Άρθρα

Με το masterclass σκηνοθεσίας «Η τέχνη του σκηνοθέτη» του Κώστα Γαβρά ανοιχτό για το κοινό στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών την Πέμπτη 31 Ιανουαρίου ολοκληρώθηκε το μεγάλο αφιέρωμα της Ταινιοθήκης της Ελλάδος  στον μεγάλο Έλληνα δημιουργό Κώστα Γαβρά. Στόχος του αφιερώματος ήταν να γνωρίσει το κοινό το πλήρες έργο του Έλληνα σκηνοθέτη, να δει κάτω από ποιες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες διαμορφώθηκε η φιλμογραφία του, και να κατανοήσει σε βάθος την πολιτική διάσταση του έργου του.

ο άνθρωπος των δύο αιώνων

ο άνθρωπος των δύο αιώνωνΟ ‘Άνθρωπος των δύο αιώνων’ είναι μια ταινία επιστημονικής φαντασίας βασισμένη στο βιβλίο ‘The Positronic man’ των Isaac Asimov και Robert Silverberg. Γυρισμένη το 1999 από τον σκηνοθέτη Chris Columbus και με πρωταγωνιστές τους Robbin Williams, Embeth Davidtz, Sam Neil και Oliver Platt, θίγει ένα κοινωνικό θέμα που το βιώνουμε σε έντονο βαθμό στις μέρες μας.  Άνθρωποι και μηχανές.

Στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, τα ρομπότ έχουν μπει σε κάθε σπίτι ως «οικιακοί βοηθοί». Το ρομπότ με σειριακό αριθμό NDR-114, είναι η νέα «υπηρεσία» της οικογενείας Martin. Σύντομα ανακαλύπτουν ότι η νέα αυτή «υπηρεσία» είναι κάτι πολύ παραπάνω από μια απλή μηχανή κι έτσι τον αποδέχονται σαν μέλος της οικογένειας, δίνοντας του και το όνομα Andrew Martin. Ο Andrew είναι ένα ρομπότ αλλιώτικο από τα συνηθισμένα με προσωπικότητα και χαρακτήρα όπως ενός ανθρώπου.

“Στις κοινωνίες που εξουσιάζονται από τις σύγχρονες συνθήκες παραγωγής, η ζωή παρουσιάζεται ως μια απέραντη συσσώρευση θεαμάτων. Όλα τα άμεσα βιώματα έχουν μετατραπεί σε αναπαραστάσεις.” 
Guy Debord 1967, τμήμα I 

Κάθε τεχνολογικός χρωματισμός έρχεται να επισκιάσει τον άνθρωπο και τη φύση του. Μέσα από κάθε ηλεκτρική πηγή, σε κάθε κάμερα, σε κάθε θέαμα εκτίθεται η δύναμη του ανθρώπου. Όμως όσο περνάει ο χρόνος, οι -εκ των πραγμάτων- ευαίσθητες ισορροπίες χάνονται. Tο θέαμα γίνεται παραίσθηση και η μεταφυσική ροή των πραγμάτων μας παρασύρει σε μία δίνη, όπου άνθρωπος και φύση απέχουν πολύ μεταξύ τους. Τα αστικά κέντρα, με την υλιστική κοινωνία που αντιπροσωπεύουν, αποδεικνύουν την τεράστια αυτή απόσταση.

Chelsea Girls (1966)

Chelsea Girls (1966)

 “Tomorrow, the artist will go underground” δήλωσε το 1961 ο Marchel Duchamp, όταν στις αρχές εκείνης της δεκαετίας το underground κίνημα σημείωνε ιδιαίτερη άνθιση στους αμερικανικούς καλλιτεχνικούς κύκλους. Την ίδια εποχή που ο W.Burroughs, o J.Kerouac και o A.Ginsberg μέσα από τη beat γενιά περιέγραφαν την Αμερική ως τον αλκοολικό τόπο της παρανομίας και της περιπλάνησης, ο κινηματογραφικός κόσμος τον απέδωσε με τα χρώματα μίας υπόγειας καθημερινότητας.

Meshes of the Afternoon(1943), της Maya Deren

Meshes of the Afternoon(1943), της Maya DerenΜε καλλιτεχνικά έργα σαν αυτά της Maya Deren αποκρυσταλλώνονται οι αιτίες που η τέχνη αποτελεί οικείο χώρο για την ψυχανάλυση. Τόσο το υποκείμενο της δημιουργίας όσο και το ίδιο το έργο τέχνης προικοδοτούν τη ψυχαναλυτική σκέψη με ένα πλήθος αναφορών, οι οποίες άλλοτε αφορούν την ερμηνείας της πρόθεσης για καλλιτεχνική δημιουργία κι άλλοτε την ερμηνευτική θεώρηση του περιεχομένου του έργου. Το Meshes of the Afternoon (Πλέγματα του Απογεύματος, 1943) είναι μία μικρού μήκους ταινία, που για πολλούς θεωρείται επιτομή του πειραματικού κινηματογράφου. Η Maya Deren (1917-1961) γεννήθηκε με το όνομα Eleanora Derenkowskaia στο Κίεβο (πρωτεύουσα της σημερινής Ουκρανίας), όμως το 1922 η οικογένεια της αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ευρώπη λόγω των συχνών αντισημιτικών  πογκρόμ και να μετακομίσει στη Νέα Υόρκη.

 

Η προβληματική της σύγχρονης, κανονικοποιημένης ζωής αποτέλεσε ένα από τα πιο συχνά ερεθίσματα προς έκφραση και δημιουργία. Πολλοί καλλιτέχνες μίλησαν για τον αργό θάνατο της φύσης και για το νέο “ρομποτικό κόσμο” που ρυθμίζεται καθημερινά από τα ρυπαρά συμφέροντα ορισμένων.  Το 1982, ο Αμερικανός σκηνοθέτης Godfrey Reggio με παραγωγό τον Francis Ford Coppola δημιουργεί την ταινία Koyaanisqatsi, που θα αποτελέσει ιστορικά μία σπουδαία στιγμή για το ντοκιμαντέρ και τον πειραματικό κινηματογράφο. Με τη συμβολή του μουσικοσυνθέτη Philip Glass και του κινηματογραφιστή Ron Fricke, η ταινία είναι ένα έργο-σπουδή πάνω στο συνδυασμό εικόνας και ήχου, καθώς το νόημα της εκφράζεται μόνον μέσα από την οπτικοακουστική διάσταση.
Ο Reggio εξηγεί αργότερα πως η έλλειψη διαλόγων στην ταινία δεν είναι έλλειψη αγάπης προς τη γλώσσα. Ο ίδιος μιλά αντιθέτως για την ταπεινωτική περίοδο που περνά η γλώσσα, όταν είμαστε όλοι αδύναμοι να περιγράψουμε τον κόσμο στον οποίο πλέον ζούμε. Η λέξη Koyaanisqatsi προέρχεται από τη  διάλεκτο των ινδιάνων Hopi (Βορειοανατολική Αριζόνα) και σημαίνει Ζωή Χωρίς Ισορροπία (Life Out of Balance).

Ένα ποίημα του Γάλλου σουρεαλιστή Robert Desnos (1900-1945) υπήρξε η έμπνευση για τον Man Ray να δημιουργήσει ένα από τα πιο ερωτικά έργα στην ιστορία του πειραματικού κινηματογράφου. Στο L’ étoile de mer (Αστερίας, 1928), η εικόνα συνοδεύει τους μελαγχολικούς στίχους του ποιητή και η ιστορία ξεδιπλώνεται μέσα από έναν συνδυασμό λήψεων και φράσεων που διαρκεί 16 λεπτά.

Ο Man Ray (1890-1976), πρωτοπόρος του ντανταϊστικού κινήματος στην Αμερική και αργότερα και στην Ευρώπη, διοχέτευσε την σπάνια ευρηματικότητά του στη ζωγραφική, τη γλυπτική (κατασκευή αντικειμένων), τη φωτογραφία και τον πειραματικό  κινηματογράφο.

 

 

La Jetée (1962) του Κρις Μάρκερ
La Jetée (1962) του Κρις Μάρκερ

Δύο θάνατοι κινηματογραφικών δημιουργών σημάδεψαν ως τώρα τη χρονιά που διανύουμε: του Θόδωρου Αγγελόπουλου και του Κρις Μάρκερ (Chris Marker). To λιγότερο που μπορούμε να πούμε είναι ότι πρόκειται για δύο ρηξικέλευθους, εντελώς ξεχωριστούς καλλιτέχνες που το έργο τους θα συνεχίσει να μας απασχολεί για πολύ ακόμα. Σε αυτό το κείμενο θα ασχοληθούμε με τον Γάλλο δημιουργό και μία από τις πλέον γνωστές ταινίες του, το La Jetée, ενώ σύντομα θα ακολουθήσει ένα αφιέρωμα σε κάποια από τις ταινίες του Αγγελόπουλου ως ένας ελάχιστος φόρος τιμής.

Ο Johnny Depp γεννήθηκε στις 9 Ιουνίου 1963 στο Owensboro του Kentucky και έχει ιρλανδική, γερμανική και ινδιάνικη καταγωγή. Μεγάλωσε στη Florida, όπου μετακόμισε η οικογένειά του όταν ήταν πολύ μικρός. Μετακόμισαν πολλές φορές από τότε, περίπου είκοσι, όπως έχει δηλώσει ο ίδιος, αλλά παρέμεναν στην ίδια περιοχή της Florida, στο Miramar. Η μητέρα του ήταν σερβιτόρα και ο πατέρας του χημικός μηχανικός. Ο Johnny είναι ο μικρότερος από τα τέσσερα παιδιά της οικογενείας.  Όταν ήταν 12 χρονών, η μητέρα του τού έκανε δώρο μια κιθάρα και στα 15, που οι γονείς του χώρισαν, αποφάσισε να παρατήσει το σχολείο και να ασχοληθεί αποκλειστικά με τη μουσική. Προσπάθησε να ξαναγυρίσει λίγες βδομάδες αργότερα στο σχολείο, αλλά ο διευθυντής του είπε να ακολουθήσει το όνειρό του. Ο Depp έπαιξε σε διάφορες ροκ μπάντες, όπως το The Kids, που άνοιξε και τη συναυλία του Iggy Pop και της Patti Smith.

Γεννημένος την ίδια χρονιά με τον Picasso και σχεδόν συνομήλικος με τον Braque και τον Gris, ο γάλλος Fernand Léger (1881-1955) αν και δεν θεωρείται θεμελιωτής του κυβισμού όπως οι υπόλοιποι, υπήρξε σίγουρα ένας σπουδαίος εξερευνητής των νέων στόχων του κινήματος. Ο Léger ασχολήθηκε κυρίως με τη ζωγραφική κι ελάχιστα με τη γλυπτική, ενώ τη δεκαετία του 1920 επιδόθηκε για ένα σύντομο χρονικό διάστημα στην κινηματογραφία.
Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος ενίσχυσε την πεποίθηση των κυβιστών πως ο άνθρωπος βρίσκεται εγκλωβισμένος σ’ έναν κόσμο που αναπνέει μέσα από το δολοφονικό κυνήγι της νίκης κι από τους υπολογισμούς των μηχανών και των βλημάτων. Η προβληματική της μηχανής και του νέου μηχανοκρατικού κόσμου αποτέλεσε το βασικό πυλώνα των καλλιτεχνικών αναζητήσεων του Léger. 
Η ενασχόληση του Léger με την κινηματογραφική πράξη άφησε πίσω της ένα από τα σπουδαιότερα πρώιμα έργα του πειραματικού κινηματογράφου.

SOCIAL

VIDEOS