Πειραματικός Κινηματογράφος

“Στις κοινωνίες που εξουσιάζονται από τις σύγχρονες συνθήκες παραγωγής, η ζωή παρουσιάζεται ως μια απέραντη συσσώρευση θεαμάτων. Όλα τα άμεσα βιώματα έχουν μετατραπεί σε αναπαραστάσεις.” 
Guy Debord 1967, τμήμα I 

Κάθε τεχνολογικός χρωματισμός έρχεται να επισκιάσει τον άνθρωπο και τη φύση του. Μέσα από κάθε ηλεκτρική πηγή, σε κάθε κάμερα, σε κάθε θέαμα εκτίθεται η δύναμη του ανθρώπου. Όμως όσο περνάει ο χρόνος, οι -εκ των πραγμάτων- ευαίσθητες ισορροπίες χάνονται. Tο θέαμα γίνεται παραίσθηση και η μεταφυσική ροή των πραγμάτων μας παρασύρει σε μία δίνη, όπου άνθρωπος και φύση απέχουν πολύ μεταξύ τους. Τα αστικά κέντρα, με την υλιστική κοινωνία που αντιπροσωπεύουν, αποδεικνύουν την τεράστια αυτή απόσταση.

Chelsea Girls (1966)

Chelsea Girls (1966)

 “Tomorrow, the artist will go underground” δήλωσε το 1961 ο Marchel Duchamp, όταν στις αρχές εκείνης της δεκαετίας το underground κίνημα σημείωνε ιδιαίτερη άνθιση στους αμερικανικούς καλλιτεχνικούς κύκλους. Την ίδια εποχή που ο W.Burroughs, o J.Kerouac και o A.Ginsberg μέσα από τη beat γενιά περιέγραφαν την Αμερική ως τον αλκοολικό τόπο της παρανομίας και της περιπλάνησης, ο κινηματογραφικός κόσμος τον απέδωσε με τα χρώματα μίας υπόγειας καθημερινότητας.

Meshes of the Afternoon(1943), της Maya Deren

Meshes of the Afternoon(1943), της Maya DerenΜε καλλιτεχνικά έργα σαν αυτά της Maya Deren αποκρυσταλλώνονται οι αιτίες που η τέχνη αποτελεί οικείο χώρο για την ψυχανάλυση. Τόσο το υποκείμενο της δημιουργίας όσο και το ίδιο το έργο τέχνης προικοδοτούν τη ψυχαναλυτική σκέψη με ένα πλήθος αναφορών, οι οποίες άλλοτε αφορούν την ερμηνείας της πρόθεσης για καλλιτεχνική δημιουργία κι άλλοτε την ερμηνευτική θεώρηση του περιεχομένου του έργου. Το Meshes of the Afternoon (Πλέγματα του Απογεύματος, 1943) είναι μία μικρού μήκους ταινία, που για πολλούς θεωρείται επιτομή του πειραματικού κινηματογράφου. Η Maya Deren (1917-1961) γεννήθηκε με το όνομα Eleanora Derenkowskaia στο Κίεβο (πρωτεύουσα της σημερινής Ουκρανίας), όμως το 1922 η οικογένεια της αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ευρώπη λόγω των συχνών αντισημιτικών  πογκρόμ και να μετακομίσει στη Νέα Υόρκη.

 

Η προβληματική της σύγχρονης, κανονικοποιημένης ζωής αποτέλεσε ένα από τα πιο συχνά ερεθίσματα προς έκφραση και δημιουργία. Πολλοί καλλιτέχνες μίλησαν για τον αργό θάνατο της φύσης και για το νέο “ρομποτικό κόσμο” που ρυθμίζεται καθημερινά από τα ρυπαρά συμφέροντα ορισμένων.  Το 1982, ο Αμερικανός σκηνοθέτης Godfrey Reggio με παραγωγό τον Francis Ford Coppola δημιουργεί την ταινία Koyaanisqatsi, που θα αποτελέσει ιστορικά μία σπουδαία στιγμή για το ντοκιμαντέρ και τον πειραματικό κινηματογράφο. Με τη συμβολή του μουσικοσυνθέτη Philip Glass και του κινηματογραφιστή Ron Fricke, η ταινία είναι ένα έργο-σπουδή πάνω στο συνδυασμό εικόνας και ήχου, καθώς το νόημα της εκφράζεται μόνον μέσα από την οπτικοακουστική διάσταση.
Ο Reggio εξηγεί αργότερα πως η έλλειψη διαλόγων στην ταινία δεν είναι έλλειψη αγάπης προς τη γλώσσα. Ο ίδιος μιλά αντιθέτως για την ταπεινωτική περίοδο που περνά η γλώσσα, όταν είμαστε όλοι αδύναμοι να περιγράψουμε τον κόσμο στον οποίο πλέον ζούμε. Η λέξη Koyaanisqatsi προέρχεται από τη  διάλεκτο των ινδιάνων Hopi (Βορειοανατολική Αριζόνα) και σημαίνει Ζωή Χωρίς Ισορροπία (Life Out of Balance).

Ένα ποίημα του Γάλλου σουρεαλιστή Robert Desnos (1900-1945) υπήρξε η έμπνευση για τον Man Ray να δημιουργήσει ένα από τα πιο ερωτικά έργα στην ιστορία του πειραματικού κινηματογράφου. Στο L’ étoile de mer (Αστερίας, 1928), η εικόνα συνοδεύει τους μελαγχολικούς στίχους του ποιητή και η ιστορία ξεδιπλώνεται μέσα από έναν συνδυασμό λήψεων και φράσεων που διαρκεί 16 λεπτά.

Ο Man Ray (1890-1976), πρωτοπόρος του ντανταϊστικού κινήματος στην Αμερική και αργότερα και στην Ευρώπη, διοχέτευσε την σπάνια ευρηματικότητά του στη ζωγραφική, τη γλυπτική (κατασκευή αντικειμένων), τη φωτογραφία και τον πειραματικό  κινηματογράφο.

 

 

Γεννημένος την ίδια χρονιά με τον Picasso και σχεδόν συνομήλικος με τον Braque και τον Gris, ο γάλλος Fernand Léger (1881-1955) αν και δεν θεωρείται θεμελιωτής του κυβισμού όπως οι υπόλοιποι, υπήρξε σίγουρα ένας σπουδαίος εξερευνητής των νέων στόχων του κινήματος. Ο Léger ασχολήθηκε κυρίως με τη ζωγραφική κι ελάχιστα με τη γλυπτική, ενώ τη δεκαετία του 1920 επιδόθηκε για ένα σύντομο χρονικό διάστημα στην κινηματογραφία.
Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος ενίσχυσε την πεποίθηση των κυβιστών πως ο άνθρωπος βρίσκεται εγκλωβισμένος σ’ έναν κόσμο που αναπνέει μέσα από το δολοφονικό κυνήγι της νίκης κι από τους υπολογισμούς των μηχανών και των βλημάτων. Η προβληματική της μηχανής και του νέου μηχανοκρατικού κόσμου αποτέλεσε το βασικό πυλώνα των καλλιτεχνικών αναζητήσεων του Léger. 
Η ενασχόληση του Léger με την κινηματογραφική πράξη άφησε πίσω της ένα από τα σπουδαιότερα πρώιμα έργα του πειραματικού κινηματογράφου.

SOCIAL

63Subscribers+1
164FollowersFollow
0SubscribersSubscribe