαμονής της στη Γαλλία παρακολουθούσε τόσο τις ειδήσεις που αφορούσαν στην Ευρώπη όσο και αυτές που σχετίζονταν με το Ιράν. «Αλλά», δήλωσε, «κάποια στιγμή στη ζωή σου πρέπει να πάρεις μια απόφαση, να επιλέξεις ποιος είσαι. Δε γίνεται να ανήκεις σε δύο χώρες ταυτόχρονα, θα χάσεις τον έλεγχο». Και η  Marjane Satrapi ξέρει πως πλέον η ζωή της είναι στη Γαλλία, χωρίς βεβαίως να απαρνείται την ιρανική της καταγωγή. Με το σκεπτικό αυτό απομακρύνθηκε από το Ιράν και τα νέα του για να συνεχίσει τη ζωή που επέλεξε, έχοντας σαν μόνη επαφή με την πατρίδα της την επικοινωνία με τους γονείς της.

Η γνώμη της για την μαντίλα και τη θέση της γυναίκας στο Ιράν

Στη Marjane δεν αρέσει ο όρος «φεμινίστρια» και δεν μπορεί να ταυτιστεί με αυτόν, αφού πλέον έχει γίνει συνώνυμο της γυναικείας υπεροχής και του μίσους κατά των αντρών. Πιστεύει στην ισότητα των φύλων. Αυτή, όμως, η αντίληψη δεν είναι μονοπώλειο της δυτικής κοινωνίας, υποστηρίζει.

Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης αρέσκονται να παρουσιάζουν τη γυναίκα σε χώρες όπως το Ιράν σαν καταπιεσμένη και υποβαθμισμένη. Ενώ είναι αλήθεια ότι η ιρανική κοινωνία είναι κατά κανόνα πατριαρχική, η γυναίκα έχει ολοένα και περισσότερα δικαιώματα, αφού μορφώνεται (στα πανεπιστήμια υπάρχουν περισσότερες γυναίκες απ’ ό,τι άντρες), οδηγεί, έχει δικαίωμα διαζυγίου, ψήφου κλπ.

Συγκεκριμένα, η Marjane Satrapi διηγήθηκε μια ανέκδοτη προσωπική της ιστορία στα πλαίσια της συνάντησης: «Παρακολουθούσα στο διαμέρισμά μου στη Γαλλία μια ιρανική εκπομπή με γαλλικούς υπότιτλους. Έτσι είχα τη δυνατότητα να καταλαβαίνω και τις δύο γλώσσες. Η γυναίκα στην τηλεόραση φώναξε στον άντρα συνομιλητή της «Θα σου βγάλω τα δόντια και θα σου τα δώσω να τα φας». Η ερμηνεία που είχαν δώσει στα γαλλικά ήταν «Να προσέχεις τι λες!». Παρουσιάζουν τη γυναίκα στο Ιράν σαν αδύναμη και δε θέλουν να δείξουν πόσο δυναμικές είναι οι περισσότερες ιρανές στην πραγματικότητα!».

«Δε μου αρέσει η μαντίλα, αλλά αν είχα τη δύναμη να απαγορεύω ό,τι δε μου αρέσει, θα είχαμε δικτατορία»
– Marjane Satrapi 

Σε ό,τι αφορά την μαντίλα, η προσωπική γνώμη της Marjane Satrapi είναι ότι δεν της αρέσει καθόλου. Όταν ήταν υποχρεωμένη να την φοράει στη χώρα της ασφυκτιούσε, ένιωθε εγκλωβισμένη. Για το λόγο αυτό, ήταν ιδιαίτερα δυσαρεστημένη όταν είδε συμπατριώτισσές της στη Γαλλία να συνεχίζουν να κυκλοφορούν με μαντίλες. Μετά από σκέψη, όμως, κατάλαβε ότι όπως της ίδιας δε της άρεσε να της απαγορεύουν να βγαίνει στο δρόμο χωρίς μαντίλα, έτσι και αυτή δε μπορούσε να απαγορέψει σε έναν ελεύθερο άνθρωπο να τη φοράει αν επιθυμεί.

Στο επιχείρημα ότι μπορεί ακόμα και στις δυτικές κοινωνίες να επιβληθεί σε μια μουσουλμάνα να φοράει μαντίλα από τους άντρες της οικογένειάς της, η Marjane έχει να πει ότι η λύση δεν έιναι σε καμία περίπτωση η απαγόρευση της μαντίλας. Αν απαγορευτεί η μαντίλα στα ευρωπαϊκά σχολεία, είναι πιθανότερο οι μουσουλμανικές οικογένειες να αποσύρουν την κόρη τους από το σχολείο και να την παντρέψουν. Με αυτό τον τρόπο το κορίτσι συνεχίζει να κυκλοφορεί με τη μαντίλα και χάνει την ευκαιρία της να αποκτήσει παιδεία και, ως εκ τούτου, ένα καλύτερο και πιο ελεύθερο μέλλον.

Υπάρχουν, παράλληλα, γυναίκες που έχουν υιοθετήσει τον δυτικό τρόπο ζωής, μα στηρίζουν έμπρακτα το δικαίωμά τους να φορούν μαντίλα. Σε αντίθεση με τη Satrapi, που τα πρώτα χρόνια της ζωής της η μαντίλα δεν ήταν υποχρεωτική στο Ιράν, αυτές οι γυναίκες είχαν μάθει με αυτή την ενδυμασία από τότε που γεννήθηκαν και έχουν να ασχοληθούν με σημαντικότερα προβλήματα. Όταν η Marjane το άκουσε αυτό, κατάλαβε ότι πλέον ανήκει σε μια διαφορετική γενιά ιρανών, και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να εκπροσωπίσει τη χώρα της όπως είναι σήμερα. Το Ιράν, όπως και ο υπόλοιπος κόσμος, διαρκώς προχωρεί κι εξελίσσεται.

Η Marjane Satrapi στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
Η Marjane Satrapi υπογράφει αντίτυπα του βιβλίου της για τους έλληνες θαυμαστές της.
Η Marjane Satrapi για το μέλλον της ανθρωπότητας

Η Satrapi δεν αρνείται ότι αυτή τη στιγμή η ανθρώπινη ιστορία διανύει μια άσχημη περίοδο. «Η εκλογή του Donald Trump στην Αμερική, η Marine Le Pen στη Γαλλία, η Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα, όλα αυτά τα γεγονότα που υποδεικνύουν την άνοδο της ακροδεξιάς, φανερώνουν στην ουσία την τάση προς τον ρατσισμό. Η ακροδεξιά προωθεί τον ρατσισμό, η αριστερά φωνάζει ότι πρέπει να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε και να μπούμε στη θέση όλων των ανθρώπων. Εγώ δεν έχω πια υπομονή και δεν έχω να δείξω κατανόηση για κάτι: Όποιος είναι ρατσιστής, είναι ηλίθιος.

Σε κάθε στάδιο της ανθρωπότητας, υπήρχαν μαύρες περίοδοι, γεμάτες μισαλοδοξία. Πάντα, όμως, οι δυσκολίες ξεπερνιώντουσαν και οι καταστάσεις βελτιώνονταν. Τώρα διανύουμε μια τέτοια άσχημη εποχή, μα σε δέκα χρόνια, ο κόσμος θα είναι καλύτερος. Ο άνθρωπος είναι γεννημένος να ζει ελεύθερος».

«Σε δέκα χρόνια, ο κόσμος θα είναι καλύτερος»

Η Satrapi δεν πιστεύει ότι η Επανάσταση μπορεί αυτή καθ’ αυτή να βελτιώσει την εκάστοτε πραγματικότητα. Η κοινωνία βελτιώνεται σταδιακά, όταν κάθε μέλος της αλλάζει προς το καλύτερο. Αυτό, πιστεύει, συμβαίνει σε μεγάλο βαθμό στο Ιράν. Όταν κάποιος αντιτείνεται στο άδικο, βρίζει ακόμα και απειλεί ανθρώπους που προτίθενται να βλάψουν την ελευθερία ενός συνανθρώπου τους, αυτοί οι άνθρωποι τελικά θα μάθουν, πιστεύει.

Το 1979 στο Ιράν η ιρανική επανάσταση έριξε τον Σάχη και άφησε το πεδίο ελεύθερο για να πάρουν τον έλεγχο οι φρουροί της Επανάστασης και να κάνουν το κράτος θρησκοκρατούμενο και συντηριτικό. Το σκοτάδι για τους ιρανούς διαρκεί εδώ και 37 χρόνια, αλλά η Marjane Satrapi πιστεύει ακράδαντα ότι η κατάσταση έχει αρχίσει ήδη να βελτιώνεται. «Σχεδόν 40 χρόνια», υποστηρίζει, «είναι σίγουρα πολλά για μια μαύρη περίοδο. Αλλά μπροστά στην ιστορία του κόσμου, 40 χρόνια είναι δευτερόλεπτα. Σύντομα ο κόσμος θα είναι καλύτερος».

Η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
Η Αίθουσα στην οποία έλαβε χώρα η συζήτηση

 

Νουάρ αναζητήσεις: η άνθηση της αστυνομικής λογοτεχνίας σε μια «μαύρη» εποχή;
Νουάρ αναζητήσεις: η άνθηση της αστυνομικής λογοτεχνίας σε μια «μαύρη» εποχή;

Νουάρ αναζητήσεις: η άνθηση της αστυνομικής λογοτεχνίας σε μια «μαύρη» εποχή;

H ελληνική μεταπολιτευτική λογοτεχνία, με έμφαση από τη δεκαετία του 1990 και εξής, σημαδεύεται από μια δίχως προηγούμενο εκδοτική έκρηξη του αστυνομικού μυθιστορήματος. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το τελευταίο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πέτρου Μάρκαρη, Offshore (2016) (εκδ. Γαβριηλίδης), το οποίο χαρτογραφεί μία δυστοπική Ελλάδα μετά τον ορυμαγδό της κρίσης και βρίσκεται σταθερά στη λίστα των ευπώλητων, ενώ το προηγούμενο έτος (2015) γιορτάστηκε από τον εκδοτικό οίκο Μεταίχμιο ως «έτος noir», με την έκδοση πλήθους νέων και την επανέκδοση κλασικών αστυνομικών μυθιστορημάτων. Παρότι μέχρι πρότινος λογιζόταν ένα υποδεέστερο λογοτεχνικό είδος και ευτελές ανάγνωσμα,  η «νομιμότητα» του είναι πλέον αναγνωρισμένη και το αστυνομικό μυθιστόρημα έχει πλέον κατοχυρώσει ένα πιστό αναγνωστικό κοινό. Πρόκειται για το βασικό μυθιστορηματικό είδος που χρησιμοποιείται από τους σύγχρονους συγγραφείς ως μέσο άρθρωσης κοινωνικό-πολιτικής κριτικής—ειδικά κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και του έκνομου καθεστώτος που τη συνοδεύει.

 

offshore-markaris

Η “Τριλογία της Κρίσεως» του Πέτρου Μάρκαρη—Ληξιπρόθεσμα δάνεια (2010), Περαίωση (2011), Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία (2012) και το υστερόγραφο Τίτλοι τέλους. Ο επίλογος (2014) (εκδ. Γαβριηλίδης)—με πρωταγωνιστή τον εκκεντρικό αστυνόμο Κώστα Χαρίτο, σατιρίζει και αναδεικνύει με καυστικό και δραστικό τρόπο τις παθογένειες της Ελλάδας του σήμερα. Τα μέρη της τριλογίας θεματοποιούν δολοφονίες τραπεζιτών, φοροφυγάδων αλλά και φόνους εκπροσώπων της γενιάς του Πολυτεχνείου, καλύπτοντας έτσι το φάσμα της πολιτικής και οικονομικής διαφθοράς που προικοδότησε η μεταπολίτευση. Εύλογα προκύπτει το ερώτημα του κατά πόσο το έργο του Μάρκαρη δύναται να σφυγμομετρήσει ουσιαστικά και σε βάθος τη ζέουσα πραγματικότητα της κρίσης, δίχως να υποπέσει σε ηθικοδιδακτισμούς, στερεότυπα ή φωτογραφική αποτύπωση του παρόντος. Φαίνεται πως ο συγγραφέας συνήθως κατορθώνει να αποτυπώσει το απαιτούμενο ιστορικό υπόβαθρο και τις αιτιώδεις σχέσεις, καθώς και να δημιουργήσει σφαιρικούς χαρακτήρες, σκιαγραφώντας τα ψυχολογικά και κοινωνικά κίνητρα που πυροδοτούν τις πράξεις τους, δίχως να στοχεύει απαραίτητα στον εντοπισμό των ενόχων.

Η δε Μαρλένα Πολιτοπούλου μυείται στο είδος της αστυνομικής λογοτεχνίας με  το Ο κύριος Μάριος μετάνιωσε αργά (εκδ. Λιβάνης, σήμερα εκδ. Μεταίχμιο). Βρίσκει μεγάλη κριτική και αναγνωστική ανταπόκριση με Τη μνήμη της Πολαρόιντ (2009) (εκδ. Μεταίχμιο), όπου συντάσσεται με τη χορεία σύγχρονων συγγραφέων, οι οποίοι ψηλαφίζουν τα νωπά ακόμη τραύματα του εμφυλιακού παρελθόντος και τις επιπτώσεις τους στο παρόν. Στο ίδιο πλαίσιο, ορμώμενη από την ιστορική συναυλία του Καζαντζίδη στο Μόναχο, στη Πηνελόπη των τρένων (2015) (εκδ. Μεταίχμιο) αναλαμβάνει να μας ξεναγήσει στον κόσμο των πολιτικών προσφύγων στη Γερμανία του 1960. Το ζήτημα της ζωντανής ιστορικής μνήμης, η διαπλοκή του προσωπικού με το συλλογικό, καθώς και οι παραλληλισμοί του παρελθόντος με το τώρα της κρίσης είναι σταθερά μοτίβα στο έργο της Πολιτοπούλου.

 

politopoulou-marlena

 

Αξιόλογος ομότεχνος των παραπάνω είναι και ο Φίλιππος Φιλίππου—Αντίο Θεσσαλονίκη (1999) (εκδ. Πόλις), Κύκλος θανάτου (2007) (εκδ. Πύλη), αμόγελο της Τζοκόντας, (εκδ. Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη) κ.α.—στα έργα του οποίου η εξιχνίαση του εγκλήματος είναι η αφορμή για να ξετυλιχθεί η ανθρωπογεωγραφία του αστικού τοπίου και να διατυπωθεί στιβαρός κοινωνικοπολιτικός σχολιασμός. Παράλληλα, νεότεροι συγγραφείς όπως ο Βασίλης Δανέλλης, του οποίου η πρώτη αστυνομική ιστορία κυκλοφόρησε στο ξεκίνημα της κρίσης—Ελληνικά εγκλήματα 3, 2009 (εκδ. Καστανιώτη)—αναδεικνύει το νουάρ πρόσωπο της Αθήνας εν φλοξί. Στο μυθιστόρημα του Μαύρη μπίρα, 2011 (εκδ. Καστανιώτη) χρησιμοποιεί ήρωες του κοινωνικού περιθωρίου για να αποτυπώσει την κρίση ταυτότητας (της πόλης και των ανθρώπων), ενώ επενδύει συχνά τις αφηγήσεις του με μεταμοντέρνας υφής προβληματισμούς για την κατασκευή της αλήθειας και του νοήματος—βλ. το Άνθρωπος στο τρένο, 2016 (εκδ. Καστανιώτη). Ταυτόχρονα, λογοτέχνες, όπως η Ιωάννα Μπουραζοπούλου καταπιάνονται με το ειδολογικά συγγενές φανταστικό μυθιστόρημα και διερευνούν τα όρια του είδουςž μπολιάζοντάς το με στοιχεία τρόμου και γοτθικού παραμυθιού καθώς και πολιτικά αλληγορικά σχόλια, η συγγραφέας μας δίνει καλοδουλεμένα κείμενα, όπως Ο δράκος της Πρέσπας Ι – Η Κοιλάδα της Λάσπης (2014) και Η ενοχή της αθωότητας (2011) (εκδ. Καστανιώτη).

Εντούτοις, ας υπογραμμιστεί πως η δυναμική της αστυνομικής λογοτεχνίας δεν είναι μια αμιγώς ελληνική τάση. Το παγκόσμιο εκδοτικό φαινόμενο του σκανδιναβικού νουάρ, που από το 2000 και εξής αιχμαλωτίζει τους αναγνώστες, ασκώντας δριμεία κριτική στα ερεβώδη μυστικά της σουηδικής κοινωνικής και πολιτικής σκηνής—βλ. τα μυθιστορήματα του Δανού Peter Høeg και των Σουηδών Henning Mankell και Stieg Larsson—είναι μόνο ένα παράδειγμα της δημοφιλίας του είδους σε διεθνές επίπεδο.

Προκύπτει, λοιπόν, πως έντονος είναι κοινωνικός ρόλος και στόχευση του ετερόκλητου έργου των επιγόνων του Γιάννη Μαρή—εισηγητή της αστυνομικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα κατά τη δεκαετία του 1950, του οποίου το έργο, αν και παρέμεινε άγνωστο στο ευρύ κοινό μέχρι πρότινος, τα τελευταία χρόνια χαίρει ιδιαίτερα ευνοϊκής αποδοχής. Πιο συγκεκριμένα, η αστυνομική λογοτεχνία (και ειδικά αυτή που αισθητοποιεί το ζοφερό παρόν της κρίσης) σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση προς την έκφραση συλλογικών προβληματισμών στη σφαίρα του πολιτικού, μια τάση, η οποία «ως στροφή στο συλλογικό» έχει χαρακτηριστεί ως ίδιον της ύστερης μεταπολιτευτικής πεζογραφικής παραγωγής από τον Βαγγέλη Χατζηβασιλείου.[i] Η ερμηνεία πίσω από την εν λόγω στροφή (τουλάχιστον στο αστυνομικό μυθιστόρημα) ενδεχομένως να έγκειται στην ανάγκη να καλυφθεί το ιδεολογικό κενό που δημιουργήθηκε κατά τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης από την  επικράτηση μιας από-πολιτικοποιημένης, εν πολλοίς ατομοκεντρικής λογοτεχνίας.[ii] Εύλογα, το χάσμα αυτό εντάθηκε με το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, η οποία όξυνε την ανάγκη για πολιτική υπευθυνότητα, αλληλεγγύη, συλλογική δράση και εντοπισμό των κακώς κειμένων που μαστίζουν τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία.

Νουάρ αναζητήσεις: η άνθηση της αστυνομικής λογοτεχνίας σε μια «μαύρη» εποχή;
Νουάρ αναζητήσεις: η άνθηση της αστυνομικής λογοτεχνίας σε μια «μαύρη» εποχή;

 

Συνακόλουθα, οι εξελίξεις αυτές καθορίζουν τη διαμόρφωση του είδους. Το μοναχικό υποκείμενο που υποκινείται από εσωτερικά ή ανεξιχνίαστα κίνητρα υποχωρεί μπροστά στο έγκλημα ως απότοκο των ελληνικών κοινωνικό-πολιτικών αγκυλώσεων: από τον ρατσισμό και τη μεταναστευτική κρίση, στον νεοπλουτισμό και την παραοικονομία, ακόμη και στα μετεμφυλιακά ραδιενεργά κατάλοιπα της «εθνικοφροσύνης». Η αξία της στροφής προς στο συλλογικό είναι αναντίρρητη. Εντούτοις, η λογοτεχνική βαρύτητα και η αποτελεσματικότητα  του αστυνομικού μυθιστορήματος (ιδιαίτερα αυτού που ακτινογραφεί την τρέχουσα κρίση), καθορίζονται από την ικανότητά του γράφοντος να αξιολογεί κριτικά και νηφάλια την συνθετότητα του παρόντος. Ακόμη περισσότερο, από την δυνατότητά του να παρεμβαίνει κοινωνικά, αναδεικνύοντας μέσα από τις ειδολογικές συμβάσεις, νέους τρόπους συλλογικοποίησης και σύλληψης της πολιτικής δράσης.

 


[i] Βλ. Τις σχετικές του παρατηρήσεις στο http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=829272

[ii] Για την «απολιτικοποίηση» της λογοτεχνίας από την μεταπολίτευση και μετά δες Natasha Lemos & Eleni Yannakakis (επιμ.), Critical Times, Critical Thoughts: Contemporary Greek Writers Discuss Facts and Fiction, Newcastle, Cambridge Scholars Publishing, 2015, σελ. 13. και Peter Mackridge and Eleni Yiannakakis (επιμ.), Contemporary Greek fiction in a united Europe: from local history to the global individual, Oxford: European Humanities Research Centre, University of Oxford, 2004, σελ.14-15.

Το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης
Το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης

Τον Απρίλιο του 2015 σηματοδοτήθηκε το τέλος για το Τμήμα Νεοελληνικών στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης έπειτα από 50 χρόνια ενεργούς δράσης στον χώρο της εκπαίδευσης στη Δανία. Το πρόγραμμα υπάγετο στο ευρύτερο τμήμα Ανατολικών και Νοτιοανατολικών Ευρωπαϊκών Σπουδών. Οι φοιτητές παρακολουθούσαν μαθήματα όχι μόνο για τη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας και της Κύπρου, αλλά και για την ιστορία της Ρωσίας, της Πολωνίας και των κρατών της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Στα πλαίσια του προγράμματος διδάσκονταν η ελληνική γλώσσα, η σύγχρονη ελληνική ιστορία, οι κοινωνικές εξέλιξεις και ο πολιτισμός της χώρας μας. Οι γνώσεις που παρέχονταν εκτείνονταν από την Βυζαντινή παλαιογραφία μέχρι τον εμφύλιο πόλεμο και από τη μεσαιωνική ελληνική ιστορία μέχρι τη σύγχρονη ορθόδοξη θεολογία. Αναλύονταν, επιπλέον, οι σχέσεις μεταξύ της Ελλάδας και της Δανίας όπως τις αντιλαμβάνεται η κάθε χώρα ξεχωριστά. Τέλος, διδάσκονταν τόσο η ελληνική γλώσσα όσο και η ελληνική λογοτεχνία μέσα από ποικίλες περιόδους της ιστορίας. Μιας ιστορίας που περιλαμβάνει νέες χρυσές εποχές, εξτρεμιστικές περιόδους, οικονομικές κρίσεις και πολλά πολλά άλλα.

Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης - Τμήμα νεοελληνικών σπουδών
Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης – Τμήμα νεοελληνικών σπουδών
Οι μικρός αριθμός φοιτητών λόγος που έκλεισε το τμήμα Νεοελληνικών

Σύμφωνα με τον πρύτανη του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης, ο κύριος λόγος για τον οποίο το τμήμα Νεοελληνικών του δανικού Πανεπιστημίου έκλεισε ήταν ο πολύ μικρός αριθμός φοιτητών. Συγκεκριμένα, το τελευταίο έτος, οι φοιτητές που είχαν εγγραφεί για την παρακολούθηση των μαθημάτων ήταν μόλις δύο. Όποιος και αν είναι ο αριθμός, όμως, θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν η ζήτηση των φοιτητών αποτελεί επαρκή αιτία για να κλείσει ένα σημαντικό πρόγραμμα σπουδών.

Φυσικά, ένα τμήμα δεν μπορεί εύκολα να συντηρηθεί με πολύ λίγους φοιτητές, ειδικά εάν οι εν λόγω φοιτητές δεν είναι πολύ φιλόδοξοι ή αποτελούνται κυρίως από συνταξιούχους. Η τωρινή, όμως, ποιότητα των διδασκόμενων δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν καλές προοπτικές για αποφοίτους του προγράμματος Νεοελληνικών Σπουδών.

Εξάλλου, το γεγονός ότι λίγοι είναι οι φοιτητές που προτίθενται να διδαχτούν τη νεοελληνική γλώσσα και ιστορία δε θα έπρεπε να αποτελεί έκπληξη. Αυτό ισχύει δεδομένης της ιδιαίτερα αρνητικής παρουσίασης της κατάστασης της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια από τα ΜΜΕ του εξωτερικού. Αλλά η αιτία αυτής της αρνητικής εικόνας – η οικονομική κρίση πάνω απ ‘όλα – δύσκολα μπορεί να είναι ένας λόγος για τον οποίο η κοινωνία της Δανίας δεν χρειάζεται άτομα που κατέχουν τις γλωσσικές δεξιότητες και την εμπειρία για να κατανοήσουν τη σύγχρονη Ελλάδα.

Περικοπές στην παιδεία από τη δανική κυβέρνηση

Στην πραγματικότητα, ένας ακόμα βασικός λόγος για τον οποίο η κυβέρνηση της Δανίας οδηγήθηκε στην κατάργηση του τμήματος Νεοελληνικών, ήταν οι περικοπές που ούτως ή άλλως έγιναν αυτή την εποχή στην εκπαίδευση. Αρχικά οι προθέσεις του πανεπιστημίου ήταν να συνεχιστούν οι νεοελληνικές σπουδές σε μικρότερη κλίμακα, ενσωματωμένες σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτισμικών και περιφερειακών σπουδών. Με τις πολιτικές απαιτήσεις για όλο και περισσότερες περικοπές, που επέφεραν την κατάργηση της μοναδικής μόνιμης θέσης του αναπληρωτή καθηγητή στις νεοελληνικές σπουδές, αυτές οι προθέσεις ματαιώθηκαν.

Αυτό που χρειαζόταν, αντί να κλείσει το πρόγραμμα, ήταν μια προσπάθεια να διαφημιστούν σωστά οι σπουδές. Αυτή η ευκαιρία δε δόθηκε, ειδικά επειδή το πρόγραμμα για πέντε ολόκληρα χρόνια δεν είχε μόνιμο ερευνητικό προσωπικό με ευθύνη της μακροχρόνιας επιβίωσής του. Άλλωστε,  η διοίκηση καθησύχαζε πάντα τους ενδιαφερόμενους ότι η οικονομία του προγράμματος ήταν ισορροπημένη. Αυτό όντως ίσχυε, λόγω των πολλών χρηματοδοτούμενων ερευνητικών προγραμμάτων από ερευνητικά ιδρύματα.

Παρά τις διαβεβαιώσεις που γίνονταν τόσο από το δανικό κράτος όσο και από τους υπεύθυνους του πανεπιστημιακού προγράμματος, το γεγονός παραμένει ένα: το τμήμα Νεοελληνικών δεν υφίσταται πλέον.

Το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης
Το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης
Η σημασία του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών

Η συνέχιση της διδασκαλίας νεοελληνικών στο σπουδαιότερο Πανεπιστήμιο της Δανίας είναι ιδιαίτερα σημαντική, κυρίως αυτή τη δύσκολη για την Ελλάδα εποχή. Η σημασία αυτή δεν έγγειται μόνο στο γεγονός ότι η κάθε υποστήριξη της χώρας μας από μια ευρωπαϊκή χώρα τόσο δυνατή όσο η Δανία είναι ευπρόσδεκτη. Η ίδια η Δανία οφείλει να αξιοποιήσει τις γνώσεις που μπορούν να αποκτηθούν από ένα τμήμα Νεοελληνικών σπουδών, γλώσσας και ιστορίας.

Η Ελλάδα αυτή τη στιγμή παίζει ένα σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της Ευρώπης, ιδίως σε σχέση με την Ευρωζώνη και τη συμφωνία Σένγκεν. Αλλά δεν είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που η Ελλάδα έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διεθνή παιχνίδια εξουσίας, όσον αφορά στις σχέσεις της Ευρώπης με τους εξ ανατολής γείτονές της.

Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός τμήματος απασχολούμενου αποκλειστικά με την ελληνική ιστορία, τη γλώσσα και την κοινωνία. Αν η νοτιοανατολική Ευρώπη θεωρείται ως ξεχωριστή περιοχή με κοινές ιστορικές εξελίξεις και προκλήσεις, θα ήταν καλό να αναπτύχθει ένα πρόγραμμα σπουδών που καλύπτει όλες τις γλώσσες και χώρες της περιοχής. Δηλαδή, να επιστρέψει το πρόγραμμα ελληνικών σπουδών στην προηγούμενη κατάστασή του, ενσωματωμένο σε ένα τμήμα βαλκανικών σπουδών.

Η υποστήριξή του Τμήματος από πρόσωπα της Δανίας

Στη χώρα που μέχρι προσφάτως στέγαζε το τμήμα Νεοελληνικών, πέρα από τα άτομα που για λόγους οικονομικούς αλλά και κύρους είναι υπέρ της απόφασης να κλείσει το εν λόγω τμήμα, υπάρχουν και άνθρωποι που στηρίζουν σημαντικά την επανεκκίνηση του τμήματος. Η επανεκκίνηση, όμως, αυτή τη φορά οφείλει να γίνει με την κατάλληλη διαφήμιση ώστε να μαζέψει τον απαραίτητο αριθμό φοιτητών.

Το όραμα των Δανών που υποστηρίζουν την παραπάνω άποψη είναι να φτιαχτεί ένα τμήμα, το οποίο θα δίνει στους φοιτητές η ευκαιρία να αποκτήσουν τις απαραίτητες γνώσεις, ώστε να διεξάγουν το είδος της έρευνας που μπορεί να έχει άμεσες πολιτικές και οικονομικές συνέπειες. Εκείνοι οι οποίοι εκπροσωπούν τη Δανία για τα θέματα αυτά πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να μιλήσουν σε μια καλά ενημερωμένη βάση.

Οι παραπάνω δανικές απόψεις έχουν ληφθεί σοβαρά υπόψη στην Ευρώπη και διεθνώς, λόγω του εύρους και της ποιότητας των μαθημάτων που διδάσκονται στα δανικά πανεπιστήμια, κυρίως στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης. Το πρόγραμμα που η δανική κυβέρνηση προτίθεται να εγκαταλείψει δεν είναι ένα απλό και ανούσιο πρόγραμμα (το κόστος του οποίου δύσκολα θα μπορούσε να γίνει αντιληπτό στον εθνικό προϋπολογισμό), αλλά ένας σημαντικός πόρος για το κύρος και την επιρροή της Δανίας στη διεθνή σκηνή.

Το μέλλον των βιβλίων στη Βιβλιοθήκη του Τμήματος
Η βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης
Η βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης

Μία πολύ σημαντική λειτουργία του κέντρου θα είναι να στεγάσει τη βιβλιοθήκη του προγράμματος Νεοελληνικών Σπουδών, που αποτελείται από περίπου 7.000 τόμους. Οι υπεύθυνοι της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης όπου στεγάζονται σήμερα τα βιβλία, έβγαλαν ειδοποίηση πως τα 3/4 των βιβλίων θα καταστραφούν για οικονομία χώρου.

Αυτά τα βιβλία δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στη Δανία και τα περισσότερα ούτε στις υπόλοιπες σκανδιναβικές χώρες και γι’ αυτό είναι απαραίτητο να σωθεί αυτή η μοναδική συλλογή ελληνικής λογοτεχνίας και λογοτεχνικών μελετών, τα εγχειρίδια Ιστορίας, τέχνης, εθνολογίας κ.ά.

Μπορεί η Ελλάδα και η Δανία να απέχουν αρκετά χιλιόμετρα γεωγραφικά, αλλά υπάρχουν πολλά σημεία στην ιστορία των δύο χωρών όσο και στη σύγχρονη εποχή που τις ενώνουν. Η μακροχρόνια παράδοση των στενών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών θα πρέπει εύκολα να πείσει τόσο επίσημους φορείς όσο και ιδρύματα για την απαραίτητη συνέχεια των νεοελληνικών σπουδών όπως και για τη στέγαση και τη συντήρηση της συλλογής ελληνικών βιβλίων στη Δανία.

 

 

Νέα λογοτεχνικά ιστολόγια
Ποίηση του διαδικτύου

Κατόπιν πρόσφατης διαδικτυακής ανασκαφής, νέα  λογοτεχνικά ιστολόγια- κοινώς blogs- ήρθαν να προστεθούν στους σελιδοδείκτες μου, ανοίγοντας ένα νέο παράθυρο σε εκείνη την αφανή- αλλά όχι άφατη λογοτεχνία- που στριμώχνεται στις παρυφές του ιστοχώρου και όλο λανθάνει της ευρείας αποδοχής και αναγνώρισης, δίχως συχνά να υστερεί σε περιεχόμενο και πρωτοτυπία.

#1 “caricature of intimacy”

Το ιστολόγιο “caricature of intimacy” κατέχει τα σκήπτρα της διαδικτυακής αυτής εξόρυξης, συγκροτώντας ένα σκληρό λογοτεχνικό πυρήνα με μια γραφή τραχιά μα συνάμα και νεόκοπη.  Το εν λόγω blog μετράει σχεδόν τέσσερα χρόνια διαδικτυακής παρουσίας και διατίθεται ελεύθερα προς σφυγμομέτρηση του ποιητικού παλμού της δημιουργού του. Ολίγον τι αιρετική και ταυτόχρονα παιδιάστικα αθώα, η Τσεβή Τζιτζίκου εξορμεί στις ουτοπίες του λόγου, για να αποκρυσταλλώσει στο χρόνο τις δικές της καθημερινές συναισθηματικές ευτοπίες και δυστοπίες. Τα ποιήματά της αναδίδουν μια αφοπλιστική αυθεντικότητα και η ανάγνωση κυλά εν είδει λαχταριστού χρονογραφήματος. Η προκλητικότητα του ύφους της, και η ευθύβολη ματιά της στα πράγματα μετατρέπουν εκείνο το άλλοτε κρυφό νόημα στην πιο άμεση δήλωση ενώ απογυμνώνουν το περιεχόμενο των ανθρώπινων σχέσεων στα πιο καθαρά και σχιζοειδή θραύσματα του είναι.

Νέα λογοτεχνικά ιστολόγια: "caricature of intimacy"
Caricature of intimacy: «Γέμισαν τα δειλινά τον αέρα με τ’ άρωμα του ήλιου που πήγε να πνιγεί πίσω απ’ των αιώνων το λαμπρό νεκροταφείο»

Καιρός

Το παραμύθι δεν τελειώνει
αν δε το πω εγώ.
Πότε θα γκρεμίζω
πότε θα χτίζω
τα υποθετικά μας κάστρα
τα φανταστικά μου άλογα.
Πότε θα καίω εσένα
πότε ολάκερο το βασίλειο.
Πύκνωσε η βλάστηση,
μέσα στην ομορφιά της
σκίστηκα γυμνή,
ανάμεσα στ’ αγκάθια.
Η νίκη μου θα είναι
να περάσω το πλακόστρωτο
κάνοντας μια σκέψη
για εκείνο το μπαλκόνι,
που να μην έχει στίγμα
πραγματικότητας.
Το παραμύθι δεν τελειώνει
αν δε χορέψεις στο σκοπό.
Αυτόν που σου ψιθυρίζω
μέσα από τις λέξεις
που άτακτα εγκαταλείπω.
Εδώ.

 

Πάλι εσύ

Ποια είναι τα όρια σου, κι αν τα ξεπεράσεις τι θα συμβεί;
Ακούω μελωδίες και τ’ αυτιά μου πλημμυρίζουν από σένα.
Στο μυαλό μου σ’ αγγίζω με φτερά αγγέλων
τόσο απαλά ώστε να νομίζεις πως κοιμάσαι.
Θαυμάζω το δέρμα σου και κλαίω που τα κύτταρά μου
δε θα μπορέσουν ποτέ να το διαπεράσουν.
Δύο όντα, ένας έρωτας, ο δικός μου.

Κάθε φορά που αναπνέω καθαρό αέρα
μπαίνεις μέσα μου σαν σκόνη
κάθεσαι πάνω στα πνευμόνια μου
και στέκομαι στο λιμάνι
σκέφτομαι να πηδήξω
για να σε πνίξω
να πάψεις.

Ζητάω να δω στα μάτια σου
όλα τα μυστήρια του μάταιου κόσμου
το μειδίαμα σου μου εξομολογείται
το φόβο σου να ‘ρθεις κοντά μου
και το λατρεύω, όπως λατρεύω κάθε τι
που ήρθε δίπλα μου σπασμένο
κι άφησε να το σπάσω δυο φορές.

Πρώτη, δεύτερη, 5 μέρες
5 χρόνια.
Πόσες φορές ζητάς να μ’ αρνηθείς;

#2 “Cenicero”

Ακόμα, από το λογοτεχνικό ψηφιδωτό του αχανούς διαδικτύου, το blog της Μέλπως Μέντε, “Cenicero”, που στα ισπανικά σημαίνει τασάκι, υπερέχει στις λογοτεχνικές μου προτιμήσεις, ίσως διότι η εν λόγω ποιητική μάζα κάθε άλλο παρά με στάχτη μοιάζει, κι όμως οι στίχοι της επιμένουν να αιωρούνται στην μνήμη, καιρό μετά την πρώτη ανάγνωση. Έρωτες και καθημερινά πάθη, ιδέες και λύσεις που δεν βρίσκονται παρελαύνουν σε σκοτεινό φόντο, και καπνίζονται με εξίσου συμβατή μουσική υπόκρουση. Τα αποτελέσματα αυτών των αναζητήσεων κατατίθενται και προσπαθούν να σβήσουν στο φιλόξενο τασάκι της δημιουργού τους. Το εν λόγω ποιητικό αποθετήριο [“Cenicero”] αριθμεί έξι χρόνια ηλεκτρονικής ζωής και φέρει πάνω του θετικά τα αγγίγματα του χρόνου. Η γραφή νοσταλγική και φορτισμένη, προδίδει σκληρές αναμετρήσεις με τα φαινόμενα, τα τυχόν αδιέξοδα και τις υπαρξιακές απορίες , ενώ δεν είναι λίγες οι φορές που η γλαφυρότητα της απόδοσης μας ξεναγεί στα παρασκήνια, μιας ζωής, αν μη τι άλλο, συγγενικής με τη δική μας.

Νέα λογοτεχνικά ιστολόγια: "cenicero"
Cenicero:«Και θα σου λέω παραμύθια τις νύχτες, για να κοιμάσαι πιο εύκολα αλλά μόνη σου…Και ‘γω θα σβήνω, όταν θα σβήνει και η οθόνη σου.»

 

But I still have to face the hours, don’t I?

Τώρα που τίποτα δεν σκέφτομαι
και παραιτήθηκα από την προσπάθεια να καταλάβω
κρύβομαι απ΄όλους αυτούς που μου ζητάν το λόγο
και γυρνάω στην βέβαιη ανασφάλεια μου

Τώρα που εκείνος ξεθωριάζει αντί να εκρήγνυται
και με κάνει να αμφιβάλλω για την ύπαρξή του
έρχεται στον νου μου η σκιά του δέντρου πίσω του
και όχι η δική του αυστηρή όψη

Τώρα που εκείνη έφυγε και εκείνη θρηνεί
θρηνώ μαζί τους την χαμένη συνήθεια
μαζεύω τα χυμένα τους δάκρυα
και τα κρατώ πετρωμένα κάτω απ το μαξιλάρι

Τώρα που ανακαλύπτω αυτόν
που τον φοβάμαι και τον ποθώ
και τρέμω στην ιδέα της απουσίας του
γίνομαι πάλι εκείνη που έλειπε για χρόνια

Τώρα που γνωρίστηκα με την απουσία της
κρατιέμαι με κόπο στην κατάλληλη απόσταση
τόσο που ο πόνος της να μην ξεπερνάει τον δικό μου
τόσο που τίποτα να μην ισχύει

Τώρα που δήλωσα την σειρά των πραγμάτων
νιώθω τα λόγια στιβαρά και άκαμπτα
ανίκανα να ανταποκριθούν σε όλα εκείνα
που έγιναν και όχι, μέσα η έξω από το μυαλό μου

Νιώθω εκείνες τις ώρες ανάμεσα
να βαραίνουν στο σώμα μου
να μαζεύονται και να μου ζητάν το λόγο
ψάχνω λοιπόν μια βολική γωνιά στην άκρη του εαυτού μου

Ψάχνω την μουσική που θα με φιλοξενήσει
θα γεμίσει το τρομακτικό κενό
θα φροντίσει τις πληγές- όχι τις δικές μου
μα όλων εκείνων που με βασανίζουν και μου δίνουν νόημα

Ο ελάχιστος ή επί 2

Κρύφτηκε πίσω από το βιβλίο της
-μπορούσα ακόμη να την δω

Έμοιαζε απορροφημένη
-πώς θα μπορούσε να ξεγελάσει εμένα

Γύρισε την σελίδα αδιάφορα
-όπως και την κόρη του ματιού της

Διέκρινα πλέον την ακτίνα του βλέμματός της
να περιεργάζεται την μορφή του
να σκαλίζει την περίμετρο του σώματός του
να μετράει τις ρυτίδες που όριζαν τη προσοχή του

Αυτό ήταν όλο.

Όταν με αντιλήφθηκε
της θύμισα
και μ ευχαρίστησε.

Κάθισα εκεί που καθόταν,
συνέχισα το βιβλίο της
ενώ έψαχνα αφορμή
να γυρίσω ακόμη μια φορά την σελίδα…

#3“Rhythm And Poetry»

Ολοκληρώνοντας αυτήν την ιστολογική ποιητική περιήγηση, το ποντίκι μου κοντοστέκεται στο “Rhythm And Poetry», και σε στίχους άλλης αισθητικής. Το blog – ενεργό από το 2014-  φέρει την υπογραφή του Παράταιρου και εξιστορεί τον μίτο της δικής του υπαρξιακής κατάστασης. Μια υποκειμενικότητα που δίχως άλλο απλώνει γέφυρες με το συλλογικό υποσυνείδητο, προσφέροντας αμοντάριστα πλάνα μιας απαιτητικής πραγματικότητας. Αναγνωρίζοντας ο ίδιος ότι το να παραμείνεις ζωντανός ικανοποιείται με υπερπροσπάθεια, εξημερώνει το χάος και τα αδιέξοδα σε στίχους. Το ύφος του λιτό και γκροτέσκο, φωτίζει τα πιο σκληροτράχηλα ερεθίσματα που συνθέτουν την δική του αλήθεια. Στις λέξεις του, εξίσου έντονα, φιλοξενείται το κρητικό ιδίωμα, προδίδοντας λίγη πατρίδα στον λόγο. Η γραφή του κοφτή κι ελεύθερη, εκκινεί από αυτοβιογραφικές μεταδόσεις ενώ παράλληλα απλώνει δίχτυα σε κοινούς τόπους του εκάστοτε τώρα.

Νέα λογοτεχνικά ιστολόγια: Rhythm And Poetry
Rhythm And Poetry:«Η έντονη στεναχώρια
ίσως και να ‘ ναι
πιο ανάλαφρη απ’ την απάθεια
Ασύγκριτα όλα
με το πλησίασμα σου και μόνο
Να με βλέπεις να μετανιώνω
για κάθε λέξη που δεν πρόλαβα
ή για παραπανίσιες λέξεις
που έλεγα χωρίς να σ ‘ αγγίζω»

Έξω απ’ το παράθυρο μου

Έξω απ’ το παράθυρο

μου βλέπω μια ιατρική καρέκλα

Πιο δίπλα ένα άλλο παράθυρο

και πίσω απ ‘ αυτό ένα σύνθετο γεμάτο βιβλία

Μέσα απ’ το παράθυρο μου είναι μια στοίβα βιβλία

που δεν κατάφερα να διαβάσω ποτέ

Γιατί σκεφτόμουνα εσένα.

Πιο ψηλά όμως έξω απ’ το παράθυρο μου

υπάρχει ένα άλλο παράθυρο

και εσύ ευτυχώς δεν είσαι πια εκεί

Ούτε μέσα απ ‘το παράθυρο μου βέβαια.

Έξω απ ‘το παράθυρο μου είναι ένας κόσμος

γεμάτος με σημεία που συναντηθήκαμε

όταν αποφασίσαμε να δούμε τι κρύβεται έξω απ ‘τα παράθυρα μας

ακόμα και να αποφύγω αυτόν τον κόσμο δεν έχει νόημα

Γιατί πάντα έξω από αυτό εδώ το παράθυρο που γράφω τώρα

θα υπάρχει πάντα το παράθυρο σου

ΣΙΝΕΜΑΣ Ο ΠΑΡΑΔΕΙΣOΣ

«Ένα αποχαιρετιστήριο πράγμα καθώς ανάσαινε,
κατέβαινε στο χολ»

Τσαρλς Μπουκόφσκι

Εγώ από την άλλη
Πέρασα την μέρα μου
κλεισμένος στον φωταγωγό
M’ ένα σκοτάδι πηχτό τόσο
που ένιωσα το χρώμα που ‘χουνε οι κόρες μου
Ύστερα βγήκα περιχαρείς στους δρόμους
και το αγέρωχο βήμα μου
προέδιδε την βασιλική μου καταγωγή
Στο ξεπεσμένο μου βασίλειο
κατοικούνε μυριάδες καρέ φιλμ
πάντα της ίδιας γωνίας λήψης
Το υλικό τους εύφλεκτο
και για να κρατήσω ζωντανή την μνήμη
χίλιους αιώνες τώρα γυρνάω με τα χέρια μου την μηχανή
σε δημόσιες υπαίθριες προβολές
Μετά τους τίτλους τέλους
απλώνω την τραγιάσκα μου στους περαστικούς
Μα όταν ξεχνιέμαι πότε πότε
πάντα στο ίδιο καρέ
Τα βλέπω όλα αυτά που με κόπο γέννησαν οι θύμησες
να λαμπαδιάζονται
Κι αφού δεν υπάρχει τίποτα άλλο
να καεί σε μια άδεια πλατεία από πέτρα
το πυρομάνι εικόνων  κυνηγάει να κάψει εμένα τον ίδιο
Κάθε καλοκαίρι όμως όταν ο ήλιος πέφτει
στην ψάθινη τρύπια καρέκλα μου
Συνειδητοποιώ ότι οι μόνες επιλογές μου
κινούνται ανάμεσα σε στάχτες και ένα μυαλό Σίσυφο
20 τσιγάρα μετά
Δεν έχει καμία σημασία
Αφού ξέρω
«Η Αγάπη είναι ένας σκύλος απ ΄την κόλαση»

 

Μεγάλη Έκθεση Βιβλίου στο Άλσος του Δήμου Περιστερίου
3-19 Ιουνίου στον χώρο του Άλσους Περιστερίου, στο σταθμό του Μετρό "Ανθούπολη" φιλοξενείται φέτος Μεγάλη Έκθεση Βιβλίου με είσοδο ελεύθερη και πολλές εκδηλώσεις

Την Τρίτη 14 Ιουνίου παρακολουθήσαμε τη διαδραστική performance στα πλαίσια της Μεγάλης έκθεσης Βιβλίου στο Άλσος Περιστερίου.

Από την Παρασκευή 3  Ιουνίου το Άλσος Δήμου Περιστερίου (πλησίον ΜΕΤΡΟ Ανθούπολης) φιλοξενεί τη Μεγάλη Έκθεση Βιβλίου που διοργανώνουν ο Δήμος Περιστερίου και ο Σύλλογος Εκδοτών Βιβλίου Αθήνας με είσοδο ελεύθερη για το κοινό. Όπως αναφέρεται στο πρόγραμμα, στα πλαίσια της έκθεσης πραγματοποιούνται καθημερινά events όπως παρουσιάσεις βιβλίων, διαδραστικά παιχνίδια, κινητικές & μουσικοκινητικές δραστηριότητες, αναγνώσεις, βιωματικά εργαστήρια και αφηγήσεις. Όλες οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται με κεντρικό άξονα το βιβλίο ως μέσο της διάδοσης του πολιτισμού και έχουν ως βασικό τους σκοπό τη διάδοσή του αλλά και την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας.

 

Λίγα λόγια για τη διαδραστική performance
Αναγνώσματα στο Άλσος
Οι animateurs Μυρτώ Παπαδοπούλου, Κατερίνα Βαρδακαστάνη, Σπύρος Ξένος

Βρεθήκαμε στο Άλσος Περιστερίου την Τρίτη 14/6 και παρακολουθήσαμε το event Διαβάσματα στο Δάσος, μια διαδραστική performance, ένα θεατρικό παιχνίδι για ενήλικες. Ήταν ένα αρκετά ενδιαφέρον event, ιδιαίτερα διαδραστικό και πρωτότυπο. Όλοι έχουμε έστω και μια φορά στη ζωή μας παίξει το παιχνίδι που ο καθένας διαβάζει μια φράση ή μια πρόταση από κάποιο αγαπημένο του βιβλίο και σιγά σιγά δημιουργείται ένα κείμενο από την αλληλουχία αυτών των φράσεων-προτάσεων το οποίο είναι κατά κύριο λόγο χιουμοριστικό. Το παιχνίδι αυτό προσπάθησαν να αναπαράξουν τρεις performer, η Μυρτώ Παπαδοπούλου, η Κατερίνα Βαρδακαστάνη και ο Σπύρος Ξένος, ντυμένοι με περίεργες στολές που θύμιζαν κουρδιστά ανθρωπάκια. Οι δύο από τους animateurs Μυρτώ Παπαδοπούλου και Σπύρος Ξένος, με τα μικρόφωνα ανά χείρας, έκαναν ένα tour σε όλα τα περίπτερα της έκθεσης, επέλεγαν τυχαία βιβλία, διάβαζαν το όνομα του συγγραφέα, του εκδοτικού οίκου και ένα απόσπασμα ενώ η Κατερίνα Βαρδακαστάνη, καθισμένη σε έναν υπολογιστή, σημείωνε κάποια από αυτά που διάβαζαν οι προηγούμενοι συνθέτοντας ένα Ντανταϊστικό κείμενο  από τυχαίες λέξεις και φράσεις.

Αναγνώσματα στο δάσος
Η επιλογή των βιβλίων, Μυρτώ Παπαδοπούλου.
Αναγνώσματα στο δάσος
Η επιλογή των βιβλίων, Σύρος Ξένος.

Ένα Ντανταιστικό κείμενο είναι ένα κείμενο που δεν έχει συνοχή, δεν έχει ροή, όλα κυλούν τυχαία ανάλογα με την φράση που «τυχαίνει» να ακολουθήσει κάθε φορά. Συνήθως το παιχνίδι αυτό αν και είναι οικογενειακό, της παρέας θα μπορούσαμε να πούμε, οι τρεις performer που ανέλαβαν να το φέρουν σε πέρας κατάφεραν να το προσαρμόσουν στις ανάγκες της έκθεσης, προσελκύοντας το ενδιαφέρον και την έκπληξη των θαμώνων. Όταν ολοκληρώθηκε η περιήγηση στα περίπτερα της έκθεσης, το κείμενο διαβάστηκε από την αρχή μεγαλοφώνως στο κοινό και με αυτόν τον τρόπο έλειξε η διαδραστική performance.

Κατερίνα Βαρδακαστάνη
Η Κατερίνα Βαρδακαστάνη σημειώνει λέξεις και φράσεις.

Σκοπός ενός τέτοιου εγχειρήματος δεν είναι η ανάδειξη κάποιου συγκεκριμένου βιβλίου ή κάποιου συγκεκριμένου συγγραφέα, αλλά η συνειδητοποίηση της γοητείας του τυχαίου. Όταν μπλέκει κανείς κάθε είδους βιβλία μεταξύ τους, κι όταν αρνείται να κατηγοριοποιήσει τα αναγνώσματα και απλώς τα μπερδεύει, το αποτέλεσμα είναι αν μη τι άλλο πρωτότυπο, μοναδικό και κατά πάσα πιθανότητα ανεπανάληπτο.

Τίποτα όμως δεν τελείωσε ακόμη. Μένουν ακόμη τέσσερις ημέρες γεμάτες με ενδιαφέροντα events στο Άλσος για μικρούς και μεγάλους. Να σημειωθεί πως όπως κάθε χρόνο ο ΣΕΒΑ προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει το αναγνωστικό κοινό και να οργανώσει κάποια δράση κοινής ωφέλειας. Φέτος καλεί τους επισκέπτες της έκθεσης να προσφέρουν το αγαπημένο τους βιβλίο για την ενίσχυση της βιβλιοθήκης του Χαμόγελου του παιδιού.

Πληροφορίες Μεγάλης Έκθεσης Βιβλίου
  • Ημερομηνία: Καθημερινά ως και 19 Ιουνίου 2016
  • Ώρες Λειτουργίας: Καθημερινά 18.00-23.00 και Σαββατοκύριακα 11.00-23.00
  • Τοποθεσία: Άλσος Δήμου Περιστερίου
  • Πρόσβαση: Σταθμός Μετρό «Ανθούπολη» (Κόκκινη Γραμμή)
  • Είσοδος Ελεύθερη

 

 

Τάσος Λειβαδίτης
Τάσος Λειβαδίτης

«’Άνθρωποι που έζησαν τόσο μυστικά που όταν πέθαναν ο θάνατος βρήκε τίποτα να τους πάρει. Κι όπως χθες βγήκε κι απόψε ανυποψίαστο το φεγγάρι». (Τάσος Λειβαδίτης, ‘Άνθρωποι…’).

Στις 20 Απρίλη του 1922, στην ‘καρδιά’ της άνοιξης, γεννήθηκε ο Τάσος Λειβαδίτης, ένας ποιητής ιδιαίτερος, που ‘ανδρώθηκε’ τη δεκαετία του 1940: ελληνοϊταλικός πόλεμος, κατοχή, αντίσταση, εμφύλιος πόλεμος. Τα βιώματα αυτής της ιστορικής περιόδου, οι αναφορές και τα επίδικα της σημάδεψαν τον ποιητή, όπως σημάδεψαν και χιλιάδες άλλους. Ο Τάσος Λειβαδίτης, άλλοτε ‘λακωνικός και άλλοτε ‘χειμαρρώδης’, άλλοτε αιχμηρός και άλλοτε ‘κρυφός’ και αμφίσημος διαπερνά το ‘σώμα’ της ελληνικής ποίησης. Στο ποιητικό του πράττειν, η ήττα της Αριστεράς δεν προσλαμβάνει τα χαρακτηριστικά ενός ‘θρήνου’ για την απολεσθείσα ουτοπία, για τον ‘παράδεισο’ που τελικά δεν έφθασε.

Αντιθέτως, στρέφεται προς την πλευρά του ανθρώπινου ‘τραύματος’, μετασχηματίζει και μετασχηματίζεται σε ‘λυγμό’ για τις ζωές που χάθηκαν. Αυτή η ‘τραυματική’ αφήγηση στην ποίηση του προχωρά και εξελίσσεται, αποκτώντας τον ειρμό και τη δομή του ατελεύτητου προορισμού: της ζωής που δεν ολοκληρώθηκε και δεν πραγματώθηκε. Και όμως στο ποιητικό του έργο αντανακλάται και η ‘λεία’ επιφάνεια κάτω από την οποία ενδημούν πρόσωπα που έζησαν, αντικείμενα προς χρήση. Ο προορισμός μπορεί να ήταν και η συντροφικότητα.  Στο πεδίο της ιστορίας, συγκροτούμενη ως βασική ταυτότητα και ως ανθρώπινη φύση, η ποίηση δεν είναι παρά η «φωνή» εκείνου που δεν μπορεί να μιλήσει. Με αυτόν τον  τρόπο, ο «βιόκοσμος»[1] του περιλαμβάνει πρόσωπα που πεθαίνουν και «γεννιούνται» ξανά, μέσω της ποίησης. Η δική του προσωπική μνήμη διαπλέκεται με τη μνήμη των συντρόφων του, με τις αφηγήσεις των περασμένων γεγονότων, με την ίδια την ανασημασιοδότηση του ως ποιητική δράση-ιστορία.

Όμως, η ποίηση του δεν είναι γεγονοτολογική αλλά «κινούμενη», αυθεντική και για αυτόν το λόγο, ιστορική. Είναι η ιστορία του κάθε ένα που «βίωσε» τις «ωδίνες» και τα «κοιλοπονήματα» της, που «βίωσε» την ορμή και τη «ταχύτητα» με την οποία εισήλθε στη ζωή επηρεάζοντας την.  Γιατί, «οι παλιοί σύντροφοι δεν πέθαναν, αλλά κατοικούν τώρα στο βάθος των δρόμων- όποιον κι αν πάρεις θα τους συναντήσεις».[2]

Πραγματικά, ο Τάσος Λειβαδίτης κινείται «αυτόνομα», διαβλέπει το «βάρος» που αποκτούν οι πράξεις, συμπυκνώνει στην ποίηση του την έννοια-συνθήκη της ‘τρωτότητας’, προχωρά μέχρι το πεδίο της ατομικής ευθύνης και συνείδησης, με έναν τρόπο όχι «αυτόματο» και «μηχανικό» αλλά συγκροτημένο και συγκεκριμένο, με έναν τρόπο που θαρρείς «προδίδει» τη βαθιά γνώση του ποιητή για τον κόσμο. Γιατί τι άλλο είναι η ποίηση του Τάσου Λειβαδίτη παρά  η διαρκής σημειολογία της ανθρώπινης κίνησης, η  αισιοδοξία και η ζωντάνια  που εναλλάσσονται με την απαισιόδοξη και «μελαγχολική» (έως και καταθλιπτική) ενατένιση των πραγμάτων, το πολύσημο σημάδι των καιρών; Ο ποιητής «άγγιξε» την πολυπλοκότητα και τη συνθετότητα των κοινωνικών σχέσεων, προσέδωσε «έρμα» στη «μονάδα» που αφουγκράζεται την ήττα αλλά και την φυσική απώλεια ως καταστάσεις του διαρκούς παρόντος, ως καταστάσεις «φυγής» και «απώλειας» του ιδανικού μέλλοντος.

Παραφράζοντας το Γάλλο μαρξιστή φιλόσοφο, Λουί Αλτουσέρ, θα λέγαμε πως για τον ποιητή Τάσο Λειβαδίτη, ‘το ιστορικό παρελθόν διαρκεί πολύ’, ένα ιστορικό παρελθόν  που προσδιορίζεται από τη διαδικασία αποκρυστάλλωσης στάσεων και συνεπειών στο ιστορικό τώρα.

Σε ένα ενδιαφέρον του κείμενο το έργο ‘Μύηση στη Φιλοσοφία για μη φιλοσόφους’,  ο Χουάν Ντομίνγκο Σάντσες Εστόπ αναφέρει: «Η πλειονότητα των εξεταζόμενων πρακτικών θεωρούνται υπό το πρίσμα της παραγωγής ως διαδικασίας συνδυασμού μιας πρώτης ύλης, μιας εργασιακής δύναμης και ενός συνόλου εργαλείων, δηλαδή ως δράσης ενός δρώντος (agent) πάνω σε μία πρώτη ύλη με τη χρήση εργαλείων, κάτι που αποτελούσε και την αριστοτελική ποίηση· αλλά σε ό,τι αφορά την ιδεολογία, την επιστήμη ή την πολιτική, αλλά και την ίδια τη φιλοσοφία, ο Αλτουσέρ οφείλει να αναγνωρίσει ότι ποίησις και πράξις δεν θα μπορούσαν να διαφοροποιηθούν, αφού  ο ενεργών και η ύλη συμπίπτουν και, όπως λέει ο Αριστοτέλης,  με ένα παράδειγμα της πράξεως που έχει γίνει κλασικό «ο γιατρός θεραπεύει τον εαυτό του».[3]

Κατά το Αριστοτελικό υπόδειγμα και «ο ποιητής θεραπεύει τον εαυτό του», διαμέσου της διαδικασίας της υπενθύμισης των πράξεων, των παραλείψεων και των αντιφάσεων του. Οι αντιφάσεις που συγκροτούν την  ανθρώπινη ψυχοσύνθεση αποτελούν προνομιακό πεδίο «μελέτης» για τον ποιητή. Έτσι, πέρα από αυτό που επισημαίνει ο Χουάν Ντομίνγκο Σάντσες Εστόπ, στο «υπόγειο» και «υπέργειο» ποιητικό σύμπαν του Τάσου Λειβαδίτη η ποίησις προϋποθέτει την πράξη, η κίνηση την ακινησία, η ιστορία την ατομική οργάνωση, η ομοιογένεια των πραγμάτων την ετερογένεια των διακοπτόμενων στιγμών.

«Οι ανταύγειες του φεγγαριού στα τζάμια σαν τα μικρά αποσπάσματα ενός ονείρου που κυνηγάμε χρόνια. Έρωτες για πράγματα μακρινά, φιλίες με δρόμους, ή άστρα κι η παιδικότητα που σε ό,τι καλύτερο είχε, έμεινε για πάντα άγνωστη. Ώσπου μια νύχτα παραμέρισα τη ζωή μου και βρήκα το ωραίο ρόδο που μου είχαν υποσχεθεί».[4]

‘Τα Χειρόγραφα του Φθινοπώρου’, Εκδόσεις Κέδρος
‘Τα Χειρόγραφα του Φθινοπώρου’, Εκδόσεις Κέδρος

Ο ποιητής «ωραία» και «απλά» «παραμέρισε τη ζωή του», αναζητώντας στο ρόδο το «πέρασμα» σε μια άλλη ζωή και πράξη. Θα μπορούσαμε απλά να πούμε πως το ρόδο αποτελεί το άλλο και συνάμα τόσο ίδιο όνομα της ποίησης. Όμως, ο Τάσος Λειβαδίτης προχωρά πέρα από αυτό. Αναζητεί τις περασμένες εικόνες που τον σημάδεψαν, τις περασμένες εικόνες ως ποίηση, εκκινεί με αφετηρία το στοχασμό και καταλήγει στη διαρκή παρατήρηση. Γιατί ένας ποιητής είναι και ένας παρατηρητής των πάντων. Σε αυτό το σημείο προκύπτει η σύζευξη ποιητικού οράματος (η ποίηση ως καθημερινή αναγκαιότητα, ως ‘φυσική’ πράξη) και ποιητικής κοσμοθεωρίας (η ποίηση που εγκιβωτίζεται ως πρόταγμα σε ότι θα αποκαλούσαμε ως κοινωνικό γίγνεσθαι). Αυτές οι δύο πτυχές συγκροτούν την ποίηση του Τάσου Λειβαδίτη. Εικόνες, μνήμες και ιστορίες, η παιδική ηλικία και ο έρωτας συνιστούν ένα ευρύ ποιητικό παλίμψηστο, το οποίο και «μεταλλάσσεται» διαρκώς, προτάσσοντας άλλοτε την αμφιβολία, άλλοτε την περίσκεψη και άλλοτε την αμφισβήτηση ως  ‘γνωσιακό’ πεδίο. Σε ισόποσες δόσεις, το ποιητικό γίγνεσθαι του Τάσου Λειβαδίτη είναι αμφισβητησιακό, «υπόκωφο» και, θα λέγαμε «εξορισμένο» από τον «αντικειμενικό κόσμο», από τη μηχανική ενός «κόσμου» που δεν αναπαρίσταται ποιητικά και δεν «κατασκευάζεται» ολικά.

Η ποίηση και η πράξη εμφιλοχωρούν η μία στην άλλη, συνιστούν το ίδιο το «είδωλο» του ποιητή, συστέλλονται και διαστέλλονται άλλοτε μαζί αλλά και χώρια. Κι όμως, ως «ύλη» της παραδοξότητας των πραγμάτων, ο agent (δρων) είναι το κοινό πρόσωπο του ποιητή-ανθρώπου που δρα, επενεργεί διαμορφώνοντας τους όρους και τις προϋποθέσεις για την ανάδυση της «σωματικής-πνευματικής ενέργειας». Ευρύτερα η ποίηση νοείται και ορίζεται ως συγκέντρωση πνευματικής δύναμης, μίας δύναμης-στοχασμού που μεταβαίνει  μακρύτερα από τα τετριμμένα και τους φαντασιακούς «μύθους» με τους οποίους πορεύεται το υποκείμενο (συλλογικό & ατομικό).

Και προπάντων η ποίηση η νοτισμένη στα καθημερινά πεδία των μαχών απομακρύνει από τους ορίζοντες της τα φαντασιακά «σύννεφα» που προσβλέπουν σε έναν τρόπο αναπαράστασης του κόσμου ως «δυνητική τελειότητα» που ανακύπτει από την κυριαρχία των ‘ειδικών’ και των νόμιμων και των νομιμόφρονων, ως κόσμου όπου η εξουσία επιβάλλει τους μύθους της.  Ο τελεολογικός μύθος διαλύεται.

Ο Τάσος Λειβαδίτης ‘ανασταίνει’ φωνές, κινήσεις και πρόσωπα. Η ποίηση του ‘ακουμπά’ και ‘αγγίζει’ το πεδίο της ‘ζώσας’ ιστορίας, συγκροτείται ως υποκείμενο αφήγησης, ‘ενοποιεί’ τα θραύσματα που αφήνει πίσω του ο πανταχού παρών θάνατος (που βιώνεται και ως απόσυρση-ιδιώτευση), αποκτά μία ροή που κινείται κόντρα και ενάντια στη ροή των πραγμάτων, κόντρα και ενάντια στη ροή ενός κόσμου, ο οποίος, όσο περισσότερο ‘προχωρά’ τόσο περισσότερο ‘κερδίζει’ συνειδήσεις. Σε κάθε του βήμα, η μαχόμενη αξιοπρέπεια, σε κάθε του βήμα τον κερδίζει η ποίηση που δύναται να συμπυκνωθεί σε μία λέξη, σε μία μικρή φράση.

Ο ποιητής ‘συσσωρεύει’ τις αντιφάσεις και τις αντινομίες μίας εποχής και μίας ιστορικής κοινωνικοπολιτικής περιόδου, λειτουργώντας ως ένα ιδιότυπο ‘αντηχείο’ φωνών και αναφορών, αγώνων και εξοριών, που επιδιώκει να συμβιβάσει τη ζωή με το θάνατο, το ψωμί με το κρασί, το σύντροφο με τον άλλο’ εαυτό του. Ο Τάσος Λειβαδίτης, μαζί με τον Γιάννη Ρίτσο, είναι οι ποιητές που διεύρυναν τα όρια της ιστορικότητας που δύναται να προσλάβει η ποίηση, εκεί όπου η μνήμη δεν είναι απλά και μόνο η αναφορά της απώλειας, αλλά η αναφορά στο πεδίο της διιστορικής πράξης, στο πεδίο των διεργασιών που συντελούνται στο πεδίο της συνείδησης και ‘καρπίζουν’ στο έργο τους. Στο πλαίσιο της ποιητικής του εξέλιξης, ο έρωτας είναι το οικείο και το ‘ζεστό’, το απόμακρο και το υπερβατικό, το λογικό και το άλογο μαζί. Παντού εμφιλοχωρεί η ‘θεατρικότητα’ ενός ανθρώπου που όσο εύκολα γελάει τόσο εύκολα και κλαίει.

O ποιητής Τάσος Λειβαδίτης δεν θα μπορούσε ποτέ να φωνάξει αυτό που φώναζε ο Άγιος Αρσένιος στους χριστιανούς: «Fuge, tace, quiesce! («Φύγε, Σώπα, ησύχασε!). Και κατά συνέπεια: αναπαύσου εν κοινωνική ειρήνη.

«Οι φωταγωγημένοι δρόμοι των μεγαλουπόλεων τρομάζουν τους διαβάτες, αλλά προετοιμάζουν τους ποιητές  και τα σκυλιά στέκονται στις γωνιές ανατριχιασμένα σα να είδαν άξαφνα κάτι πιο πέρα- το ωραίο μυστικό μου όμως είναι ότι δε γνώρισα ποτέ την Ιουδήθ, κι ω ύπνε, ξεφύλλισε το βιβλίο σου με τις μαγικές εικόνες, γιατί ποτέ δε ζήσαμε κι η παιδικότητα ήταν ένα άλυτο αίνιγμα που φόβιζε τους μεγάλους, κι αν αγαπήσαμε, αγαπήσαμε πράγματα που τρεμόσβηναν στο βάθος και χάνονταν γρήγορα, όπως οι έρωτες των αρρώστων που θα είναι σύντομοι μα ο Θεός τους ευλόγησε να φαίνονται αιώνιοι κι οι κήποι μας βάζουν ερωτήματα αναπάντητα με ρόδα ή γιασεμιά κι ω χίλιοι σπασμένοι καθρέφτες της σελήνης κι η θάλασσα, τρελή τρελή, που προσπαθεί να τους συναρμολογήσει. Ο κόσμος μόνο όταν τον μοιράζεσαι υπάρχει…».[5]

Αυτή ακριβώς είναι η συμπυκνωμένη ουσία της ποίησης του Τάσου Λειβαδίτη: «ο κόσμος μόνο όταν τον μοιράζεσαι υπάρχει…». Μόνο όταν δίνεις και όταν δίνεσαι, όταν νιώθεις την «καυτή ανάσα» του άλλου, του συνοδοιπόρου, του συντρόφου. Ολόκληρη η ποίηση του Τάσου Λειβαδίτη ανακύπτει ως επικουρία του άλλου, ως συνύπαρξη αλλά και ως αγωνία για την πορεία του ανθρώπινου είδους. Ο έρωτας θρυμματίζει σε «κομμάτια» τη στιλπνότητα του καιρού.

Ο Τάσος Λειβαδίτης (που έγραψε και ένα μικρό και ουσιαστικό κείμενο για το Canto General του Pablo Neruda), είναι ο ποιητής των φτωχών, των ξεχασμένων, των απόκληρων και των απανταχού σιωπηλών, αυτών που περιμένουν από την ποίηση να εκφράσει τη δική τους σιωπή. Γιατί η ποίηση του, αυτή η τόσο συγκαιρινή ποίηση δεν παραπέμπει στο μακρινό ‘άλλο’, αλλά στο καθημερινό στοιχείο, απευθυνόμενη σε όλους όσοι θέλουν να λέγονται άνθρωποι…

 

[1] Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι ο «βιόκοσμος» του ποιητή είναι οι αναφορές του, τα πρόσωπα που άλλοτε κινούνται και άλλοτε στέκουν, οι «ρίζες» του που αποτελούν τον θεμέλιο λίθο της ποίησης του. Ο «κόσμος» στο ποιητικού του έργο συντίθεται από αυτό που θα αποκαλούσαμε ως ευρύ πεδίο της δράσης, ο ‘χώρος’ όπου τα πρόσωπα, σαν θεατρικές περσόνες, διαμορφώνουν το γίγνεσθαι. Η ποίηση του συνίσταται στην αλληλουχία μεταξύ «βιόκοσμου-κόσμου», μεταξύ υποκειμένων και ιδεολογιών, μεταξύ παλαιού και νέου, ακριβώς διότι στην αντίληψη του Τάσου Λειβαδίτη η ποίηση συγκροτεί τη «μαμή» της ιστορίας, τη «μαμή» εκείνων των προσωπικών ιστοριών που υπερβαίνουν τα όρια της τυποποιημένης αντίληψης-νόησης.

[2] Βλέπε σχετικά, Λειβαδίτης Τάσος, ‘Αθανασία’, ‘Γ’, ‘Τα Χειρόγραφα του Φθινοπώρου’, Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα, 2005, σελ. 111.

[3] Βλέπε σχετικά,  Εστόπ Σάντσες Ντομίνγκο Χουάν, ‘Ψόφιο Σκυλί, ψόφο δεν έχει. Για τη μύηση στη Φιλοσοφία για μη φιλοσόφους του Λουί Αλτουσέρ’, Μετάφραση: Μπαρτσίδη Ιωάννα, Περιοδικό Θέσεις, Τεύχος 128, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2014, σελ. 104.

[4] Βλέπε σχετικά, Λειβαδίτης Τάσος, ‘Το Ρόδο’, ‘Τα χειρόγραφα του φθινοπώρου’, Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα, 2005, σελ. 44.

[5] Βλέπε σχετικά, Λειβαδίτης Τάσος, ‘Ερωτήματα…ό.π., σελ. 45.

Stefan Zweig

O Stefan Zweig γεννήθηκε 28 Νοεμβρίου 1881 και πέθανε στις 23 Φεβρουαρίου 1942 στη Βιέννη και στην εποχή του αποτελούσε έναν από τους δημοφιλέστερους συγγραφείς παγκοσμίως. Στο συγγραφικό του έργο, έγραψε κυρίως νουβέλες, θεατρικά έργα, ποιήματα και ένα μοναδικό μυθιστόρημα (Το «Επικίνδυνος Οίκτος»).

Κοινός θεματικός άξονας σε πολλές από τις νουβέλες του αποτέλεσε συχνά η μονομανία, η εμμονή του ανθρώπου σε μία μοναδική ενασχόληση που τον γεμίζει, χωρίς να έχει ανάγκη τίποτα περισσότερο από τη ζωή του από αυτή. Τρία σημαντικά έργα του που ασχολούνται με αυτό το θέμα είναι Ο Παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ, Η αόρατη συλλογή και η Σκακιστική Νουβέλα, οπότε θα είναι ενδιαφέρουσα η περιήγηση σε αυτές τις νουβέλες, ώστε να γίνει αντιληπτό ποιες ήταν οι απόψεις του Stefan Zweig πάνω σε αυτή την ανθρώπινη αδυναμία, ή και δύναμη.

«Ό,τι ιδιαίτερο και υπέρτερο στην ύπαρξή μας καθίσταται δυνατό μόνο με την πνευματική συγκέντρωση, με πανέμορφη μονομανία που τελεί σχέση ιερής συγγένειας με την παραφροσύνη»
– Stefan Zweig, O Παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ 
Ο παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ (Buchmendel)

Ο παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ

Η νουβέλα αυτή του Stefan Zweig γράφτηκε το 1929 και διαδραματίζεται στη Βιέννη πριν και μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ιστορία αναφέρεται σε έναν μάλλον εκκεντρικό Ρώσο, Εβραίο και ηλικιωμένο άντρα, του οποίου η μόνη ασχολία ήταν η λογοτεχνία και, συγκεκριμένα, όχι τόσο το περιεχόμενο ή η πνευματικότητα των βιβλίων, όσο τα στοιχεία τους στους καταλόγους. Περνούσε την ημέρα του, από το ξημέρωμα μέχρι το δειλινό, στο μαρμάρινο τραπέζι ενός καφέ διαβάζοντας εμμονικά και γεμάτος προσήλωση λίστες βιβλίων, μνημονεύοντας όπως κανείς άλλος τον τίτλο, τον συγγραφέα, τη μορφή, την ημερομηνία που γράφτηκαν και την τιμή τους. Σε αυτόν στρέφονταν αναγνώστες και φοιτητές για συγγράμματα και αρεσκόταν να τους εντυπωσιάζει με τις γνώσεις του. Αυτή η ματαιοδοξία ήταν «το μοναδικό και πιο ανθρώπινο απ’ όλα τα ανθρώπινα πάθη που γνώριζε», αφού γι’ αυτόν ο κόσμος του ήταν τα βιβλία, και οτιδήποτε πέραν αυτού του ήταν ακατανόητο και άνευ σημασίας.

Η μονομανία του ήταν τόσο ισχυρή, που δεν πρόσεχε τίποτα απ’ όσα συνέβαιναν γύρω του, τόσο την ώρα που διάβαζε μανιωδώς τους καταλόγους του όσο και τις στιγμές που έκανε τη μοναδική καθημερινή του διαδρομή, από το πανδοχείο στο καφέ και κοίταζε τις βιτρίνες των βιβλιοπωλείων απομνημονεύοντας τους τίτλους των βιβλίων.

Αυτός ο αθώος άνθρωπος, που το μόνο που ζήταγε από τη ζωή του ήταν να μπορεί να διαβάζει διαρκώς, έπεσε θύμα της μονομανίας του, αφού η αδιαφορία του για τον έξω κόσμο τον έκανε να μην αντιληφθεί(!) την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και να συνεχίσει να στέλνει γράμματα σε βιβλιοπωλεία της Γαλλίας και της Αγγλίας. Αυτό, σε συνδυασμό με τη ρωσική και εβραϊκή καταγωγή του, τον έστειλαν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης για δύο χρόνια και του στέρησαν τη μόνη του χαρά: τη δυνατότητά του να διαβάζει.

Σαν αντάλλαγμα, η εμμονική του δραστηριότητα έφερε και τη σωτηρία του από αυτή την φυσική και πνευματική φυλακή, αφού ο λοχαγός αντιλήφθηκε ότι κατά την κράτησή του, πολλοί σπουδαίοι και επιφανείς άνθρωποι είχαν προσπαθήσει να έρθουν σε επαφή μαζί του για να παραγγείλουν βιβλία. Επομένως, μετά από κάποιες διαδικασίες, αφέθηκε ελεύθερος μα δεν ήταν ποτέ ο ίδιος: είχε χάσει τη μνήμη του, τα (ακόμα και εκκεντρικά) λογικά του και τη διάθεσή του να διαβάζει.

Αυτό υπήρξε και το τέλος ενός ανθρώπου που, ενώ κάποιος θα μπορούσε να χαρακτηρίσει γραφικό και χωρίς κανένα όφελος στην κοινωνία, μέσα από τα μάτια του αφηγητή και του Stefan Zweig, αναδεικνύεται ως μια άκρως συμπαθητική φυσιογνωμία. Η μονομανία του ήταν άκακη, δεν εμπεριείχε κανένα πάθος, παρά μόνο μια θρησκευτική σχεδόν ευλάβεια προς τα βιβλία και παρουσιάζεται ως μια απολύτως πνευματική κατάσταση, τόσο που όποιος αναγνώστης δε διαθέτει αυτό το βαθμό της συγκέντρωσης θεωρείται βέβηλος μπροστά σε έναν άνθρωπο όπως ο βιβλιομέντελος. Η εμμονή, δηλαδή, στο έργο δεν αποτελεί μια αρρώστια ή μια επιλήψιμη συνήθεια, μα μια ικανότητα που μόνο ελάχιστα και ιδιαίτερα αφοσιωμένα μυαλά με ανώτερες πνευματικές ικανότητες μπορούν να κάνουν πράξη.

Η αόρατη συλλογή (Die unsichtbare Sammlung)

Η Αόρατη Συλλογή

Αυτό το έργο του 1927 είναι μια χαρακτηριστική αποτύπωση της γερμανικής κοινωνίας μετά την ήττα της χώρας στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, την εποχή, δηλαδή, του πληθωρισμού και της φτώχειας. Ο Stefan Zweig, επιχειρώντας για ακόμα μια φορά να περιγράψει το εσωτερικό ενός εμμονικού μυαλού, γράφει για έναν επί δεκαετίες μανιώδη συλλέκτη χαλκογραφιών, ο οποίος από τα μέσα ακόμα του 1800 ξόδευε όλο του το εισόδημα σε αυτή του την ασχολία, μη επιτρέποντας καμία πολυτέλεια σε αυτόν και την οικογένειά του.

Για ακόμα μια φορά, όπως στο «Ο παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ», η μονομανία του αποτελεί μια όαση γι’ αυτόν τον βετεράνο, με τη διαφορά πως αυτός τουλάχιστον είναι περιτριγυρισμένος από τη διαρκή και ανήσυχη φροντίδα της συζύγου και των κορών του. Όταν έχασε το φως του, επηρεασμένος ψυχολογικά από το ξέσπασμα του πολέμου, αυτές οι γυναίκες μερίμνησαν ώστε να μη μάθει ποτέ για την ήττα, τελικά, της Γερμανίας, την απώλεια εδαφών και, φυσικά, την οικονομική κρίση που είχε χτυπήσει, μεταξύ άλλων, τη μικροαστή οικογένειά τους ανεπανόρθωτα. Το άλλο μεγάλο μυστικό τους ήταν πως σε αυτή την δυσχερή κατάσταση, είχαν αναγκαστεί για την επιβίωσή τους να πουλήσουν σχεδόν ολοκληρωτικά τη συλλογή του και να αντικαταστήσουν τα σπάνια κομμάτια με άδεια χαρτάκια, ώστε να μην καταλάβει την απουσία τους χάρη στην τύφλωσή του.

Παρ’ όλα αυτά, προς ευτυχία όλων, ο ηλικιωμένος άντρας ποτέ του δεν έμαθε την «αόρατη» και λεηλατημένη συλλογή που κράταγε στα χέρια του και την οποία «διάβαζε» καθημερινά από μνήμης, ξέροντας από παλιά πού ακριβώς βρισκόταν το κάθε λεπτομέρεια σε κάθε ένα από τα πολύτιμα χαρτάκια του. Ως συλλέκτης, δεν έβρισκε άλλη χαρά από αυτή την ασχολία και δε ζητούσε τίποτα άλλο από την καθημερινότητά του, εκτός ίσως από το να δείξει σε κάποιον γνώστη όλα όσα έχει υπομονετικά μαζέψει και –εν αγνοία του- χάσει τόσο άδοξα.

Η μονομανία του, δηλαδή, αποτελεί ανακούφιση όχι μόνο γι’ αυτόν, μα και για την οικογένειά του, η οποία επιθυμεί μόνο να τον προστατεύσει από τον έξω κόσμο. Μια ωδή, λοιπόν, στην άγνοια και στην ευδαιμονία του απονήρευτου ανθρώπου, ο οποίος ίσως, χάρη στην ασχολία του, είχε καταφέρει να είναι ο μόνος Γερμανός της εποχής εκείνης που μπορούσε να διατηρήσει το χαμόγελό του, γεμάτος περηφάνια γι’ αυτό που νομίζει πως βρίσκεται στο εσωτερικό των φακέλων του.

Σκακιστική Νουβέλα (Schachnovelle)

Σκακιστική Νουβέλα

Σε αντίθεση με τα δύο προηγούμενα διηγήματα στα οποία η μονομανία παρουσιάζεται ως μια σχεδόν παραμυθική αλληγορία και η εμμονή σε μια ασχολία ως μια αθώα και χιουμοριστική υπερβολή, η Σκακιστική Νουβέλα, την οποία συνέγραψε ο Stefan Zweig το 1942, παρουσιάζει το πάθος ενός ανθρώπου ως μια κατάσταση λυτρωτική, πλην αρρωστημένη. Τα δυο εμμονικά πρόσωπα που εμφανίζονται και καθορίζουν τη νουβέλα, διαφέρουν από τους ήρωες των δύο προαναφερθέντων έργων, εφόσον στη μονομανία τους δε στράφηκαν οικειοθελώς, μα αναγκάστηκαν, ελλείψει άλλης διαφυγής.

Αρχικά, στην ιστορία μας εισάγει ο νεαρός Μίρκο Τσέντοβιτς, ένας άνθρωπος που από μικρός δεν είχε αναδείξει καμία κλίση και καμία εξυπνάδα, μα αντιθέτως παρουσίαζε μια ροπή στη βλακεία και την αποχαύνωση. Το μόνο στοιχείο που τον διαφοροποιούσε –κατά πολύ- από τους συνηθισμένους ανθρώπους, ήταν οι πρωτοφανείς ικανότητές του στο σκάκι. Μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, είχε αναμετρηθεί και νικήσει δεκάδες επαγγελματίες και καταξιωμένους σκακιστές, εκμεταλλευόμενος στο έπακρο το μοναδικό αυτό στοιχείο που τον αναδείκνυε και τον έσωζε από τη μοίρα του «αμόρφωτου, περιθωριακού και πένητα ανθρώπου».

Σε ένα πλοίο γεμάτο Ευρωπαίους που, στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν από το ναζισμό της ηπείρου τους, ταξιδεύουν στο Ρίο και το Μπουένος Άιρες, συναντά έναν άλλο παίχτη με Αυστριακή καταγωγή και προσόντα εφάμιλλα με τα δικά του. Αυτός, ο δόκτωρ Μπ., είχε να ασχοληθεί με το παιχνίδι –τέχνη; επιστήμη;- εδώ και περισσότερα από είκοσι χρόνια, από τότε που, φυλακισμένος από τις δυνάμεις της Γκεστάπο για απόσπαση πληροφοριών, βρήκε ως μόνη του διέξοδο την ενασχόληση με αυτό. Η φυλακή του ήταν το Τίποτα, το Κενό, η διαμονή του σε ένα δωμάτιο για ολόκληρους μήνες, δίχως τίποτα να απασχολήσει τον εγκέφαλό του. Αυτό το απόλυτο μηδέν τον οδηγούσε στην τρέλα και παραλίγο να τον αναγκάσει να «σπάσει» και να αποκαλύψει όλες τις πληροφορίες που κατείχε, όπως περίμεναν οι χιτλερικές δυνάμεις.

Αυτό μέχρι τη στιγμή που ξεκίνησε σταδιακά και σχεδόν σαν άμυνα για τη διατήρηση των λογικών του να δημιουργεί μέσα στο μυαλό του αγώνες σκακιού με αντίπαλο τον εαυτό του. Αναπτύχθηκε, έκτοτε, μέσα του μια τρέλα, ένα μανιασμένο πάθος που τον έκανε να απασχολείται μόνο με αυτή τη συνήθεια, σε σημείο να σκέφτεται ως και στον ύπνο του παιχνίδια σκακιού και να προσπαθεί εμμονικά να προβλέψει τις επόμενες κινήσεις…του εαυτού του, μέχρι και οχτώ βήματα μετά. Αυτή η συνήθεια του, του προκάλεσε οξεία νευρώδη κρίση, τον έκανε να χάσει τον έλεγχο, να καταλήξει στο νοσοκομείο και, έτσι, να γλιτώσει από τα χέρια της Γκεστάπο.

Η αναμέτρησή του με τον Τσέντοβιτς τόσα χρόνια μετά τον έκανε να εμφανίσει για λίγο τα αρρωστημένα συμπτώματα που είχε παρουσιάσει κατά τον εγκλεισμό του, μα κατάφερε τελικά να επανέλθει στην πραγματικότητα. Με τον τρόπο αυτό, ο Stefan Zweig δείχνει πως, ναι μεν στη φυλακή η ενασχόλησή του δρ. Μπ. με το σκάκι είχε αποτελέσει μια μονομανία που είχε σώσει τόσο την ίδια του τη ζωή, όσο και αυτή των ατόμων που θα πρόδιδε αν αποκάλυπτε τις πληροφορίες του, μα τον είχε φέρει αντιμέτωπο με το διακύβευμα να χάσει δια παντός τα λογικά του. Ακόμα και η παραμικρή υπενθύμιση εκείνης της εποχής ή η ενασχόλησή του με το αντικείμενο της εμμονής του, θα μπορούσαν να αποβούν καταστροφικά για την πνευματική υγεία του.

Stefan Zweig
Stefan Zweig

Μετά την αναφορά στα τρία παραπάνω διηγήματα του Stefan Zweig πάνω στη μονομανία, καθίσταται προφανής η έλξη που ασκούσε στον συγγραφέα κάθε μυαλό βουτηγμένο σε εμμονικές σκέψεις. Φαίνεται πως, κατά την άποψή του, η κάθε μονομανία αποτελεί δίκοπο μαχαίρι.

Από τη μία, ο εμμονικός άνθρωπος μπορεί να βρει ανακούφιση στην εμμονή του, να χαθεί νοερά από τον κόσμο σε μία δική του όαση και να παρηγορηθεί μέσα από την ίδια του τη μονομανία. Ταυτόχρονα, ένα μυαλό τόσο ικανό στη συγκέντρωση πάνω σε ένα και μοναδικό αντικείμενο, μπορεί να θεωρηθεί περισσότερο ανεπτυγμένο από κάθε άλλον πολυπράγμονα εγκέφαλο, ειδικά χάρη στις εμμονικές τάσεις του. Όπως αποκαλύπτει και ο ίδιος μέσα στις σελίδες της Σκακιστικής Νουβέλας, «οι άνθρωποι που διακρίνονται από κάποια μονομανία, που είναι καρφωμένοι σε μια έμμονη ιδέα, ασκούσαν ανέκαθεν μια έλξη πάνω μου. Γιατί, όσο πιο περιορισμένα είναι τα όρια ενός πνεύματος, τόσο από την άλλη φτάνει να αγγίζει το Άπειρο.»

Συγχρόνως, παρ’ όλα αυτά, οι ήρωες της κάθε νουβέλας, μέσα στα αφελή και απονήρευτα όρια που θέτουν στον κόσμο τους, ίσως να έχουν κάποια στιγμή τη δυστυχία να αντιληφθούν πως ο κόσμος που τόσο ωραιοποιημένα έχουν δημιουργήσει για τον εαυτό τους, αποτελούμενο μόνο από το αντικείμενο της μονομανίας τους, δεν είναι ο πραγματικός κόσμος, ο οποίος περιλαμβάνει και άλλες ασχολίες, κι άλλους ανθρώπους με άλλες συνήθειες. Αυτό το χτύπημα από την πραγματικότητα -αν και όποτε συμβεί- ίσως να αποβεί μοιραίο για την ψυχική υγεία των χαρακτήρων, αφού ο κόσμος έξω από αυτόν που έχουν μέσα στο προσηλωμένο κεφάλι τους έχει βαθιά ριζωμένη μέσα του την ανθρώπινη κακία.